Bizdi ult retinde erekshelep, halyqaralyq qoǵamdastyq aldyndaǵy abyroı-bedelimiz ben salmaǵymyzdy arttyratyn rýhanı qundylyqtar, altynǵa aıyrbastalmas ulttyq qolónerimiz rýhanı kodtyń bel ortasynan oıyp turyp oryn alady.
О́kinishke qaraı, el ishinde bul istiń joqtaýshylary jyldan-jylǵa azaıyp barady. Solardyń biri, tipten biri emes-aý biregeıi Bilim berý isiniń úzdigi, on saýsaǵynan óneri tógilgen ismer jan Nesibeli Baıbosynova. Zeınet jasyndaǵy qolóner isiniń has sheberi óz kásibin búgingi býynǵa tabystap ketýge, onyń tylsym syry men ishki ıirimderin jáne qaıtalanbas qaltarystaryn qazirgi qyz-kelinshekterdiń boıyna ornyqtyrýǵa kúsh-jigerin salyp júr.
Shyntýaıtyna kelgende, ulttyq qolónerimizsiz – halqymyzdyń ótkenin, salt-dástúri men mádenıetin kóz aldymyzǵa keltirý esh múmkin emes. Muny tabıǵı ortamen biteqaınasqandar ǵana bederleı alady. «Tabıǵattan babamyz ala bergen sekildi, Darqandyqty qazaqqa dala bergen sekildi» dep Qadyr aqyn jyrlaǵandaı, halyq sheberleri oıý-órnek úlgilerin eń alǵash tabıǵattyń ózinen tapqan. Onyń basty belgileri múıiz, ırek, sý, qanat jáne shóp bolyp kete beredi. Sonyń ishinde alǵashqy atalǵan ataý barlyq órnekterdiń bastaýy. Kórkemdik qunary. О́ıtkeni tek bir ǵana múıiz ózge de úlgilermen qosyla kelip, alýan túrli órnekter jasaýǵa negiz bola alady, deıdi Nesibeli Qısaqyzy.
Biz ejelden mal baqqan eldiń urpaǵymyz. Atakásip halqymyzdyń ómir súrý daǵdysyna, onyń ulttyq ereksheligine óz áseri men yqpalyn tıgizip otyrǵan. Bul baǵytta bizdiń búgingi keıipkerimiz elimizdiń ejelgi bitim-bolmysyn bederleıtin tutastaı ulttyq naqyshtar tizbegin jasap shyqqany onyń eńbeginiń basty bir ereksheligi ekeni haq. Ásirese onyń tórt túliktiń keskin-keıpin san túrli oıý-órnektermen ári kestelermen bederlep túsirgen týyndylarynyń eshqandaı balamasy joq derlikteı. Ári Nesibeli naqyshtarynda tórt túliktiń túrleri jalań túrde, sonymen birge tabıǵı álemmen baılanysty túrde de keskindeledi. Onyń birqatary kók aspanda qalyqtaǵan qyranmen, kómkerilgen kıiz úımen tyǵyz birlikte kórinis tapqan. Munyń bastaýyn sonaý skıf dáýirinen alatyn kóshpendilerdiń danalyq ári dalalyq órnegi dese de bolady.
Kelesi kezekte Nesibeli Baıbosynova óz qolónerine tán sabaqtastyqtyń tinin odan ári tereńdetip, ony Memleket basshysy belgilep bergen jańǵyrtý talaptaryna saı túrlendire túsýdi maqsat etip júr. Onyń qoldan jasalǵan kilemderi men alashalarynda tóltýma ónerge tán dástúrlerdi táýelsizdik rýhy men tynysyna saı beıimdeı bilý kórinisteri jıi ushyrasady. Aıtalyq, qolóner sheberiniń «Erýlik» atty eńbeginde kún men taý kórinisi beınelengen. Ásirese munda Qazybek bıdiń sózimen aıtqanda, «eshbir dushpan basynbaǵan, basynan sóz asyrmaǵan, dostaryn saqtaı bilgen, dám-tuzdaryn aqtaı bilgen» eldiń ejelgi kórinisteri aıqyn ańǵarylady. Sonymen birge babalarymyzdyń sarabdal, syrbaz minezderi men qonaqjaı kórinisteri de kórinis tapqandaı. Sirá, barlyq qundylyqtardyń bastaýy da osynda bolsa kerek.
