Dál osy oıdyń shyndyǵy búginde aıryqsha ańǵarylady. Stýdent kezimizde A.N.Ostrovskııdiń «Qasqyrlar men Qoılar» komedııasyn Petr Fomenkonyń qoıylymy boıynsha «Kórsetilim semınary» páninen talaı ret qarap, taldaǵan edik. О́tken shilde aıynda Máskeý qalasyna tájirıbe almasý sapary týraly habardy estigende, kókeıimde júrgen kóp oılarym taǵy da qylań berdi. Máskeýge kelisimen sol qoıylymdardy óz kózimizben kórýge asyqtyq.
Eń aldymen A.Chehov atyndaǵy Máskeý kórkem teatry murajaıyn, A.A.Bahrýshın atyndaǵy teatr murajaıyn, V.I.Nemırovıch-Danchenko men K.S.Stanıslavskııdiń mýzeı-úıin tamashaladyq.
1898 jyly negizi qalanǵan MHAT-tyń eń alǵash shymyldyǵyn ashqan Alekseı Tolstoıdyń «Sar Fıodor Ioannovıch» tragedııasynyń kıimderin, rekvızıt, dekorasııalaryn osy kúnge deıin sol qalpynda saqtaýy tańǵaldyrdy. 130 jyl bolǵan jádigerler jap-jańa bolmaǵanymen, kónermegen, áli kúnge tarıhtyń jańalyǵy retinde qyzmet etip tur. Máskeýdiń qaı teatryna kirseń de óz mýzeıi bar. Qaı-qaısysy da jádigerge óte baı. Jasanǵany da, jabdyqtalǵany da aıryqsha. Kórdik... Túıdik...
Bizdińshe, Qazaqstandaǵy sany 60-qa jetken barlyq teatrdyń jeke murajaıy ashylsa jáne budan tanym keńeımese, tarylmaıdy. Mýzeı jazýshyny da, qalyń qaýym oqýshyny da oılantyp, tolǵantýǵa, tarıhyna amanatpen qarap, amal qylýǵa úıretýge tıis. Bul ýaqyt enshisindegi másele bolǵanymen, teatrdyń ár kúninen tarıh qalanatynyn eskerý lázim. Osyǵan baılanysty aldymen mynany aıtar edik.
Birinshiden, elimizdegi qoltańbasy qalyptasqan aǵa býyn rejısserlerdiń repetısııasy men qoıylym barysyndaǵy jumys júrgizý prosesine deıin jazylyp, rekvızıtterdiń bári saqtalýy tıis. Danchenko men Stanıslavskııdiń otyrǵan oryndyqtaryna deıin qasterlenetin Máskeý teatr ónerindegideı biz de qundy jádigerlerdi tarıhtan tasa qaldyrmasqa úırenýimiz kerek. Bir MHAT mýzeıiniń ózinde eki fılıal bar. Fılıal degen – «dom mýzeı». («Dom-mýzeı Konstantına Stanıslavskogo», «Mýzeı-kvartıra Nemırovıcha-Danchenko V.I.»). Al Bahrýshın mýzeıinde on fılıal bar. Kileń óner maıtalmandarynyń mýzeı-úıleri keshegi tarıhty tilsiz-aq tarqatyp bere alady. Tunyp turǵan tarıh.
Ekinshiden, teatr ónerine tek akter men rejısser ǵana úles qosady degen jańsaq pikirge urynbaı, teatr úshin eńbek etken ár salanyń ıelerine arnalǵan mýzeı buryshy bolǵany jón.
Úshinshiden, M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry dırektory Ashat Maksımuly teatr murajaıyn ǵylymı ortalyqqa aınaldyrý týraly oıymen bólisken edi. Teatr murajaıyndaǵy árbir aqparattyq materıaldar, afıshalar, baǵdarlamalar, ıaǵnı tarıhtan maǵlumat beretin kez kelgen qundy jádigerler arnaıy ruqsat hatpen nemese teatr tarapynan bekitilgen praıs-paraq arqyly qoljetimdi bolsa deımiz.
Tórtinshiden, qala qonaqtary men kórermenderge teatr ǵımaratyna spektaklden tys ýaqyttarda ekskýrsııa jasaý. Búgingi kún – jarnamany talap etetin ýaqyt. Teatr mańy, teatr alańy, ıaǵnı teatrǵa jaqyn (metro, aıaldama) jerlerdiń bárinde teatr jarnamalary, tarıhynan syr shertetin sýretter, tulǵalar portretterimen aıshyqtalyp tursa, artyq emes. Bul ákimshilik tarapynan, memleket tarapynan qoldaýǵa ıe bolýy kerek.
Saltanat ÁBILǴAZIEVA,
M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry dırektorynyń orynbasary