Tamyz aıynyń 18-i men qyrkúıektiń 2-si aralyǵynda Indonezııa astanasy Djakarta qalasynda XVIII Jazǵy Azııa oıyndary ótetini málim. Birer kún buryn bokstan Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas bapkeri Myrzaǵalı Aıtjanov baıraqty básekege qatysatyn boksshylardyń esimin jarııalady. Osy oraıda, Azııa oıyndaryna qatysatyn bylǵary qolǵap sheberleriniń múmkindikterin, olarǵa kimder negizgi qarsylas atanatynyn jáne atalǵan dodada qaı boksshylar júlde alýy múmkin ekendigin saralap kórsek.
Bas jattyqtyrýshy Myrzaǵalı Aıtjanov Qazaqstannyń bıylǵy qurama komandasyna 2017 jylǵy álem chempıonatymen salystyrǵanda azdaǵan ózgeris engizgenin baıqaýǵa bolady. Mysaly, byltyrǵy jahandyq dodada jeńil salmaqta (49 kg) Jomart Erjan el namysyn qorǵasa, aldaǵy Azııa oıyndaryna el chempıonatynyń birneshe dúrkin jeńimpazy Temirtas Júsipov baratyn boldy. 52 kılo salmaqta úmit Azamat Isaqulovqa emes, Azat Mahmetovke artylyp otyr. Sondaı-aq 60 kıloda qurama tiziminde jańa esim paıda boldy. Byltyr jastar arasynda Azııa chempıony atanyp, sol jyly-aq eresekter quramasyna aýysqan almatylyq jas daryn Samatáli Tóltaevke jattyqtyrýshylar quramy zor senim artýda. Áıtpese, bul salmaqta tis qaqqan birneshe tájirıbeli boksshy bar. Mysaly, 2013 jylǵy álem chempıonatynyń qola júldegeri, el chempıonatynyń eki dúrkin jeńimpazy Berik Ábdirahmanov, Azııa jáne álem chempıonatyna qatysýshy Ádilet Qurmetov, «Astana arlandary» sapynda judyryqtasyp júrgen Zákir Safıýllın jáne taǵy basqa boksshylarǵa da senim artýǵa bolar edi. Biraq bapkerdiń tańdaýy jas boksshyǵa túsip otyr. Sonymen qatar Olımpııa oıyndarynda «qazaqtyń salmaǵy» atalyp ketken 69 kıloda Abylaıhan Júsipov emes, jambyldyń jampozy Aslanbek Shymbergenov baq synaıdy. Bul Aslanbek úshin ulttyq qurama sapyndaǵy alǵashqy iri báseke bolmaq. Byltyrǵy Azııa jáne álem chempıonatyna bul salmaqta Abylaıhan Júsipov qatysqan bolatyn. Qalǵan úsh salmaqta elimizdiń birinshi nómirli boksshylary qatysady. Atap aıtar bolsaq, 56 kıloda 2017 jylǵy álem chempıony Qaırat Erálıev, 64 kılo salmaqta Azııa chempıonatynyń qola júldegeri, el chempıony Bekdáýlet Ibragımov jáne Azııa chempıonatynyń qola, álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Amanqul Ábilhan. Al 2018 jylǵy Jazǵy Azııa oıyndarynyń baǵdarlamasynan bokstaǵy úsh aýyr salmaq alynyp tastalǵanyn buǵan deıin jazǵan bolatynbyz. Iаǵnı, 81,91 jáne 91 kılodan joǵary salmaqta júldeler sarapqa salynbaıdy.
Endi Jazǵy Azııa oıyndarynda quramamyzdyń boksshylaryna qaı eldiń boksshylary laıyqty qarsylyq kórsetýi múmkin ekendigine toqtalsaq. Bıylǵy Azııa oıyndarynda Qazaqstan boksshylaryna О́zbekstan, Úndistan, Taıland, Mońǵolııa, Qytaı jáne Ońtústik Koreıa sekildi elderdiń boksshylary negizgi qarsylas atanbaq. Jýyrda ǵana elorda tórinde Azııa jáne Eýropa qurlyǵy quramalarynyń qatysýymen bokstan «Prezıdent kýbogy» dástúrli halyqaralyq týrnıri ótti. Eýropalyq boksshylar úshin jarys jattyǵý ispetti ótse, azııalyq boksshylarǵa Djakartadaǵy doda aldyndaǵy sońǵy daıyndyq jáne qarsylastardyń qarym-qabiletin baqylaý boldy. Áýesqoı bokstaǵy jeńil salmaqta basqa qurlyq ókilderine qaraǵanda myqty boksshylar Azııa aımaǵynda shoǵyrlanǵan. Ony sońǵy Olımpıada jáne álem chempıonatynyń nátıjelerine qarap-aq ańǵarýǵa bolady. Mysaly, 49 kılo salmaqta sońǵy úsh Olımpıada chempıony Azııa qurlyǵynan shyqqan. 2008 jáne 2012 jylǵy Olımpııa oıyndarynda qytaılyq Szoý Shımın, eki jyl burynǵy Rıo Olımpıadasynda ózbek boksshysy Hasanboı Dýsmatov top jarǵan bolatyn. «Prezıdent kýbogy» jarysynda 49 kıloda otandasymyz Temirtas Júsipov chempıon atanǵanymen, Djakartada oǵan úndistandyq boksshy Lalbıakkıma Nýtlaı laıyqty qarsylyq kórsetetinin baıqatty. «Prezıdent kýbogynda» ol Olımpıada chempıony ózbek Dýsmatovty shırek fınalda jarystan shyǵaryp jiberdi. Degenmen, ózbek boksshysyn da tizimnen syzyp tastaýǵa bolmaıdy.
