«Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynyń aıasynda Almaty qalasy ákimdiginiń qoldaýymen 6-10 synyp oqýshylary arasynda batyrlar jyryn jatqa aıtýdan «Tulpar minip, tý alǵan» ádebı jáne tarıhı tanymdyq baıqaýy máresine jetip, Oqýshylar saraıynda fınaldyq syn ótkizildi.
Buǵan deıin Almatynyń 8 aýdanynda irikteý saıystary ótti. «Alpamys batyr» jyryn jatqa aıtyp, jeńimpaz atanýǵa 1300-den asa úmitker tilek bildirdi. Ár aýdannan úsh jeńimpazdan iriktelip, oza shaýyp kelgen 24 júldeger oqýshy qalalyq synnyń qataldaý bolatynyn qazylar alqasynyń quramyna qarap-aq baıqady. Ulttyq jobany qoldap, erte kóktemnen bastap jyr jattap júzden júırik atanyp kelgen talapty oqýshylardyń ónerine akademık О́mirzaq Aıtbaev, M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń dırektory Ýálıhan Qalıjan, professor, ádebıetshi-ǵalymdar Tynysbek Qońyratbaev, Temirhan Tebegenov, Serik Qorabaıuly, «Almaty aqshamy» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı tórelik jasady.
«Tulpar minip, tý alǵan» ulttyq jobasy nesimen qundy? Epostyq jyr-dastandar – qaǵazben qattalmaǵan, jylnamasy joq tarıhymyzdyń aýyzsha jetken sıpattamasy, ulttyq qundylyǵymyzdyń aýqymdy bir bóligi. Búgingideı bala sanasynyń ár talshyǵyn búkilǵalamdyq tor sheńgeldep turyp shyrmap alǵan kezeńde onyń tarıhı, kórkem, pálsapalyq mańyzyn umyttyrmaı, babalar amanattap ketken jádigerdiń ár jolyn kózdiń qarashyǵynaı saqtap, boıǵa sińirýge ár qazaq qumbyl bolýy tıis. Tegeýrindi tehnologııanyń tasasynda qalyp bara jatqan aýyz ádebıetiniń injý-marjany endigi jerde eshkimge de qajet emes dep qaraıtyndar bar. Endeshe epostyq jyrǵa, batyrlar jyryna qurmetti arttyrý úshin yntalandyryp jattatýdyń, qyzyqtyryp oqytýdyń ádis-amaldary qarastyrylsa, quba-qup. «Tulpar minip, tý alǵan» ulttyq jobasynyń osyndaı paıym turǵysynan qolǵa alynǵany anyq. Joba jetekshisi, aqyn Serik Seıtmannyń aıtýynsha, «Tulpar minip, tý alǵan» baıqaýy oqýshylar arasynda kitap oqýdy, onyń ishinde qazaq halqynyń batyrlyq epostaryn nasıhattaý, óskeleń urpaqtyń shyǵarmashylyq jáne zııatkerlik qabiletin damytýǵa jaǵdaı jasaý, oqýshylardy halyq poezııasyna, asyl muraǵa degen súıispenshilikke jáne patrıotızmge tárbıeleý, namysshyldyq, qaısarlyq qasıetterge baýlý, qazaq tili men ádebıeti páni muǵalimderiniń bedelin kóterýdi maqsat tutady.
Alǵash ret uıymdastyrylyp otyrǵan ulttyq joba 1-oryn alǵan jeńimpaz balaǵa birden 1 500 000 teńge júlde taǵaıyndady. Munshama qomaqty júlde qory buryn-sońdy bilimge qatysty baıqaýlarda bolǵan emes. О́zge synyptastary ala jazdaı dop teýip, dýmandy jazdyń qyzyǵyna toımaı, seıil-serýennen qoldary tımeı júrgende bul balalar 110 betten turatyn «Alpamys batyrdy» jattady. Ras, aýdandyq deńgeıdegi jarystarda anyq baıqalǵan, jyr jattaǵan oqýshylardyń qarym-qabileti, bilim deńgeıi, múmkindigi birdeı emes, ártúrli.
«Alpamysty» aıtyp, júldege talasqandardyń arasynda orys ta, koreı de, uıǵyr da boldy. Alpys bet jyrdy jatqa aıtqan Naýryzbaı aýdanynyń oqýshysy Nıkolaı Shýt áleýmettik jeliniń kúshimen áp-sátte tutas qazaq ultyna unap qaldy. Mine, osyndaı qyzyǵy men shyjyǵy qatar júrgen jarys alpys túgili «seksen, toqsan betterdi» shań qaptyryp, shashasyna shań juqtyrmaı júz bet jyrdy tolyq jattaǵandardy ǵana márege toptastyrdy. Taıjarysqa taısalmaı kelgenderdiń bar yqylas-yntasy kúndiz-túni qolynan kitaby túspeı jattaǵan uzyn-sonar joldardy umytyp qalmaýǵa baǵyttalǵandaı. Bala bolsa da ustazynyń úmitin, mektebiniń aldyndaǵy jaýapkershilikti sezinedi. Ustaz demekshi, «Tulpar minip, tý alǵan» baıqaýynyń basty ereksheligi – mıllıondy qanjyǵasyna baılaǵan jeńimpaz oqýshyny baptaǵan tálimgeri Anglııanyń Oksford qalasynda úsh aı til bilimin jetildirý ortalyǵynan aǵylshyn tilin tereń meńgerip qaıtarýǵa jiberiledi. Ekinshi oryn alǵan oqýshynyń muǵalimi – eki aı, úshinshi oryn – bir aı til úırenýge múmkindik alady. Jalpy bilim beretin mektepterde aǵylshyn tilin meńgerý mindettelip jatqan kezeńde bul muǵalim úshin de taptyrmas múmkindik ekeni sózsiz.
Sonymen, baıqaýdyń úsh jeńimpazy da Almaty qalasynyń bir ǵana aýdanynan – qazaǵy qalyń qonystanǵan Alataý aýdanynan shyqty. Endi bir aýdannan úsh birdeı ustaz Oksfordtqa attanady. Jeńimpaz oqýshylar men ustazdar: 1-oryn Arýjan Ábsattar (tálimgeri Maıra Aıyphanqyzy), 2-oryn Bekzat Shardarbek (Farıda Súleımenova), 3-oryn Abylaı Berdashev (Aıjan Ospanbekova) bıylǵy baıqaýdyń myqtylary boldy. Al yntalandyrý syılyǵynyń ıegerleri bolyp Shyńǵyshan Armııa, Mánshúk Arystanbek, Sanat Ǵızatuly tanyldy. Endigi jerde jyrdy júlde úshin emes, ózi úshin jattaıtyndardyń qatary kóbeıip, aýqymy keńeıse, kómeski tartqan ónerdiń shoǵyn mazdatýdy kózdegen baıqaý maqsatynyń oryndalǵany.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY