Keıde ǵylymnyń jetistigi qalypty qaǵıda men dástúrli túsinikten attap ótetini bar. Almaty oblysynyń Kerbulaq aýdanyna qarasty Qarashoqy aýylynda turatyn jas ǵalym, fermer Maǵjan Ysqaqtyń ǵylymı jobasy osylaısha talaıdy tańǵaldyryp júr. Ol Golland ádisimen jylyjaı ashyp, ósimdikterdi topyraqsyz ósirip otyr.
Jas ǵalymnyń ǵylymdaǵy qadamy nátıjesiz emes. Onyń bastamalaryna otandyq ǵalymdar qyzyǵýshylyq tanytýda. Bolashaqta bıolog-dáriger bolýdy maqsat tutqan Maǵjan qazirdiń ózinde bala kútiminde jurt jappaı qoldanatyn jórgekterdiń densaýlyqqa zııandy ekenin ǵylymı túrde dáleldegen tuńǵyshtar qatarynda.
– Osydan bes jyl buryn bir ǵalymnyń «Nobel syılyǵyn alǵysy kelgen adam ósimdikti qoldan ósirýi qajet. Kómirtek monooksıdin sińirip, ottek shyǵaratyn ósimdikten basqa dúnıeni qashan oılap tabady?» degen sózi meni oıǵa qaldyrdy. Buıyrsa, eki jyl ishinde bıofızıkany oqyp, kómirtekti sińirip, glıýkoza túzetin jáne nátıjesinde ottegi shyǵaratyn apparat oılap tabýdy maqsat etýdemin. Bul – bolashaqtaǵy úlken jobalarymnyń biri. Qazirgi tańda bir rettik jórgekterdiń zııanyn ǵylymı turǵyda zerttedim. Jumysymdy S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq medısına ýnıversıtetiniń ustazdarynyń demeýshiligimen Densaýlyq saqtaý mınıstrligine joldadym. Endi, sonyń jaýabyn kútýdemiz, – deıdi jas ǵalymnyń ózi.
Maǵjan 17 jasynda-aq Almaty oblysy ákiminiń «Very Innovative People» atty ınnovasııalar men jańa tehnologııalar baıqaýyna qatysyp, 2 600 000 teńge kóleminde grant utyp alǵan bolatyn. Qazir bul qarjyǵa jas ǵalym jylyjaıda golland botanıgi Hýgo de Frızdiń ádisin paıdalanyp, kún sáýlesi men topyraqty qajet etpeıtin bıdaı ósirýmen aınalysýda. Aıtpaqshy, Maǵjannyń ádisi avtordan da asyp tústi. Mysaly Gollandııada bıdaı ósirýge 18 kún ketse, Maǵjanǵa 7 kún jetip jatyr. Jas ǵalymnyń jańalyǵyn estigen aýyldastary da jemdik bıdaıdy óz úılerinde ósirýge nıet tanytýda eken.
Bul ádistiń artyqshylyǵy kóp. О́simdik jyl mezgilin tańdamaıdy, jylyjaıda ósýin jalǵastyra beredi. Ári kók qalpynda orylyp, boıyndaǵy bıologııalyq qunarlyǵyn saqtaıtyn bıdaıdy jegen mal tez semiredi. Maǵjannyń esebi boıynsha, shaǵyn jylyjaıdan alynǵan ónim 25 bas iri qarany bordaqylaýǵa erkin jetedi eken.
Jas ǵalym óz jańalyǵyn áli de jetildirip, jappaı óndiriske engizýdi qalaıdy. Alys aýylda turatyn ol jerlesteriniń ǵana emes, jalpy qazaqstandyqtar mal sharýashylyǵyn damytyp, et-sút óndirýdi kóbeıtse eken deıdi. Demek, kúnderdiń kúninde júzdegen gektar jerdi jyrtyp, óńdep dán egip, ony aılar boıy kútip, baptaıtyn táýekeldi ádisti jańa tehnologııa almastyryp, adamdardyń eńbegi jeńildeıtinine senimdi.
Máýlen ÁNERBAI
Almaty oblysy