52 kılo salmaqta synǵa túsetin Azat Mahmetov bıyl ózin jaqsy qyrynan kórsetýde. Mamyr aıynyń sońynda Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda ótken «Gýbernator kýbogy» jarysynda fınalǵa deıin jetip, kúmis júlde ıelendi. Bul týrnırde Azat aldaǵy dodadaǵy óziniń negizgi eki qarsylasymen jolyǵyp úlgerdi. Fınaldyq básekede Mahmetov qyrǵyzstandyq boksshy óziniń attasy Azat Úsenálıevke ese jiberdi. Al jartylaı fınalda Mahmetov ózbek Jasýrbek Latıpovtan basym túsken-di. Sondaı-aq 2015 jylǵy Azııa chempıony Taıland eliniń boksshysy Chatchaı Býtdı da otandasymyzdyń negizgi qarsylasy sanalady. Aıta keteıik, Azat byltyr Túrikmenstanda ótken Islam oıyndarynda chempıon atanǵan-dy. 2017 jylǵy álem chempıony Qaırat Erálıev 56 kıloda altyn júldeden negizgi úmitkerlerdiń biri. Onyń basty qarsylasy sanalǵan Olımpıada chempıony ózbek Shahobıddın Zoırov jýyrda kásipqoı boksqa aýysqandyǵy týraly aqparat taraǵan bolatyn. Degenmen, ózbekstandyq kez kelgen boksshy qazaq boksshylar úshin yńǵaısyz qarsylas sanalady.
60 kılo salmaqtaǵy jas daryndy boksshymyz Samatáli Tóltaev úshin altyn júldege talasý azdap qıynǵa soǵatyny anyq. О́ıtkeni bul salmaqta Azııanyń eń úzdik boksshylary synǵa túsedi. Samatálige bul dodada osydan tórt jyl buryn Inchhonda ótken Azııa oıyndarynda kúmis júlde ıelengen fılıppındik Charlı Sýares basty qarsylas bolmaq. Sonymen qatar mońǵolııalyq Erdenebat Sendbaatar men ózbekstandyq Shýnkor Abdýrasýlovty da atap ótýge bolady. 64 kılo salmaqtaǵy otandasymyz Bekdáýlet Ibragımov jarys barysynda jaraqat alyp qalmasa, qurama qorjynyna júlde salýǵa tolyq múmkindigi bar. Sebebi ol bıylǵy «Prezıdent kýbogynda» negizgi qarsylasy ózbek Ikboljon Holdarovty aıqyn basymdyqpen jeńgen-di. Sondaı-aq Taıland quramasy sapyndaǵy eki dúrkin Azııa chempıony atanǵan Výttıchaı Masýk ta Ibragımovke biraz qıyndyq týdyratyny málim.
«Astana arlandary» boks klýbynda mańyzdy jekpe-jekterge shyǵyp, jeńiske jetip júrgen Aslanbek Shymbergenovtiń (69 kg) aıaq alysy jaman emes. Elimizdiń eki dúrkin chempıonyna Azııa oıyndarynda ózbek Mahmýd Gaıpov pen fılıppındik Eýmır Marsıal jáne Mońǵolııa men Qytaı boksshylary qarsylas atanady. Shymbergenov 2016 jyly WSB jobasynda ózbek boksshysy Mahmýd Gaıpovpen jolyǵyp, 3:0 (50:45, 50:44, 50:45) esebimen aıqyn jeńdi. Al «Prezıdent kýbogynda» Gaıpovty jartylaı fınalda taǵy bir otandasymyz Abylaıhan Júsipov utty.
75 kıloda synǵa túsetin Amanqul Ábilhan dál qazir naǵyz babynda. Buǵan deıin óte tájirıbeli qarsylastarmen jekpe-jek ótkizip, ábden ysylǵan qurama sapyndaǵy eń saqa boksshylardyń biri desek qatelespeımiz. Ábilhannyń Azııadaǵy negizgi qarsylasy ózbek Isroıl Madrımov sanalady. Amanqul men Isroıl eki jyldyń ishinde sharshy alańda eki ret jolyǵyp, alǵashqysynda Madrımov, ekinshisinde Ábilhan jeńiske jetken. Azııa oıyndaryndaǵy altyn júlde úshin báseke osy eki boksshy arasynda órbýi báden múmkin. Taǵy bir aıta keterligi, Djakartada elimizdiń kók týyn ustap shyǵý mindeti Amanqul Ábilhanǵa buıyryp otyr.
Bokstan Qazaqstan ulttyq quramasynyń bas jattyqtyrýshysy Myrzaǵalı Aıtjanov Azııa oıyndaryna bir jyl ishinde eń joǵary nátıje kórsetken boksshylardy tańdap alǵandyǵyn aıtady. «Bul quramdy bapkerler keńesi «Prezıdent kýbogy» men ózge de jarystardyń qorytyndysyna qarap bekitti. О́kinishke qaraı, salmaq dárejelerin azaıtyp tastaǵany bizdi kem degende eki medaldan aıyryp otyr. Osy qurammen 4 nemese 5 júlde, onyń ishinde 2 altyn utamyz degen oıdamyn», deıdi M.Aıtjanov.
Aıta keteıik, 2014 jyly Ońtústik Koreıanyń Inchhon qalasynda ótken Jazǵy Azııa oıyndarynda otandastarymyz 6 altyn, 1 kúmis jáne 1 qola medal ıelenip, jalpykomandalyq esepte birinshi oryn alǵan edi.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»