Jýrnalıst Idosh Asqardyń «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Shyǵanaq» atty maqalasy (2018 jylǵy 21 naýryz) kópten beri kókeıde júrgen oıdy qaıta qozǵady. Biz, oıyldyqtar, dálirek aıtqanda, Shyǵanaqty kórip nemese ony kórgenderdiń estelikterin óz aýyzdarynan estip, tanýymyz ben tabynýymyz ajyramas uǵymǵa aınalyp ketken urpaq ókilderi ony ún-túnsiz, ishteı ylǵı da izdep júretinbiz. Sondyqtan rýhanı jańǵyrý jaǵdaıynda, avtordyń Shyǵanaqty qaıtadan perzenttik saǵynyshpen eske alýyn qýana-qýana qabyldadyq.
Iá, Shyǵanaq eskerýsiz qaldy deýge aýyz barmaıdy. Qara eńbektiń qaıtalanbas uly tulǵasyn eskerýsiz qaldyrý múmkin emes-ti. Keńestik ıdeologııa Shyǵanaqty eńbekti nasıhattaýdyń týy retinde kóterýge tyrysty. Respýblıka Úkimeti ony máńgilik este qaldyrý týraly arnaıy qaýly qabyldady. Shyǵanaqtyń dástúrin jalǵastyrý týraly bastama kóterildi. Shyǵanaqtyń aq tarysyn joǵaltyp almaý úshin buıryq ta berildi, merzimdik basylymdarda da az aıtylǵan joq. Biraq qaýly oryndalǵan joq, bastama aıaqsyz qaldy, Shyǵanaqtyń aq tarysy tary ósirýdiń álemdik katalogynan máńgilik oryn tepkenmen, óziniń týǵan jerinde joǵalýǵa aınaldy.
Bul qalaı? Mazasyzdyq pen sharasyzdyq sol kúıinde «kórpege qaraı kósilýdiń» sınonımindeı bolyp qala bere me? Shyǵanaq sııaqty uly tulǵany qazirgi deńgeıden ári ulyqtaýdyń qajeti joq pa? Shyǵanaq, shyn máninde, bas árippen jazylatyn Eńbek degen uly uǵymnyń jınaqy beınesi edi. Ol beıne jasalmady. Klassık jazýshymyz Ǵ.Mustafınniń arnaıy tapsyrmamen jazǵan romanynda Shyǵanaq ıdeologııalyq beıneden árige asa almady.
Eńbekti qurmettesek, Shyǵanaqty qurmetteıik deıtin perzent sózin qaıtalaýǵa týra kelip tur. О́ıtkeni avtordyń buryn da aıtyp júrgenindeı, Shyǵanaq tabıǵatynan eshqandaı qurmet kútpegen jan, bul qurmet bizge, bizden keıingi jas urpaqqa qajet, jas urpaqtyń eńbek qadirin jan-tánimen sezinýi úshin qajet. Kezinde Búkilodaqtyq halyq sharýashylyǵy jetistikteri kórmesiniń Qazaqstanǵa arnalǵan pavılonynyń tabaldyryǵynan attaǵan adamdy eń aldymen, sol tabaldyryqtyń eki jaǵynda ult atynan óner men eńbektiń sımvolyndaı bolyp boı kótergen Jambyl men Shyǵanaq talaı júrekti ystyq yqylasqa bólep turýshy edi ǵoı. Asharshylyq pen soǵys qyspaǵynda, adam qolymen jasalǵan adam shydaı almastaı zulmattarmen arpalysa júrip osynshalyq erlik jasaǵan eńbek adamynyń ulylyǵyna tańdanǵan, álemdik jańalyqtardyń izdeýshilerin eshkimniń shaqyrýynsyz, tek óz júrekteriniń qalaýymen ter sińgen talys tebinginiń tiligindeı Oıylǵa qaıta-qaıta at sabyltqan, ǵylym órisinen asyp, álemdik ǵalymdardy tańdandyrǵan erlik qandaı da bolsyn qurmetke laıyqty edi. Biraq ókinishke qaraı, tap osy asa qajetti qurmettiń tıisti joly bolmaı-aq keledi. Nege? Nelikten bulaı taýsyla sóılep otyrmyn, atalǵan maqaladan buǵan tolyq jaýap alýǵa bolady. Aýdandyq bıliktiń múmkindigine syıa bermeıtin, áldeqaıda bıik, odan áldeqaıda óristi sheshimderge endi tıisti azamattar sergek qaraıtyn bolar dep oılaımyz.
Qoryta aıtqanda, eńbekti baǵalaý Shyǵanaq syndy eli úshin ter tókken, eńbek etken erlerdi baǵalaýdan bastaý alady emes pe?!
Syrym BAQTYGEREIULY,
jýrnalıst,
Oıyl aýdanynyń qurmetti azamaty
Aqtóbe oblysy