Qazaqstan men Ámirlikter: Strategııalyq seriktestikke aparatyn naqty qadamdar

Osy rette Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń bıyl­ǵy 24 naýryz­daǵy Birikken Arab Ámir­likterine resmı sapary ekijaqty yntymaq­tastyq­tyń jańa kezeńin ashty.

Resmı sapardyń basty is-sharasy Memleket basshysynyń Ábý-Dabı taq murageri, BAÁ Qarýly Kúshteriniń Jo­ǵarǵy Bas qolbasshysynyń orynbasary sheıh Muhammed ben Zaıd Ál Nahaıanmen jyly shyraıly ótken jo­ǵary deńgeıdegi kelissózderi bolyp tabyldy. Memleket basshysy ekijaqty yntymaqtastyqtyń irgetasyn ny­ǵaı­typ jáne memleketaralyq qaty­nas­tardy odan ári joǵary deńgeıge shy­ǵaratyn saıası, saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq salalardaǵy qol jet­­­kizgen kelisimderdi júzege asyrýdyń ma­ńyz­dylyǵyn atap ótti.

BAÁ Qazaqstannyń Taıaý Shyǵystaǵy jetekshi syrtqy saýda ınvestısııalyq áriptesteriniń biri bolyp qalýda. О́tken jyly ekijaqty taýar aınalymy 71,9% ósip, 643,1 mln AQSh dollaryn qurady. Osylaısha, 2018 jyldyń qańtarynda Qazaqstan men BAÁ arasyndaǵy taýar aınalymy 57,7 mln dollardy qurap, 2017 jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda 70,4%-ǵa (33,9 mln AQSh dollary) artqan. Bul kórsetkishter biz­diń energetıka, joǵary tehnologııalar men ınnovasııalar, agroındýstrııa, tamaq ónerkásibi sııaqty salalardaǵy ózara árekettestigimizdiń zor áleýetke ıe eken­digin rastaıdy.

Shyn máninde, eki el basshylarynyń qa­tysýy barysynda Investısııalardy kótermeleý jáne ózara qorǵaý týraly úkimetaralyq kelisimge qol qoıylýy tarıhı qadam boldy, bul ekonomıkalyq yntymaqtastyqty tereńdetý úshin jańa múmkindikter ashady. Qol qoıylǵan qujat Qazaqstan men Ámirlikterdiń ınvestorlaryna uzaq merzimdi turaq­tylyq pen quqyqtyq ortanyń boljam­dylyǵyn qamtamasyz etedi, eki el ara­syndaǵy ınvestısııalyq jáne saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqty jan­dan­­dyrýǵa yqpal etedi.

Osy kelisimdi is júzinde júzege asy­­rýdyń logıkalyq jalǵasyna Qazaq­­standaǵy munaı-gaz, hımııa óner­kási­bindegi yntymaqtastyq jónin­degi bir­neshe jyldarǵa arnalǵan jobalardy jat­qyzýǵa bolady.

Atap aıtqanda, Qazaqstannyń Energetıka mınıstrligi, «Samuryq-Qazyna UÁQ» («Birikken hımııalyq kompanııa» JShS) jáne aýstrııalyq «Borealis AG» kompanııasy Atyraý oblysynda polıetılen óndiretin ıntegrasııalanǵan gaz-hımııa keshenin qurýdyń negizgi sharttary týraly memorandýmǵa jáne Atyraý oblysyndaǵy polıpropı­len zaýytyn iske asyrý jónindegi óz­ara túsinistik týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Osy óndiristerdi qurý Qa­zaqstanǵa perspektıvaly álemdik naryqtardyń birine kirýge múmkindik beredi, óıtkeni polıpropılen men polı­etılen álemdik qajettiliktiń 60%-yn qu­raıtyn eń tanymal polımerler bolyp tabylady.

Polıetılen óndirisi boıynsha ynty­maqtastyqtyń negizgi sharttary týraly memorandým memlekettik qoldaý sharala­ry paketin jáne jobany jobalaý satysyna kóshirýdi (birlesken kásiporyn qurý jáne tehnıkalyq-ekonomıkalyq negiz­demeni ázirleý) bekitedi. Budan bas­­qa, bul qujat keıingi úkimetaralyq ın­­­vestısııalyq kelisimdi ázirleý úshin negiz bolady. Investısııa kólemi 6,5 mlrd AQSh dollaryna baǵalanýda. Bul jo­ba Qazaqstan aýmaǵynda jylyna 1250 myń tonna polıetılen óndirýdi uıymdastyrýǵa múmkindik beredi, ol ishki suranysty tolyǵymen jabady jáne turaqty eksporttyq túsimdi qamtamasyz etedi.

Sondaı-aq joba sheńberinde qurylys kezeńine 6 myńǵa jýyq jumys ornyn qurý josparlanýda, paıdalaný kezeńinde 560 turaqty jumys oryndary jáne mýltıplıkatıvti áserge baılanysty aralas salalar úshin 3 myńǵa jýyq jumys orny qurylyp, sonyń nátıjesinde bıýdjetke jyl saıynǵy aýdarymdar JTS, áleýmettik salyq jáne zeınetaqy aýdarymdary túrinde túsedi. Jobany iske asyrý arqyly ozyq shet­eldik tehnologııalardyń transferti ótedi, al óndiriletin ónim polımerlik ónimniń 50-den astam túrleri úshin odan ári qaıta bólýdiń shıkizatyna aınalady (jergilikti polımerli tehnologııa ónimderin damytýǵa járdemdesý). Keshenniń Qazaqstan Respýblıkasynyń IJО́-ge úlesi – jylyna orta eseppen 1,2%-ǵa baǵalanady.

Polıpropılen zaýytyn júzege asyrý týraly memorandýmǵa sáıkes, «Borealis AG» tehnıkalyq-ekonomıkalyq negiz­demeni jáne quqyqtyq saraptamany júrgizedi. Osy qujatqa qol qoıý jobaǵa uqsas keshenderdi salýda, ǵylymı-zertteý ortalyqtaryn (RND) qurýda, sondaı-aq ónimderdi álemdik naryqqa shyǵarýda úlken tájirıbesi bar strategııalyq serik­testikti tartýǵa múmkindik ashady. Bul jobanyń quny – 2,6 mlrd AQSh dollaryn, zaýyttyń qýattylyǵy jylyna 500 myń tonna polıpropılendi quraıdy. Qury­lystyń aıaqtalý merzimi – 2021 jyl.

«Borealis AG» polıetılen óndirýshi álemniń eń iri kompanııalar tórttigine kire otyryp, edáýir joǵary tehnologııa­ly jáne marjalyq tıimdilik turǵysynan asa ónimdi ekenin atap ótý kerek. Osy rette, kompanııanyń 64%  aksııalarynyń baqylaý paketi Ámirlikterdiń «Mubadala» memlekettik ınvestısııalyq kompanııasyna jáne 36%-y aýstrııalyq «OMV» kompanııasyna tıesili.

Qazaqstanda munaı-gaz-hımııa salasyn damytýǵa arnaıy jaǵdaılar jasal­ǵan. Atap aıtqanda, memleket jal­pyzaýyttyq ınfraqurylymnyń qury­lysyn qarjylandyrady, jobalardy kepildendirilgen shıkizatpen qamtamasyz etedi, salyqtyq jáne kedendik alymdardan bosatý qoldanylady. Memleket eki jobanyń jalpy quny 9,1 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn ınvestısııalaryn qorǵaýǵa kepildik beredi.

Qazaqstan men BAÁ arasynda ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń perspektıvaly joldarynyń biri elimizdiń tranzıttik áleýeti men erkin ekonomıkalyq aımaq­taryn damytý bolyp tabylady. Memleket basshysy 2020 jylǵa deıin tranzıtten túsetin kiristi 5 mlrd AQSh dollaryna deıin jetkizý mindetin qoıǵany má­lim. Bul óz kezeginde, taýarlardyń tranzıt­­telýine jáne kedendik operasııa­lardy jetildirýge meılinshe qolaıly jaǵdaılar qalyptastyrý úshin eń sońǵy úlgidegi tehnologııalar men halyqaralyq ozyq tájirıbeni qoldanýdy kózdeıdi.

Iri tutyný naryqtaryna ıe eldermen kórshiles bolý otandyq kóliktik júıe­niń damý keleshegin kemeldendiredi. Qazaq­stan Azııadan Eýropaǵa qatynaıtyn tran­zıttik jol torabynda biregeı orynǵa ıe.­ Jahandyq ekonomıkalyq keńistikte tran­zıttik qyzmet el ekonomıkasyn da­mytýdaǵy baǵaly resýrs bolyp tabylady. Bul rette, Qazaqstandy tartymdy tranzıttik memleketke aınaldyrý ıdeıa­sy qazaqstandyq ónimdi halyqaralyq ón­diris pen tutyný júıesine ıntegrasııa­laý maqsatynda arnaıy ekonomıkalyq aımaq­tardy damytýdy talap etedi.

Qazirgi tańda BAÁ álemniń eń iri 9 portynyń biri ornalasqan óńirlik bız­­nes hab bolyp tabylady. Dýbaı teńiz portynyń biregeıligi sol, onyń aýmaǵynda Dýbaı ámirliginiń ishki jalpy óniminiń 25%-yn jáne 50% ekspor­tyn, sondaı-aq BAÁ-ge keletin tike­leı ınvestısııalardyń 20%-yn qalyp­tastyratyn «Jebel Álı» arnaıy eko­nomıkalyq aımaǵynyń bolýynda. Atal­ǵan arnaıy ekonomıkalyq aımaqta 132 memleketten kelgen 7 myńnan astam she­tel­dik kompanııamen birge álemniń eń iri 14 logıstıkalyq kompanııasy orna­lasqanyn atap ótý qajet.

Osy oraıda, elimiz úshin Qazaqstan­daǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar men ótkizý beketterin, atap aıtqanda, «Qorǵas – Shyǵys qaqpasyn» jáne «Aqtaý teńiz por­tyn» jetildirý ári jańǵyrtý boıynsha Ámirlikterdiń tájirıbesi mańyzdy. Porttarda erkin ekonomıkalyq aımaqtar rejiminiń bolýy Qazaqstan aýmaǵynan taýarlardy tasymaldaý shyǵyndaryn edáýir azaıtýǵa múmkindik týǵyzyp, bas­qa baǵyttarǵa qaraǵanda aıtarlyqtaı basym­dyq beredi.

Qazirgi tańda atalǵan salaǵa serpin berý úshin qajetti barlyq jaǵdaılar jasalǵan. «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA «Aqtaý teńiz portyna» tikeleı qatynaý múmkindigi bar keleshegi zor kólik­tik habqa jáne álemdik deńgeıdegi úı­lestirý ortalyǵyna aınalyp kele jatyr. Osy rette, elde qolaıly ınves­tısııalyq ahýaldy qalyptastyrý jó­nin­degi Memleket basshysy qoıǵan min­detterge qol jetkizý jolynda otan­dyq jáne sheteldik ınvestısııalardy shoǵyrlandyrý maqsatynda arnaıy eko­nomıkalyq aımaqtardyń básekege qabi­lettiligi men tartymdylyǵyn kóterý qa­jet.

Ámirlikterdiń «Jebel Álı» er­kin ekonomıkalyq aımaǵymen yn­ty­maq­tastyqty keńeıtý máselesi Mem­le­ket basshysy sa­parynyń kún tártibindegi bas­ty taqyryp boldy. Nátıjesinde, «Aq­taý teńiz porty» men «Qorǵas – Shy­ǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaq­tardyń, sondaı-aq elimizdiń kólik-tasy­maldaý áleýetin damytý maqsatynda «DP World» kompanııasynyń «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» arnaıy ekonomıkalyq aımaq aksıonerlik qoǵamynyń kapıtalyna kirýdiń negizgi qaǵıdattary týraly jáne «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy aksıonerlik qoǵamynyń 49% aksııa­laryn satyp alý boıynsha shektelmeli kelisimderge qol qoıyldy.

Termınaldardyń, erkin aımaqtar men porttardyń álemdik operatory «Jebel Álı» EEA-ny ozyq basqarý táji­rıbesin paıdalanady jáne 2020 jylǵa deıin qazaqstandyq áriptesterimen Qazaq­stanǵa shamamen 1 mlrd AQSh dollary kóleminde ınvestısııa tartýdy qam­tamasyz etedi.

Iri port operatorymen yntymaqtastyq ornatý Qazaqstanǵa Aqtaý men Qorǵastaǵy arnaıy ekonomıkalyq aımaqtardyń jumystaryn jandandyrýǵa múmkindik týǵyzady jáne elimizdiń ınvestısııalyq áleýetiniń ósýine serpin beredi.

2020 jyly Dýbaıda álem deńgeıindegi mańyzdy shara ótedi, ol – Dúnıejúzilik EKSPO-2020 kórmesi. Kórmeniń bas­talýyna eki jyl buryn oǵan 150 memleket resmı qatysýyn rastaǵanyn, sondaı-aq 38 memleket qatysý týraly kelisimshartqa qol qoıǵanyn nazar­ǵa ala otyryp, atalǵan kórme sátti ót­ki­zildi dep boljaýǵa bolady. Qa­zaqstan atalǵan sharaǵa qatysý má­se­lesine zor mán beredi jáne onyń As­tanada ótken EKSPO-2017 kórmesiniń negizgi tásildemesin sátti biriktiretin «Bolashaq úshin sana-sezimdi biriktirý» atty taqyrybyn qoldaıdy.

BAÁ qazaqstandyq saıahatshylar úshin demalatyn tanymal el bolyp­ sanalady. Árıne, 2018 jylǵy 10 naý­ryz­dan bastap qazaqstandyqtardyń Ámir­likterge vızasyz kirý tártibi aldaǵy ýa­qytta týrızm aınalymy men iskerlik baı­lanystardyń keńeıýine jol ashady jáne EKSPO-2020 kórmesine qatysýǵa serpin beredi.

Qazaqstannyń BAÁ-degi elshiligi men «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kom­panııasynyń kelissózder tobynyń jemisti jumystardyń nátıjesi retinde Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń sapary barysynda Qazaqstannyń EKSPO-2020 dúnıejúzilik kórmesine qatysýy týra­ly kelisimshartqa qol qoıyldy. So­nyń arqasynda Ámirlikter tarapy qazaqstandyq pavılondy qurý úshin BAÁ, Monako, Shveısarııa jáne Lıýk­sembýrg pavılondarynyń janynda or­na­lasqan jalpy kólemi 3420 sharshy metr quraıtyn eń aýqymdy jer telimin berdi.

Jalpy, Qazaqstan Prezıdentiniń BAÁ-ge jasaǵan resmı saparynyń ná­tıjeleri eki el arasyndaǵy qarym-qa­tynastardyń qarqyn alǵanyn kórsetti jáne naqty salalarda ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq yntymaqtastyqty keńeıtýge arnalǵan jańa kezeńge jol ashty.

Áriptestik qarym-qatynastardyń óte zor jáne aýqymdy áleýeti bizdiń ha­lyq­tarymyzdyń múddelerine sáı­kes jasalyp, elderimiz arasyndaǵy óz­ara túsinistikti tereńdetýge jaıly jaǵdaı týyndatady. Bolashaqtaǵy eki­jaqty yntymaqtastyqtyń sátti jolyn taraptardyń tek qana saıası erki, eko­nomıkalyq maqsattardyń sáıkestigi jáne birlesken basymdyqtardy quraıdy.

Qaırat Lama ShÁRIP, Qazaqstannyń Birikken Arab Ámirlikterindegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi