Bul kúnde taǵamnyń neshe túri dúken sórelerinde samsap tur. Ásirese kúndelikti jumysbastylyqtan, kúıbeń tirlikten qoly bosaı qoımaıtyn qalalyqtar úshin bul úlken jeńildik. Tipti shaǵyn aýdandarda tań bozynan aıran, sút, qaımaq sııaqty ónimderdi aıqaılap satyp júretinder de kóptep kezdesedi. Aýylda turyp, qolǵa mal ustamaǵan soń tańsyq kórinetin asty árkim-aq satyp alýǵa qushtar. Ár tań atyp, átesh shaqyrmaı turyp úı-úılerdiń arasyn aralap júrgen saýdagerler úshin de óniminiń ótkeni jaqsy.
Biraq sol ónimderdiń sapasy qandaı? Ásirese jaz mezgilinde aıran, sút, qaımaq sııaqty kirpııaz astyń búlinip ketý qaýpi joq pa degenge kelsek, kópshiligimizdiń oılana qoımaıtynymyz shyn. Sol sııaqty dúkenderdegi merzimi ótip ketken taǵam túrlerin kezdestirgende de ony qaıtadan ornyna qoıa salyp, ózimizge qajettisin izdep kete baratynymyz taǵy bar.
Jalpy, adamnyń astyń sapasyna, tazalyǵyna kóp kóńil bólýi kerektigi jıi aıtylady. Keıde buǵan mursha da bola bermeıdi. Aıtalyq túrli sebeptermen kópshilik qaýym kólikpen bolsyn, poıyzben bolsyn saǵattap, tipti táýliktep jol júrýge májbúr bolady. Mundaı jaǵdaıda adamnyń baby kelispeıtini, asty talǵap ishe almaıtyny onsyz da belgili. Sondyqtan kópshilik kóshe boıy tolǵan ashana, dámhana bolǵandyqtan, sol jerlerden tamaqtanýdy qolaıly kóredi. Biraq budan bólek jol da joq. Al poıyzben ketip bara jatqan adam úshin de árbir stansada ne kerektiń bári bar. Aqshasyn tóleseńiz, saýdagerler astyń túr-túrin aldyńyzǵa tartady.
Bul kúnde Jambyl oblysynyń Shý aýdandyq vokzalynyń mańy ájeptáýir saýda ortalyǵyna aınaldy deýge bolady. Poıyz toqtaǵan mezette taksı júrgizýshilerimen jaǵalasa qoldaryna túrli taǵam túrlerin ustaǵan áıelder vagondarǵa qaraı tura umtylady. Qandaı ystyq as kerek, bári de bar. Kúnniń ystyq-sýyǵyna qaramaı, tabanynan tozyp júrgen saýdagerler úshin bul da kúnkóristiń qamy. Biraq dalada, ashyq jerlerde taǵam túrlerin satýdyń sońynyń qalaı bolaryn baǵdarlap jatqan eshkim joq. Qarny ashqan qaýym tańdaǵanyn alyp kete barady. Tabaqqa salynǵan bálish, maıly baýyrsaqtardyń betin oramalmen jaýyp qoıady. Al maıdyń qashanda ózine shań tartatyny belgili ǵoı. Budan bólek, poıyz júrip bara jatqanda vagon ishin aralap sýsyn, shylym sııaqty dúnıelermen qosa tamaq satyp júrgen saýdagerlerdi de kezdestiremiz.
