AQSh – Reseı: Seriktestiktiń sony serpini

Kezdesý belgilengen mer­zimnen kesh bastaldy. Uly­brı­tanııanyń be­del­di basy­lymy The Guardian ga­zetiniń ha­barlaýynsha, buǵan Vla­dı­­mır Pýtınniń keshigýi se­bep bolǵan. Kreml basshy­sy 50 mınýtqa bógelgen kó­rinedi. Basylym mundaı ke­shigý V.Pýtınge tán ekenin, álem­niń basqa elderiniń basshy­la­rymen kezdesýge de dál ýaqy­tynda kelmegenin jazdy. О́z kezeginde AQSh prezıdenti Donald Tramp ta sammıt ótetin jerge keshtetip kelipti.

Qol alysqannan keıin eki el bas­­shysy kishigirim pikir almas­ty. V.Pýtın sózinde buǵan deıin D.Tramp­pen bir­ne­she ret tildeskenin, tele­fon ar­qyly sóıleskenin eske sa­lyp ótti. Aqyry ekijaqty qa­rym-qa­ty­nas má­se­leleri men álemniń túk­pir-túk­pi­rin­de­gi túıtkilderdi tal­qy­laý­dyń qa­jettigi týyndap otyr­ǵa­­nyna toq­taldy.

Aq úı basshysy áńgime ba­ry­synda Reseıdi fýtboldan álem chempıonatyn sátti ót­ki­zýimen quttyqtap, jartylaı fınal men fınaldyq oıyndardy tamashalaǵanyn jet­kizdi. Sondaı-aq ekijaqty kez­desýde saýda-sattyq, áske­rı is-qımyldar, ıadrolyq qa­rý jáne zymyrandar týra­ly, Qytaı jóninde sóz qozǵalatynyn aıtyp ótti.

«Reseımen yntymaq­­tastyq­ta bo­lý­dyń tıimsiz tus­ta­ryna qaraǵanda tıim­di tusy kóp. Álem bizdiń áriptestik or­­nat­qanymyzdy qalaıdy. Re­seı men AQSh – ıadrolyq arse­naly úlken mem­leketter. Álem­degi ıadro­lyq qarýdyń 90 paıyzy biz­ge tıesili. Bul ja­ǵymsyz jaǵ­daı. Osy má­se­leni de tal­qy­laý josparda bar», dedi D.Tramp.

Budan keıin D.Tramp pen V.Pýtın jeke-dara áńgi­­me­lesti. Bul basqosýǵa aý­dar­­mashylar ǵana qatysty. Tip­­­ti, prezıdentterdiń kó­me­­kshileri de áńgi­me­ge ara­las­paǵan. Betpe-bet júz­de­­sý aıaq­talǵannan keıin eki ta­­rap­tyń delegasııalary qa­tys­­qan keń kólemdegi otyrys ótti.

Ekijaqty sammıt aıaqtal­ǵan soń mem­leketter basshyla­ry jýr­na­lıs­ter­ge arnalǵan bas­pasóz jıynyn ótkizip, tal­qylanǵan máseleler týraly málimdeme jasady.

Alǵash bolyp sóz alǵan Re­seı basshysy D.Tramppen kezde­sý iskerlik jaǵdaıda ótkenin atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, jıynnyń mańyzy zor ári tıimdi. «Biz Reseı – AQSh qarym-qatynasynyń qazirgi jaǵdaıy men keleshegin talqyladyq. Ekijaqty baılanys búginde shıelenisip turǵany bel­gili. Alaıda jaǵdaıdyń bulaı ýshy­ǵýyna sebep joq», dedi Kreml bas­shysy.

V.Pýtın, sondaı-aq D.Tramptyń AQSh-taǵy 2016 jylǵy prezıdenttik saılaýǵa Reseıdiń qatysy bar-joǵyn suraǵanyn jetkizdi. Onyń sózine qaraǵanda, Reseı eshqashan sheteldiń, AQSh-tyń ish­ki tirligine aralaspaǵan. Ási­rese, saılaý barysyna qa­ty­sy joq. Budan bólek, Sı­rııa­­daǵy jaǵdaıdy sheship, gý­ma­­nıtarlyq kedergilerdi joıý úshin AQSh pen Reseı bir­le­se jumys isteýi qajettigin atap ótti.

Al Donald Tramp baspa­sóz jıynyndaǵy sózinde AQSh pen Reseı arasyndaǵy na­shar qarym-qatynas «tórt sa­ǵat buryn ózgergenin» má­lim­­dedi. Onyń paıymdaýyn­sha, jıyn jemisti ótip, bir­qatar mańyzdy máse­le­ler tal­qylanǵan. «Eki memleket ara­­synda kelispeýshiliktiń bar ekeni bel­gili. Búgin prezı­de­nt Pýtınmen birge ony jan-jaqty talqyladyq», dedi Aq úı basshysy.

AQSh prezıdenti ózara qarym-qa­ty­nastyń nasharlaýyna eki tarap ta kináli dep sanaıdy. Osy kezdesýden keıin eki el arasyndaǵy shıelenis qalpyna kelýi tıis dep esepteıdi. О́ıtkeni sammıtte birqatar máselelerdiń beti ashylǵan. D.Tramp Re­seı­diń AQSh-taǵy prezı­de­nttik saılaýǵa aralasýy, Iran­ǵa jáne ondaǵy ıadrolyq baǵ­darlamaǵa qarsy qysym kór­se­tý, halyqaralyq terrorızm, ıad­ro­lyq qarýdy taratpaý má­se­lelerin talqylaǵanyn má­limdedi.

Jıyn aıaqtala sala álem baspasózi oqıǵany san-saq­qa júgirtip, túrli boljamdar jasaǵan bolatyn. CNN arnasy D.Tramptyń Reseı pre­zıdentimen betpe-bet kez­de­­sýiniń astaryn bylaısha jo­rı­dy. Birinshiden, Aq úı basshy­sy reseılik áriptesimen je­ke baılanysyn nyǵaıtýdy kóz­deýi múmkin. Ekinshiden, óza­ra áńgime barysynda aı­tylǵan áńgimeniń syrtqa tarap ketýinen qaýiptengen. Úshin­shiden, V.Pýtınmen qa­rym-qatynasty jaq­sa­rý­yn jaqtyra qoımaıtyn Aq úı ákim­shiligi ókilderiniń ke­lis­sózderge aralasýyn jón kór­meý yqtımal.

D.Tramptyń Reseı prezı­dentine aıt­qan jyly sózderi AQSh-ta qyzý talqyǵa tústi. Saıasatkerler, kongres­shi­ler men sheneýnikter pre­zı­­dentti qat­ty synǵa al­dy. Má­selen, Ortalyq bar­­laý bas­qarmasynyń (CIA) bu­­ry­n­ǵy dırektory Djon Bren­nan tý­ıtterdegi paraq­sha­syn­da oqı­ǵaǵa qatysty synı pi­kirin ja­rııalady.

CNN arnasynyń máli­metine súıensek, Memlekettik hat­shy Maık Pompeo, Ulttyq qaýipsizdik jónindegi keńesshi Djon Bolton, vıse-prezıdent Maık Pens birqatar laýazymdy qyzmetkerler má­seleni ońtaıly she­shý maq­satynda Aq úıde shuǵyl jına­lys ótkizgen.

The Guardian gazetiniń paıymdaýynsha, Helsınkıdegi kezdesýge V.Pýtın úlken daı­yn­dyqpen kelgenin kórsetip, ár sózin abaılap sóılegen. CNN arnasy da V.Pýtınniń kez­desýden ózinshe oı túıip ketkenin boljap otyr.

Jalpy, Reseı de, AQSh ta Qazaqstan úshin mańyzdy se­rik­tes mem­­le­ketter sana­la­dy. Amerıka Qu­ra­ma Sht­at­­tarymen aradaǵy st­ra­­­te­gııa­lyq qarym-qatynas­tar El­ba­sy Nursultan Na­zar­ba­evtyń bıyl­ǵy qań­tar­da AQSh-qa saparynan keı­in o­dan ári tereńdeı túskeni bel­­­gili. Reseı bolsa bizben ejel­­den «aýyly aralas, qoıy qo­­ralas» el. Arada máńgilik dos­tyq pen odaq­tas­tyq týra­ly Deklarasııanyń qabyl­dan­­­ǵanyna bıyl 20 jyl toldy. Qys­qasha aıtqanda, eki mem­­lekettiń qaı-qaısymen de saıa­sı jáne ekono­mı­kalyq qa­rym-qatynasymyz tamyryn te­reńge tartqan. Endeshe ke­lis­­sózderdiń jemisti bolýy­nyń biz úshin mańyzy zor.

Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»