Barıatrııalyq operasııalarǵa suranys álemde kúrt ósip keledi. Munyń sebebi de túsinikti. Mamandar «semizdik – HHI ǵasyrdyń derti» ekenine tolyq kelisip otyr. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń deregine júginsek, qazirgi tańda álemdegi tolyq adamdardyń sany 1,4 mıllıardty qurasa, onyń ishindegi 500 mıllıonǵa jýyǵy osy aýrýdyń eń asqynǵan satysy – semizdikke ushyraǵan. Medısınalyq tehnologııalar meılinshe damyǵan búgingi tańda artyq salmaqpen kúrestiń túr-túri usynylyp jatqanymen, eń tıimdi ádis barıatrııalyq operasııa ekenin statıstıka da, dárigerler de rastap otyr.
Alpaýyt Azııa qurlyǵynyń Tynyq muhıtyna qarasty aýmaǵynda barıatrııalyq operasııalardy jasaıtyn sanaýly ǵana maman bar eken. Solardyń biri – álemdik medısınada asa joǵary baǵalanatyn dáriger, Ońtústik Koreıanyń áıgili Sýnchonhıan ýnıversıteti janyndaǵy Barıatrııalyq hırýrgııa ortalyǵynyń meńgerýshisi, professor Iong Djın Kım. Sońǵy aılarda ol Ońtústik Qazaqstanǵa eki ret keldi. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy álemdegi úzdik medısına júıeleriniń biri retinde moıyndalǵan Ońtústik Koreıamen tyǵyz baılanys ornata bildi. Shymkenttik áriptesterin jańa medısınalyq ádistemege úıretip, jergilikti birqatar pasıentke kúrdeli ota jasaǵan Iong Djın KIMMEN áńgimelesýdiń sáti túsken edi.
– Áýeli qazaqstandyq medısına jaıly qandaı pikirińiz qalyptasty, soǵan toqtalyp ótseńiz?
– Men álemniń kóptegen elin aralaǵanmyn. Týrasyn aıtqanda, jarty jylym Koreıada ótse, qalǵan ýaqytta shetelde júremin. Amerıkada biraz jyl oqyp, tájirıbe jetildirdim. Azııanyń kóptegen elderinde, Reseıde de jumys istegenmin. Sondyqtan túrli medısınalyq júıeniń jumysymen tanysyp shyqtym. Myna júıe jaqsy, al mynaý nashar deýden aýlaqpyn. Ár eldegi densaýlyq saqtaý salasynyń ózindik erekshelikteri bolady. Bir ǵana aıtarym, Koreıanyń medısına júıesi jańa tehnologııalardy jyldam qabyldap, iske asyrýǵa ábden beıimdelgen. Damý qarqynynyń joǵary bolýy da sodan. Iаǵnı Koreıa medısınasy belgili bir kitaptarda jazylǵan qaǵıdalardy oryndaýǵa emes, naýqastardy emdeýdegi jańa ári tıimdi ǵylymı ádisterdi engizýge joǵary mán beredi. Biz únemi izdenis ústindemiz. Sol sebepten de shyǵar, medısınanyń kóptegen baǵyttary boıynsha Eýropa men AQSh dárigerleri bizdiń elge jıi kelip, aıtalyq baýyr almastyrý, asqazan obyryn emdeý boıynsha jańa tásilderdi úırenýde. Al Qazaqstandaǵy medısınalyq júıege qatysty bir baıqaǵanym, hırýrgııalyq bólimshelerdegi operasııalyq kabınetterdiń qajetti jabdyqtarmen qamtylý deńgeıi Koreıadaǵy gospıtaldarǵa qaraǵanda tómendeý. Al joǵary jetistikke jetý úshin bul olqylyqtyń ornyn toltyrý qajet.
– Sonda eldegi medısına júıesin joǵary deńgeıde damytý úshin ne qajet? Koreıada qandaı qadamdar jasaldy?
– Koreıa medısınasynyń damýyn qamtamasyz etýde saqtandyrý júıesiniń atqarǵan róli zor boldy. Qaısybir elge de osy júıege kóshýi densaýlyq saqtaý salasyna úlken ózgeris ákeledi. Ár adam aı saıyn mindetti tólemder jasap otyrady. Asa kúrdeli aýrýǵa ushyraǵan jaǵdaıda pasıentti emdeýge jumsalatyn qarjynyń 95 paıyzyn memleket óteıdi. Al qaýiptiligi tómen aýrýlardy emdeý kezinde pasıent tıisti somanyń 60 paıyzyn tóleýge tıis. Qalaı bolǵanda da, Koreıada qarajattyń jetispeýshiliginen pasıenttiń emdele almaýy múmkin emes. Qarjylyq jaǵdaıyna qaramastan ár azamat joǵary sapaly medısınalyq kómekke qol jetkize alatynyn biledi.
– Ońtústik Koreıadaǵy dáriger mamandyǵynyń bedeli qandaı?
