Ǵalamtorda adamnyń jańa ádetti 21 kúnde qalyptastyratyny týraly kóp maqala bar, alaıda jańa ádetti qalyptastyrý sonshalyqty ońaı emes ekeni kúndelikti «erteńnen bastaımyn» sekildi shegindirýlerimizden belgili. Degenmen, keı kezde ádet ońaı qalytasa beredi. Nelikten keıbiri ózinen-ózi qalyptassa, keıbiri birneshe aılar boıy qaıtalaý men eńbekti qajet etedi? Amerıkanyń jalpy bilim berý salasyndaǵy aqparattyq ortalyqtarynyń úzdigi ThoughtCo jańa ádetti qalaı tez ári ońaı qalyptastyrýǵa bolatynyn usynady.
Jańa ádettiń qanshalyqty uzaq qalyptasatyny eski ádettiń qanshalyqty myqty bolýyna baılanysty. Durys tamaqtanýǵa kóshý on jyl boıy kún saıyn balmuzdaq jegen adamǵa qaraǵandaǵ balmuzdaqty aptasyna bir ret jeıtin adamǵa ońaıyraq. Aptasyna eki ret jattyǵý zalyna barý aptasyna bir ret baryp júrgen adam úshin túk emes.
Arnaıy merizim belilep, onymen arpalysqansha, ádetti kún saıyn belgiengen bir ýaqytta qaıtalap turýdy usynady keıbiri. Kelesi strategııalardy qoldaný arqyly ádetti tez ári saýatty qalyptastyrýǵa bolady.
1. Maqsatyńyz anyq bolsynEger siz qandaı da bir ádet qalyptastyrǵyńyz kelse, onyń sebebi men maqsaty da bolýy kerek. Alaıda, únemi jınaqy júrý, tapsyrmany ýaqytyly oryndaý sııaqty maqsattar sizdi alǵa jetelep, motıvasııa berýi múmkin, biraq jańa ádet qalyptastyra qoımaýy da múmkin.
Nege deısiz ǵoı. Jınaqy bolýǵa tyrysyp júrgenińizdi elesteteıik. Bul úshin siz túsiniksiz, bulyńǵyr óz nátıjeńiz naqty kórinbeıtin maqsat qoıdyńyz. Oǵan jetý úshin jatyn bólmedegi sóreńizdi keremet qylyp jınap ta qoıdyńyz, alaıda as úıdiń astan-ketsen bolyp jatqany esińizge túsip, ol maqsattyń oryndalmasyn oılaısyz.
Ádet – qaıta qaıtalanyp turatyn áreketter. Bir úlken ádet qalyptastyrmas buryn, kishkentaı maqsat aıqyndalýy tıis. «Jınaqy bolamynnyń» ornyna, «ár senbi saıyn as úıdi jınaımyn» sııaqty naqty maqsat qoıyńyz. Ekinshi maqsatyńyzdyń oryndalatynyna onyń naqty bolýy sebep. Bul apta saıyn qaıtalana beretin, qaıtalanyp otyryp aqyrynda ádetke aınalatyn áreket.
2. Ońaı jolyn izdeńizDurys tamaqtanýdy qalaısyz delik. О́zgergińiz keledi, durys tamaqtanýǵa da motıvasııańyz bar, biraq nelikten ol ádetińizge aınalmaı júr?
Sizdi toqtatyp júrgen logıkalyq, psıhologııalyq tosqaýyldar týraly oılaıyq. Múmkin siz jumystan sharshap kelip, tamaq daıyndaýǵa kúshińiz jetpeıdi de zııandy tamaqtarǵa tapsyrys bere salasyz. Onymen kúresýdiń ornyna, ony jeńildetýdiń amaldaryn qarastyrý kerek. Mysaly, demalys kúnderi kelesi aptaǵa tamaq ázirlep qoıyńyz. Nemese jaqyn ornalasqan durys tamaqtaný ortalyqtaryn izdep kórińiz. Naqty aıtqanda, máselemen kúresip emes, sheshim taýyp kórińiz.
Bul ádis psıhologııada refreımıng, ıaǵnı ózińizge kóńilińiz tolmaı, onymen kúresý ornyna basqa utymdy sheshimder qarastyrý.
3. Dos tabyńyzО́zimizdiń sátsizdikterimizge ońaı qarasaq ta, jaqynymyzdyń sátsizdigi kóńilimizdi túsireri anyq. Bul tásildi de utymdy paıdalanýǵa bolady. Dostaryńyzdyń kómegin paıdalana bilińiz. Tipti keı kezde jaqyndaryńyzdyń basqalarǵa sizdiń jańa nárse úırenip jatqanyńyzdy aıtýdyń ózi úlken motıvasııa bere alady. Aınalanyńyzdaǵylar jańa bastamańyzdy esińizge salyp júrsin, ár jetistigińizdi qoldap, dem berip turǵany abzal. Al dosyńyz jańa ádetti sizben birge úırenemin dese, ekeýlep bul isti sátti aıaqtaýǵa mol múmkindik bar. О́ıtkeni, jattyǵý zalynda kútip otyrǵan dosyńyzdyń aldyndaǵy borysh, motıvasııa týraly oqyǵan júz kitabyńyzdan da áserlirek.
4. Syrtqy jáne ishki motıvatasııany qoldanyńyzHattar, tizim jasaý, telefonǵa arnaıy baǵdarlamalar ornatý men eske salarlar qurý sııaqty syrtqy kómekshi faktorlardy qoldanyńyz. Jańa ádet qalyptastyrý – eski ádetti joǵaltýǵa alyp keletinin umytpańyz. Degenmen, qosymsha kómekshilerden buryn, ár is-áreketińiz týraly ózińiz de esep berip, oılanyp turyńyz.
Ishki faktorlar óte mańyzdy. Kóńilsiz oılar men bul oıyńyzdyń iske aspaıtyny týraly oılaı qalǵanda, jaqsy nárse oılap, nátıjeseinde qandaı paıdaly qasıetke ıe bolaryńyzdy elestetińiz. «Sport zalyna barǵandy jek kóremin» deýdiń ornyna, sport zalynan sharshap shyqqan soń jaqsylap demalatynyńyzdy oılańyz.
5. О́zińizge ýaqyt berińizEsińizde bolsyn, ádet qalyptastyrý kezinde de qatelikter bolady. Bir kún josparyńyzdan tys ótse, oda turǵan eshteńe joq. Bir kúndik qatelik sizdiń buǵan deıingi jumysyńyzdy esh etpeıdi. Ádet qalyptastyrý ýaqyt alǵanymen, strategııaly, naqty, aqylmen qalyptasqan ádet ómirińizdiń sońyna deıin qalary sózsiz.
Avtory Olıvııa Valdes
Daıyndaǵan Svetlana Kýjakýlova