Osydan birer jyl buryn Prezıdent janyndaǵy Sheteldik ınvestorlar keńesiniń jalpy otyrysynda Elbasy N.Nazarbaev «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń asqaraly maqsatyn «Eýrazııanyń qarjy qaqpasyna aınalý» dep aıqyndap bergen bolatyn. Sodan bergi aralyqta qarjy ortalyǵyn qalyptastyrý baǵytynda qyrýar jumys atqaryldy. Al keshe elordada Astana Finance Days degen ataýmen AHQO-nyń erteń bolatyn ashylý saltanatyna oraılastyrylyp álemdik deńgeıdegi mańyzǵa ıe birneshe forým uıymdastyryldy.
Atap aıtqanda, Jahandyq qarjylyq forým, Halyqaralyq kapıtal naryǵynyń 2-shi Astana forýmy, FinTech 2018, Islam ekonomıkasynyń Astana forýmy, Transformers Roadshow: ǵylym, tehnologııalar jáne ınnovasııalar baıqaýy, «Qazaqstan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaǵynda: odan ári damý strategııasy» halyqaralyq konferensııasy ótti.
Astana Finance Days baspasóz konferensııasynda Shanhaı ǵylymı zertteýler ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary jáne bas hatshysy Ide Sıao, AHQO-nyń Ortalyq Azııadaǵy eń iri ári yqpaldy qarjylyq ortalyqqa aınalýyna tolyq negiz bar ekendigin jetkizdi. Búgingi tańda Qytaı Shanhaı qarjy ortalyǵynyń álemdegi yqpalyn arttyrýǵa asa mán berip otyr. Ásirese, Azııadaǵy qarjy naryǵynda alar ornyn naqtylap, qamtý aıasyn keńeıtýdi maqsat etken. О́z kezeginde «Astana» qarjy ortalyǵy men Shanhaı qarjy ortalyǵy birlese jumys jasap, ózara tájirıbe almasýǵa nıet tanytyp otyr.
– Shanhaı men Astanadaǵy qarjy ortalyqtary bolashaqta bir baǵytta judyryqtaı jumyla jumys júrgizip, bir-birine qoldaý bildiredi degen senimdemin, – dedi Ide Sıao. Onyń aıtýynsha, AHQO-nyń Qazaqstan ekonomıkasyna qosar úlesi súbeli bolmaq. Bul rette qarjy salasynyń barlyq baǵyttaryn ártaraptandyrýǵa, qundy qaǵazdar naryǵynyń júıeli júrgizilýine tikeleı yqpal etpek. Eń mańyzdy baǵyttardyń biri – elge syrttan tartylatyn ınvestısııalardyń kólemi ulǵaıyp, ekonomıkanyń jandanýyna múmkindik týady.
– Álemde asyǵy alshysynan túsip turǵan eń iri qarjy ortalyqtarynyń jumysyna qarasańyz, olarǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetiledi. Ekinshiden, qarjy ortalyǵy ornalasqan qalada qarjylyq ınstıtýttardyń turaqty jumys júrgizýi, bankter men saqtandyrý, lızıngtik kompanııalardyń bolýy mindetti. Buǵan qosa, ınfraqurylym men bırjanyń qalypty júrgizilýi mańyzdy. Kórip otyrǵanymyzdaı, AHQO-da Bırja ashylǵan. Bul Ortalyq jumysynyń ilgerileýine negiz bolmaq, – dedi Shanhaı ǵylymı-zertteýler ortalyǵy tóraǵasynyń orynbasary jáne bas hatshysy.
Astana Islam ekonomıkalyq forýmynda sóz alǵan Islam damý banki (IDB) toby prezıdentiniń ǵylym, tehnologııa jáne ınnovasııalar jónindegi keńesshisi Haıat Sındı IDB qazaqstandyq jobalardy qarjylandyrýǵa daıyn ekenin habarlady.
– IDB-nyń dástúrli bankterdiń qataryna jatpaıtynyn, jan-jaqty baǵytta damıtynyn aıta keteıin. Adam kapıtalyn jaqsartýdy kózdeıtin bank búgingi tańda 6 mlrd adamǵa qyzmet etip, qarjylaı kómek kórsetip otyr. Bank tarapynan halyqtyń turmysyn jaqsartý bastamalary iske asyrylýda. Nátıjesi de jaman emes. Endigi mindet – ǵylym men ınjenerııa salasyn etene baılanystyrý arqyly qaýipsiz platformalarda jumys jasaýdy jolǵa qoıý. Sonymen qatar Islam álemin ekojúıe arqyly bir arnaǵa toǵystyryp, memleketter arasyndaǵy qarym-qatynasty jandandyrý nazarǵa alynbaq, – dedi Haıat Sındı.