– Bizdiń elde dáriger – tek materıaldyq emes, qoǵamdaǵy qurmet turǵysynan da óte abyroıly mamandyq. Koreıada kásibı medısına mamany ataný qıynnyń qıyny. Bolashaqta dáriger bolýdy ádette úlgerimi eń jaqsy, daryndy balalar armandaıdy. Alaıda medısınalyq joǵary oqý ornyna túsken stýdentterdiń sanaýlylary ǵana ýnıversıtetti aıaqtap, dáriger atanady. Qazaqstandaǵy júıeniń qandaı ekenin bilmeımin, al bizde dáriger ataný úshin keminde 15 jylyńdy arnaısyz. Emtıhanyn tapsyra almaı, budan da kóp ýaqyt jumsaıtyndar bar. Onyń 8 jyly ýnıversıtette oqýǵa jumsalsa, 7 jyly praktıkaǵa arnalady. Talap óte qatań. Tipti 8 jyl boıy medık stýdentter durystap uıyqtamaı dáris oqıdy desem artyq aıtpaımyn. Tek osylaısha sapaly da bilikti kadr retinde qalyptasasyz. Oqý isine atústi qarap, emtıhannan ótý múmkin emes. Memlekettik mekemelermen qatar elimizde jekemenshik medısınalyq ortalyqtar kóp, barlyǵy derlik joǵary deńgeıli tehnıkamen jabdyqtalǵan. Iаǵnı mamandyǵyńyz boıynsha sapaly jumys isteýge barlyq jaǵdaı jasalǵan.
– Endi barıatrııalyq operasııalardyń mańyzyna keńirek toqtalsaq. Bul operasııaǵa qandaı pasıentter muqtaj?
– Kópshilik arasynda «barıatrııaǵa semizdikten arylyp, symbatty bolý úshin júginedi» degen túsinik bar. Bul jańsaq pikir. Mundaı otany jasaýdyń basty sebebi – artyq salmaq saldarynan týyndaıtyn aýrýlar, atap aıtqanda, qant dıabetiniń asqynýy. Sondaı-aq artyq salmaqqa ıe adamnyń uıqy kezinde qoryldaýy, tynys alýynyń nasharlaýy, artroz aýrýynyń paıda bolýy, áıelderde menstrýaldyq sıkldiń buzylýy da barıatrııalyq operasııa jasaýdyń qajettiligin bildiredi. Alaıda tolyq adam ózin jaqsy sezinse, oǵan barıatrııanyń eshqandaı da qajeti joq. Máselen, salmaǵy 120 kelini quraıtyn sportshyǵa ota jasaýdyń ne keregi bar? Sońǵy jeti jylda álemde túrli medıkamentozdyq emdeý tásilderi qoldanylǵanymen, artyq salmaq pen semirýdi emdeýde ilgerileýshilik baıqalmady. Adamnyń taǵam máselesine aıryqsha saqtyqpen qaraýy tıistigine myna bir derekti keltirgim keledi. 2010 jyly atyshýly «Ál-Kaıda» uıymy uıymdastyrǵan terrorlyq aktilerdiń saldarynan búkil álemde 7697 adam mert bolypty. Al sol jyly gazdalǵan sýsyndardyń kesirinen 3 mıllıon adam kóz jumǵan. 2012 jyly álemde sýısıdten 80 myńǵa jýyq adam qaıtys bolsa, 150 myńnan astam adam artyq salmaqtyń kesirinen o dúnıelik boldy. Sondyqtan durys tamaqtaný, semizdikten arylý máselesine óz deńgeıinde kóńil bólgenimiz jón. Al artyq salmaq pen dıabet aýrýyn emdeýdegi eń tıimdi jol – barıatrııalyq operasııa jasaý. Semizdikti emdeýdegi bul ádisten soń pasıentterdiń qalaısha ózgeretini jarty jyl ishinde-aq bilinedi. Shyn máninde óte úlken ózgerister bolady. Máselen, qant dıabeti asqynǵan tolyq adamdar kúndelikti ınsýlın qabyldaýǵa májbúr. Barıatrııalyq operasııadan soń onyń qajettiligi joq.
– Shymkenttik dárigerlermen tájirıbe almasý qalaısha júzege asyrylýda?
– Sýnchonhıan klınıkasy ózindegi ozyq tájirıbeni álemniń ózge elderine taratýdy abyroıly mindet dep biledi. Oblys ákimdiginiń qoldaýyna súıenip Ońtústik Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń zamanaýı medısınalyq tehnologııalardy engizýge degen talpynysyna súısine qaraımyn. Buǵan deıin Sýnchonhıan klınıkasynda birneshe shymkenttik dáriger biliktiligin arttyrýǵa múmkindik aldy. Jalpy, qazirgi tańda Azııanyń Tynyq muhıty aımaǵynda halyqaralyq deńgeıde barıatrııalyq operasııa jasaıtyn bar-joǵy 14 adam bar. Sol toptyń quramyna men de kiremin. О́zim Shymkentke ekinshi ret keldim. Bul joly 2 pasıentke ota jasadym. Árıne jetistikke birden jetý qıyn. Jaqsy nátıjege jetý úshin operasııalyq zaldardy zamanaýı tehnıkamen jabdyqtap, álemdegi eń bilikti mamandardan úırený kerek. Kúrdeli medısınalyq operasııa isinde asyǵystyq jasaýǵa bolmaıdy. Bir adam óz kúshimen tipti eń jeńil operasııany da jasaı almaıdy, onyń janynda mindetti túrde arnaıy oqytylǵan toptyń bolýy shart. Kezinde Koreıa men Japonııada barıatrııalyq operasııany óz kúshimen júrgizýge degen talpynystar bolǵan, biraq nátıjesi kóńil kónshitpedi. Eń mańyzdysy – durys baǵytta qadam jasaý. Ońtústikqazaqstandyq dárigerlerdiń sheteldik tájirıbeni meńgerýge degen umtylysyn tolyq qoldaımyn. Olar bul salada úlken jetistikterge jetip, ozyq tehnologııalardy tolyq ıgere alatynyna senimdimin.
Áńgimelesken
Ǵalymjan ELShIBAI,
«Egemen Qazaqstan»