N.Qısanqyzy halqymyzdyń mundaı kóshpeli ómir-saltyn oıý-órnekter tilimen beıneleı otyryp, ony búgingi ýaqyt rýhyna úndestirýge talpynys jasady. Osy turǵyda ol oılaǵan maqsatyna jetti deýge de bolady. Bul rette qolóner sheberi óz oıyn bizge bylaısha bildirdi.
– Biz táýelsizdik alǵannan keıin shetelden tarıhı Otanyna oralǵan otandastarymyzǵa beriletin kómekti kvota dep ataı bastadyq. О́z basym buǵan kelise almaımyn. Tilimizde erýlik degen mándi de maǵynaly sóz bar. Munyń mánisi – jańa qonysqa nemese jaılaýǵa kóship kelgen otbasyna burynan jaıǵasqan úı ıeleri erýlikke shaqyrady. Bul kóshý qamymen uzaq júrip, jol taýqimetin tartyp kelgen aǵaıyn áldenip, demalsyn degen nıet. Sodan soń olar kóship kelgenderdiń úıin tigýge de kómek beredi. Budan shyǵatyn túıin shetelden oralǵan otandastarymyzǵa beriletin qarjylaı kómekti kvota dep emes, erýlik dep ataǵan jón, – deıdi ol.
Qolóner sheberiniń bul oı-pikiri quptaýǵa da, qoldaýǵa da laıyqty kórinedi. Eger halyqtyń ejelgi ulttyq qolóneri rýhanı kod, ulttyq kod nemese ulttyq qundylyq dep ataýǵa laıyqty bolsa, joǵaryda aıtylǵandaı, bul isti jańǵyrtýdyń qajettiligi taǵy da aldan shyǵady. Ony HHI-HHII ǵasyrlarǵa tabystaýdyń basty jolynyń biri –respýblıkadaǵy orta mektepterde pán retinde júrgiziletin eńbek sabaǵyna «Oıý-órnekter álemi» atty bólimdi engizý dep esepteımin, deıdi Nesibeli Baıbosynova.
Múmkin keleshekte qajeti bolyp qalar degen oı-maqsatpen altyn qoldy apamyz ulttyq qolóner men oıý-órnekter álemine jón siltep, baǵyt-baǵdar beretin eńbegin jazyp, ázirlep te qoıypty. Onyń ishi-syrtyn aqtaryp, tanysa kelgenimizde tutas bir oqýlyqqa tatıtyndaı dúnıe ekenin túısindik. Jalpy, Nesibeli Qısanqyzynyń ulttyq naqyshtardy búgingi zaman talabyna saı jańǵyrtý men paıdalaný jónindegi oı-pikirleri men usynystary óte mol. Onyń eń bastylarynyń biri elimizde jyl saıyn toılanatyn Naýryz merekesi kezinde jyl on eki aı keıipkerleriniń tolyqqandy kompozısııasyn keskindeýge qatysty týyndaıdy. Ulttyq qolóner joqtaýshysynyń ekinshi bir tujyrymdary respýblıka qalalaryndaǵy ǵımarattar men sáýlet eskertkishterine ulttyq ár berý qajettiliginen tamyr tartady. Bul eldiktiń bir belgisi, jandy kórinisi men aıshyqty sýreti bolar edi. Sonyń ishinde ulttyq nyshandaǵy san alýan oıý-órnekter túngi shamdarmen bezendirilse, bul kórinistiń el qonaqtary men týrısterge beretin áseri mol bolar edi, – dep túıindedi óz oıyn ulaǵatty amanat arqalaǵan asyl ana.
Oıý-órnekter – bul da bir bólshektenbeıtin syrly da qyrly, ári áserli álem ekeni anyq. Taǵylymy mol ustaz ony nurly álem dep ataǵandy jón kóredi. Halqymyzdyń ejelgi tóltýma ónerin aldaǵy kezge jalǵaý – Nesibeli Baıbosynovanyń basty muraty. Respýblıkamyzdyń ár óńirinde ismerlik mekteptiń osyndaı joqtaýshylary men janashyrlary bar kezde onyń órisi taryla qoımasy kámil.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan»
AQTО́BE