Jambyl oblystyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamentiniń málimetinshe, ótken jyly mekemege halyq tutynatyn taýarlardyń qaýipsizdigi boıynsha 21 ǵana ótinish túsipti. Al atalǵan departamentke 10 taǵam ónimderine, 6 halyq tutynatyn taýarǵa jáne 3 gıgıenalyq kórsetkishter boıynsha baqylaý júrgizý quzyreti berilgen. Olar jeke kásipkerlik nysandaryna josparsyz tekserý júrgize almaıdy. Deı turǵanmen, taǵamnyń sapasy kúmán týdyrǵan jaǵdaıda árbir azamattyń tıisti mekemelerge shaǵymdanýyna bolatynyn eskertedi. Departament basshysy Berik Jarqynbekovtiń aıtýynsha, mekeme azyq-túlik ónimderiniń sapasy men jaramdylyǵyn tekserý úshin arnaıy qarjy bólip, zerdeleý jumystaryn júrgizedi eken. Máselen, ótken jyly taǵam ónimderin satyp alýdyń jospar-kestesine sáıkes, jalpy somasy 3 mıllıon 500 myń teńge kóleminde 252 saýda jáne qoǵamdyq tamaqtaný nysandarynda baqylaýly satyp alýlar júrgizilipti. Bul rette 3600-den astam taǵam men halyq tutynatyn ónimderdiń úlgileri satyp alynyp, onyń 479-nyń Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentteriniń talaptaryna saı emestigi anyqtalǵan.
Oblystyń bas sanıtar dárigeriniń aıtýynsha, óńirdiń ishki naryǵyndaǵy barlyq sáıkes emes ónimderdiń ishinde eń joǵary paıyz ımportqa tıesili bolyp otyr. Otandyq ónimder 28 paıyzdy quraıdy. Sonymen qatar ımporttaýshy elderdiń ishinde Reseı memleketinen ákelingen taýarlardyń 1050 úlgisinen 30 úlgi, Qyrǵyz Respýblıkasynan jetkiziletin taýarlardan alynǵan 144 úlgiden 84 úlgi sáıkes kelmegen.
Búginde ózge aýdandardy aıtpaǵanda, Taraz qalasynyń ózinde jabaıy saýda núkteleri kóbeıip ketti. Aıtalyq «Myńbulaq» shaǵyn aýdanyndaǵy «Qaıqarmet» bazarynyń mańyn jaǵalaı saýdagerler jaılap alǵan. Sonymen qatar Taraz qalalyq sotynyń ǵımaratyn jaǵalaı joǵary órleı berseńiz, Lermontov kóshesimen qıysar buryshtyń da qan bazarǵa aınalǵanyn kórýge bolady. Munda salattyń túr-túri, nan, tort, pisirilgen balyq, áıteýir taǵamnyń neshe atasy satylady. Ersili-qarsyly júrgen halyq bul jerden de keregin taýyp, saýda jasap jatady. Al bul kóshemen jekemenshik kólikter men qoǵamdyq kólikter tynymsyz qatynaıdy. Biraq barlyǵy da jeke kásipkerlikpen aınalysatyndyqtan, tıisti mekemelerdiń olardy josparsyz tekserýge quqyǵy joq.
Oblystyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamentiniń málimetinshe, byltyr ónim qaýipsizdigin baqylaý maqsatynda júrgizilgen monıtorıng qorytyndysy boıynsha tehnıkalyq reglamentterdiń talaptaryna sáıkes kelmegen ónimderdi satý jaǵdaılarymen 50 ákimshilik quqyq buzýshylyq is qozǵalypty. Nátıjesinde, jalpy somasy 3 mıllıon 600 myń teńge kóleminde aıyppul salynyp, kásipkerlerge kemshilikterdi joıý úshin 108 nusqama berilgen eken. Alaıda Taraz qalasyndaǵy «Targo» sýpermarketi, «Kýlıkovskıı» saýda úıi, T.Rysqulov aýdanyndaǵy «Bereke» jáne Baızaq aýdanyndaǵy «Aqqý» dúkenderi atalǵan kemshilikterdi joımaǵan. Al departament basshysynyń orynbasary Baıdilda Shynalıev «Kýlıkovskıı» saýda úıinde satylǵan úsh ónimnen ishek aýrýlaryn týdyratyn bakterııalar tabylǵanyn da atap ótti.
Halqymyzda «As – adamnyń arqaýy» degen sóz bar. Biraq keı kezde «Aýrý – astan...» ekenin de umytpaǵan jón sııaqty. Árbir adam óz densaýlyǵyna jiti kóńil bólse ǵana qoǵamda densaýlyq jaıyna alańdaýshylyq azaıa túser edi.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy