О́skemendegi Nazarbaev zııatkerlik mektebinde ákeler forýmy ótti

Telmiretinimiz – teledıdar, ustaıtynymyz – uıaly telefon

Aty aıtyp turǵandaı, ákeler forýmyna osy mektepte bala­la­ry bilim alatyn 400-den astam áke jınalyp, birneshe top­qa bó­linip, «Bala qulaǵymen emes, kóz­ben tárbıelenedi. Esti­ge­nin emes, kórgenin isteı­di», «Ot­ba­syndaǵy áke kóshbas­shy­ly­­ǵy» taqyryptary aıasynda ba­la tárbıesine qatysty oı­la­­ryn, usynys-tilekterin or­­taǵa saldy. Birinshi top atynan sóılegen Berdibek Bııarov qa­zir­gi ata-analardyń kóbi ba­lanyń ishki jan dúnıesine úńi­­le bermeıtinin, buıyrýǵa, ur­­sýǵa beıim turatynyn, «ju­rt­­tyń balasy anadaı, sen myna­daı­syń» dep salystyrý arqyly ba­la­nyń ózin tómenshik sezinýine jol beretinin, budan esh paıda joqtyǵyn, kerisinshe qurǵaq aqyl aıtqannan góri ispen dá­lel­­degenniń mańyzdylyǵyna toq­­taldy. «Alash qaıratkeri Maǵ­­jan Jumabaev «Bala jaman bo­lyp ósse tárbıeshi kináli» deı­di. Iаǵnı ortasy, qoǵamy, ata-ana­sy kináli. Biz balaǵa «nege kit­ap oqymaısyń?» dep ursamyz. О́zi­miz kitap oqımyz ba?

Qazir bári­miz­diń telmiretinimiz – teledıdar, ustaıtynymyz – uıaly telefon. Bala da sony kóredi. Eger úıde ara-tura kórkem ádebıet oqy­saq bala da qyzyǵar edi ǵoı. Bul úshin ata-anaǵa jiger q­a­jet. Balalar aıtqandy kóp uǵa qoı­maı­dy, ispen kórsetkendi je­ńil qabyldaıdy», deıdi ol. Ke­lesi bolyp pikirin bildirgen ata-ana Arman Álimhan áýeli zal­ǵa jı­nal­ǵan ákelerge «Sizder qa­shan soń­ǵy ret balalaryńyzǵa sa­baq­­qa qatysy joq suraqtardy qoı­yp kórdińizder? О́mirimizdiń ja­ǵym­dy sátterin olarǵa áńgi­me­lep, áńgimege balalardy da ara­las­tyryp kórdik pe? Kim bala­la­rynyń dostaryn tanıdy?» degen suraqtardy qoıyp, «balam, aýyr kóterme, balamnyń qarny ashyp qalady» dep tym óbekteı ber­meı, balanyń bir mezgil ózdi­ginen sheshim qabyldaýyna da múmkindik berý qajettigin, bir mez­gil balamen sóılesip, onyń piki­rin tyńdap, sanasyp oty­rý­dyń da artyq etpeıtindigin tilge tıek etti.

Forýmda sóz alǵan dırek­tor­dyń tárbıe jumysy jónin­de­gi orynbasary Gúlshat Muhtar­ha­nova búgingi ata-analardyń deni tergeýshi men prokýrorǵa uqsas ekendigin aıtyp, bul ádetten qutylýdyń joldaryn usyndy. «Barlyǵymyzda tergeýshi degen sertıfıkat bar. Úıge kele sap «Neshe aldyń? Sabaq qaradyń ba? Ydys-aıaq jýyldy ma?» degen suraqtardyń astyna alamyz. Munymen qoımaı «sen andaısyń, sen mundaısyń» dep kánigi prokýrorlardaı kemshilikterin betine basyp, dáleldeımiz-aı kelip. Al bala qylmys jasaǵandaı yńǵaısyzdanady. Eger aýyryp dárigerge baratyn bolsaq dáriger bizge «nege aýyryp qaldyń?» dep uryspaıdy ǵoı. Sol sekildi biz tergeýshi, prokýror ata-ana emes, dáriger ata-ana bolýymyz kerek. Qateligi, kemshiligi bolsa betine baspaı, jazǵyrmaı, jekir­meı kerisinshe dáriger se­kildi bil­dir­meı emdep, balany ózimizge ja­­qyndatqanymyz jón», degen ol ata-analarǵa oı sa­lar­lyq tó­men­degi mysaldy aı­typ berdi.

Jumystan qoly bosamaıtyn, bala tárbıesine jóndi kó­ńil bólmeıtin bir aǵamyz psı­ho­logtyń semınaryna qaty­syp­ty. Psıholog «dúnıe kúıip ket­se de balańyzben kúnine bir sa­ǵat oınańyz» dep keńes bergen eken. Úıge kelgennen keıin mu­ny jubaıyna aıtsa, joldasy «ba­lanyń oınaıtyn ýaqyty joq, kesh­ke sabaǵyn qaraýy kerek. Ne aıtyp tursyń óziń?» depti. Sodan ne kerek, jubaıyn aqyry kóndirip, kúnde keshke jaqyn balasymen sabaqtan kelgen soń oınaýdy ádetke aınaldyrypty. Balasymen jańbyrdyń astynda da qalyp, batpaqty da birge keshedi. Úıge kirip, balasynyń kıimine juqqan balshyqty túsi­rip, birge jýynady.

О́mirinde birin­shi ret balasynyń ústin súl­gimen súrtipti deıdi. Arada bir apta ótkende balasy «Áke, bu­ryn siz úıge kirip kelgende bólmemniń esigin jaýyp alyp, qashýǵa beıim turatyn edim. Al qazir sizdi asyǵa kútemin. Men sizdi jaqsy kóremin» depti. Bir kúni aǵamyzdy synyp jetekshisi mektepke shaqyrypty. «Qudaı-aý, ne búldirip qoıdym? Kúnde ýaqyt taýyp, balamdy oınatyp júrmin. Men osyny istemeı-aq balamnyń sabaq qaraǵany durys pa edi? Endi qaıttim?» dep ýaıymdap, mektepke baryp, eń sońǵy partaǵa otyrypty. Synyp jetekshisi «Aǵa, siz ne istedińiz» dep suraq qoıypty. Aǵamyzdyń túri buzylyp ishteı «Oıbaı, men ne búldirdim? Áıelimdi nege tyń­damadym eken?» dep júregi dúr­sildep, mazasy qashypty. Son­da synyp jetekshisi: «Siz ne istedińiz? Qazir balańyz ózin er­kin sezinedi. Bilimge qushtar­ly­ǵy artty. Dostarymen de emen-jarqyn sóılesetin boldy. Iyǵ­yn tik ustap, eńsesin kóterip jú­retin boldy. Sizge rahmet!» depti.

Bala tárbıesine qatysty qansha kitap oqydyńyz?

Ekinshi top atynan sóz alǵan ata-ana Almas Soltanǵalıev mektep oqýshylary arasynda «másele týyndaǵan jaǵdaı­da qalaı sheshe­siń?» degen ta­qy­rypta saýalnama júrgizil­ge­nin, saýalnama ba­ry­synda oqý­­shylardyń 20 paı­yz­ǵa jý­yǵy ata-anasymen, 40 paıyzdan astamy dostarymen, psı­ho­logpen, basqa adamdarmen aqyl­dasamyn dep jaýap ber­genin aı­ta kelip, osy máselege baı­lanys­ty oıyn ortaǵa saldy. «Bul neni kórsetedi? Bul bizdiń balanyń suraǵyna daıyn emes eke­nimizdi, balanyń ótinishine kóp qulaq asa bermeıtindigimizdi ańǵartady. Biz otbasyndaǵy, jumystaǵy keıbir máselelerdi balamen aqyldasyp, pikirin suraýymyz kerek.

Sonda erteń bala da ózin­de másele týyndaǵanda siz­ben aqyldasady. Ashyq sóı­lesedi. Úıińizge qarapaıym zat alar kezde de balanyń pikirin bilý artyqtyq etpeıdi. Sonda bala otbasynda óziniń orny bar eke­nin, qajet ekenin sezinedi. Bo­la­shaqta óziniń máselesin, ýaıymyn da sizge aıtatyn bola­dy», dedi ol. Al eki balanyń ákesi Va­sılıı Andrýshak balany ómirge erte bastan tárbıeleý qa­­­jet­tigin, máselen, kishkene ke­­zinde dúkenge jumsap, keıin kom­­mýnaldyq tólemderdi tóletý se­kildi jumystarǵa beıimdeýdiń bir qaraǵanda bilinbegenimen ma­ńy­zy zor ekendigin alǵa tartty.