Onyń aıtýynsha, bank qarjylyq qoldaý kórsetýmen qatar, ǵylym men ınvestor arasynda dáneker bolyp, ózara baılanystyń ornaýyna yqpal etýdi kózdeıdi. Jańa tehnologııalardyń zamanynda onyń múmkindikterin keńinen paıdalanýǵa keńes beredi.
− Islam álemindegi ǵalymdardyń basyn biriktirý arqyly jańa beleske qol jetkizemiz. Osy bastamany qolǵa alyp otyrmyz. Ǵylymda tehnologııalyq tóńkeriske alyp keletin jańalyq ashýǵa qushtar jandarǵa 200 mlrd AQSh dollary kóleminde qarjylyq qoldaý kórsetýge nıettimiz.Onyń aıasynda 4 sanat boıynsha qoldaý kórsetý josparlanyp otyr. Tujyrymdamalardy rastaý, startaptardy iske qosý arqyly bekitilgen josparlardy birlese oryndaýǵa ázirmiz. Al ǵalymdarǵa ortaq zerthana ashý máselesinde ózge de áriptesterimizden qoldaý kútemiz. О́z tarapymyzdan 1 mlrd AQSh dollaryn bólýdi qarastyryp otyrmyz. Bizdegi transfertter men qorlar, adamı resýrstardy damytý kapıtaly sizder úshin de ashyq ekenin eske salamyn, – dedi Islam damý banki toby prezıdentiniń ǵylym, tehnologııa jáne ınnovasııalar jónindegi keńesshisi. Búgingi kúni Islam damý banki álemdegi ózge de din ókilderimen jumys jasaýǵa nıetti ekenin, bank tarapynan qatysýshylarǵa shekteý qoıylmaıtynyn málimdedi.
Sonymen qatar Islam damý banki 50 myń AQSh dollarynan bastap, 1 mln AQSh dollaryna deıingi granttardy qabyldaýǵa múmkindik berip otyr. Islam damý banki toby prezıdentiniń ǵylym, tehnologııa jáne ınnovasııalar jónindegi keńesshisi sóz sońynda qazaqstandyqtardy birlese jumys jasaýǵa shaqyrdy.
Astana Halyqaralyq kapıtal naryqtarynyń 2-shi forýmy aıasynda ótken «О́timdi bırja qurý: jańa ónimder jáne jasandy ıntellektiniń róli, sıfrly tehnologııalarǵa ótý» sessııasynda Máskeý Qor bırjasynyń Basqarma tóraǵasy Aleksandr Afanasev jergilikti ınvestorlar men halyqaralyq ınvestorlar arasyndaǵy aıyrmashylyq jaıynda aıtyp berdi. Onyń aıtýynsha halyqaralyq ınvestorlardyń tájirıbesi mol. Olar jergilikti ınfraqurylymǵa qandaı talap qoıý qajettigin jaqsy biledi. Sondyqtan jergilikti bırjaǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etý óte mańyzdy dep esepteıdi.
Jahandyq qarjy forýmynda sóz alǵan Prınston ýnıversıtetiniń Výdro Vılson mektebindegi halyqaralyq qatynastar professory Garold Djeıms:
– 2008 jylǵa deıin Nıý-Iork, Londonda qarjylyq júıe qarqynmen damydy. Búgingi kúni damýshy elderde tehnologııalyq damýdyń jańa satysy qalyptasyp keledi. Bul negizde ekonomıkanyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin túrli ssenarııler ázirlenip, memleketterdegi qarjylyq júıeniń utymdy ári paıda alyp keletin kózderin qarastyrý jolǵa qoıylǵan. Bul baǵytta Qazaqstannyń da áleýeti asa joǵary dep esepteımin, – dedi.
«Astana» qarjy ortalyǵynyń resmı ashylýy qarsańynda álemdik jáne Qazaqstandaǵy qarjylyq júıeniń jan-jaqty damýyna baǵyttalǵan eki forým erteń jalǵasyn tabady. Aýqymdy sharaǵa jer-jahannyń túkpir-túkpirinen ataqty ekonomıster jınalyp, Nobel syılyǵy laýreattary men halyqaralyq ınstıtýttardyń jetekshileri, qarjy salasynyń maıtalmandary qatysýda.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»