Qazirgi kezde kómir óndirisine ınvestorlar qyzyǵýshylyq bildirmeıdi. Kómir hımııasyn damytý, kómirdi qaıta óńdeý máselesi mańyzdy.
Mysaly, óńirge kelgen elimizdegi «Kómir hımııasy jáne tehnologııalar ınstıtýty» JShS-nyń mamandarynyń aıtýynsha, Baıanaýyldyń irgesinde ornalasqan Maıkóbe kenshiniń 5 tonna kómirinen 1 tonna suıyq otyn alýǵa bolady. Oblys ortalyǵyndaǵy «Qazaqstan alıýmınııi» AQ kómirden sıntez gazyn, «Neftehım LTD» JShS propıllen alý joldaryn qarastyrýda.
Al, óńirdegi «Bogatyr Kómir», JShS «Maıkóben-Vest», «Shyǵys» kómir kenishteri energetıkalyq jáne kommýnaldyq-turmystyq kómir kólemin arttyrý úshin qarqyndy jumys jasaýda. Jalpy, eń iri kómir óndirýshi «Bogatyr Kómir» JShS-yn elimizdegi «Samuryq-Energo» AQ pen reseılik «RýsAl» BK teń bólispen basqarýda. Kómirdi ashyq ádispen óndiredi.
Bıyl da 41 mıllıon tonnadan astam kómir óndirip, tutynýshylarǵa jóneltýdi josparlaýda. Sonymen birge, «Eýroazıattyq energetıkalyq korporasııa» AQ-qa qarasty «Shyǵys» kenishine elimizde óndiriletin energetıkalyq kómirdiń 20 paıyzy tıesili. Kásiporyn bıyl da 18 mıllıon tonna kómir óndirmek.
Biraq, Baıanaýyldaǵy «Gamma» JShS, «Maıkóben-Vest» JShS sııaqty birneshe kenish Sulýjon, Shóptikól, Maıkóbe, Birlik aýyldarynyń mańynda ornalasqan. Aýyldar bir emes, Maıkóbe, Taldykól, Sarykól atalatyn kómir qazatyn úsh kenishtiń ortasynda, kúl jutyp otyrǵanyn eskereıik.
Maı aýdanyndaǵy Jamantuz kómir kesheni bar. Kómir kenishteriniń mańaıy toly aýyl. Ashyq qalǵan shuńqyrlarǵa, shań-tozań, kúlge kimder jaýapty?.
Elbasy «Jer qoınaýyn paıdalanýda deldaldarǵa jol bermeý» týraly naqty tapsyrma bergeni belgili. Prezıdent sheteldik ınvestorlardyń keńesinde kásipkerler alyp-satýmen emes, ken oryndaryn damytýmen jáne qarjylandyrýmen aınalysýy tıistigin aıtqan-dy.
Kenishterdegi kómir óndirisiniń ishki-syrtqy alaptary aınala ormen qazylyp, qara kómir qospasymen oranǵany zııan. Kúl úıilip jotalarǵa aınalýda. Aýaǵa shyǵarylatyn zııandy qospalarǵa shekteý jasalyp, ekologııalyq talap qoıylýy qajet-aq.
Ekinshiden, kómir tasymaldaýshy kenishterge ózderine qosymsha jol salý nemese aqyly jol júıesi engizilse. Halyq qatynaıtyn joldy bosatýlaryn-Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteýshi basqarmalar, ekologııalyq uıymdar tarapynan qatań túrde talap etilse.
Al, qytaılyqtar bolsa, Ekibastuzdaǵy kómirin zerttemek kórinedi. Olar osy maqsatpen kelip, kómir kenishterin aralap kórip te ketti.Qytaılyqtar 10 mıllıon tonna kómirden 5 mıllıon tonna koks alýǵa depti.
Kómir -shına óndirýge, aeroǵaryshtyq ónimder óndirý úshin, tipti, jol salýǵa, jylyjaılarda kókónis túrleriniń shyǵymdylyǵyn arttyratynyn tyńaıtqysh ta bolady eken.
Elbasy «Prezıdenttiń bes áleýmettik bastamasy» atty halyqqa úndeýinde eń aldymen ortalyq óńirlerge sodan keıin soltústik óńirlerge de gaz tartýdy tapsyrǵan-dy. Ekolog mamandardyń aıýtynsha, metan gazynyń kelýi kóptegen áleýmettik máselelerdi sheshedi. Gazdyń tartylýynan qorshaǵan orta tazarady.
Soltústik óńirlerge gaz kelse aýyldyqtar kómir jaǵýdy toqtatady. Qazirgi kezde elimizdiń 9 oblysy metan gazymen qamtylǵan eken. Demek, eýropalyq órkenıetti jańashyl júıege jaqyndap keledi degen sóz.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
Pavlodar oblysy