Nazarbaev zııatkerlik mek­tebi oqýshylarynyń ákeleri arasyn­da arnaıy saýalnama uı­ymdastyrylyp, oǵan bilim or­da­syndaǵy 512 ákeniń 247-si qa­ty­syp­ty. «Bala tárbıesine qatysty qansha kitap oqydyńyz?» degen saýalǵa ákelerdiń 22 paıyzy – 1, 17 paıyzy – 2, 14 paıyzy 3-ten astam kitap oqydym, 47 paıyzy «múlde oqymadym» dep jaýap beripti. «Bıylǵy oqý jylynda mekteptegi sharalarǵa qansha ret qatystyńyz?» degen suraqqa 17 paıyzy – 1, 13 paıyzy – 2, 9 paıyzy 3 ret qatystym, 61 paıyzy múlde qatyspadym dep jaýap qaıtarǵan. «Balańyzdyń sabaǵyna kúnine qansha saǵat ýaqytyńyzdy jumsaısyz?» degen saýalǵa 38 paıyzy – 1 saǵat, 6 paıyzy – 1-2 saǵat, 1 paıyzy – 2-3 saǵat, al 50 paıyzy «múlde ýaqyt bólmeımin» depti.

Al «balańyzdyń tárbıesindegi má­se­leni anyqtap, sheshý jolda­ryn izdestirip kórdińiz be?» degen suraqqa ákelerdiń 21 paıy­zy «aqylmen sheshemin», 14 paıy­zy «áńgimelesý arqyly», 7 paıy­zy «eshqandaı problemany baı­qa­madym», 63 paıyzy «ony ana­symen sheshedi, meniń buǵan qa­tys­ym joq» dep jaýap beripti. Saýalnama qorytyndysyn oqyp bergen Rashat Sherııazdanov kóp­shi­l­ik ákelerdiń jumysty syl­taý­ratyp, bala tárbıesindegi jaýap­kershilikti ysyryp tastaýy durys emes ekendigin atap ótti. Kerisinshe keshegiden úlgi alyp, balalardy babalar jolymen nege tárbıelemeske degen oıyn jetkizdi. «Kópshiligińiz «Abaı joly» romanyn keńestik dáýirde oqyp, Qunanbaıǵa sol zamannyń, sol dáýir saıasatynyń kózimen qaraǵandaryńyz anyq. Qazir sizder áıgili týyndyny qaıta bir paraqtap, Qunanbaıǵa búgingi zaman turǵysynan, táýelsiz eldiń azamaty retinde zer salyp kórdińizder me? Qunanbaıdyń danalyǵyn, kóregendigin sózben aıtyp jetkizý qıyn.

Qunanbaı bala tárbıesine erekshe kóńil bólgen. «Ne kútsem de osy jaman qaradan kútem» dep Abaıdy 9 jasynan bilimge baýlyp, qasyna ertip júrip, el basqarý isine úıretken. «Balalarym kórsin, kókeıine túısin» dep sol kezdiń aıtýly aqyndaryn, jyr­shylaryn úıine shaqyrǵan. Ul­daryn anasyn qurmetteýge, elin, jerin súıýge tárbıelegen. «Son­­daı qıyn zamanda Qunanbaı balalary­na osyndaı tárbıe berse, azat el­de ómir súrip jatqan biz elimiz úshin áke retinde ne istep jatyrmyz?» degen suraq týyndaıdy. Aı­taıyn degenim, bárimizge Qu­nanbaı, Abaı bolý shart emes shyǵar. Desek te osyndaı da­ra tulǵalardyń ómir jolyn óne­ge retinde ustanyp, balaǵa óz tár­bıemizben úlgi bolǵanymyz jón», dedi ol.

Azamat QASYM,

«Egemen Qazaqstan»

О́SKEMEN

Sýretti túsirgen Roza QUMARǴAJINA