Taıaýda Qaraǵandynyń «Ońtústik-Shyǵys» dep atalatyn shaǵyn aýdanyna barý úshin qoǵamdyq kólikti paıdalanýǵa týra keldi.
Biz turatyn úıdiń janyndaǵy aıaldamadan ol jerge №19 avtobýs barady. Obaly neshik, qoǵamdyq kólik kóp kúttirmeı jetip keldi. Avtobýstyń eski ekeni kózge uryp-aq tur, ózi dızel otynymen júretin bolsa kerek, qozǵaltqyshynyń gúrildegen daýsynan qulaq tunady. Dońǵalaqtary shıqyldap toqtaı qalǵanda, sońynan shubatyla ergen qoıý qara tútin kólikti basyp qaldy, tipti salonnyń ishine enip, qolqany qapty...
№19 avtobýs ózine syzylyp bergen marshrýt boıynsha aınalma bolsa da temir jol vokzalyna soǵady eken. Qyzyq osy jerden bastaldy. Avtobýsqa vokzaldyń basynan bes-alty jolaýshy ǵana mindi. Biraq biz mingen kólik asyǵa qoımady. Eki-úsh mınýt qozǵalmaı turǵan «eńbegi» esh ketpeı, taǵy bir eki adam sómkelerin súıretip minip aldy. Endi júretin shyǵar dep edik, avtobýsymyz yńyrana qozǵalǵandaı bolyp, qaıta toqtady. Aýyr júkti tarta almaǵandaı, qınala qozǵalyp, lyqsyp-lyqsyp baryp tura qalady. Kondýktordyń klıent izdegen eki kózi alaqtap, ashyq esikten shyqqan moıny úzilerdeı sozylyp barady. Kóziniń qıyǵymen onyń qımylyn baqqan júrgizýshi de jyryndy eken, tejegishti basyp qap jiberip, basyp qap jiberip, art jaqty kórsetetin aınadan eki kózin almaıdy...
Sodan, óldim-taldym degende vokzaldan da óttik-aý. Kelesi aıaldama – qaladaǵy iri bazarlardyń biri «Altyn Arba». Osy jerge kelgende, avtobýs manaǵy «ónerin» asqan sheberlikpen taǵy qaıtalady. Bir mezette, vokzaldyń mingen eki jigittiń biri shydaı almady bilem, «Nege turmyz, nege júrmeımiz?», dep kúńk ete qalǵan. Sol-aq eken, kondýktor jigit avtobýstyń ortasyna deıin julqynyp keldi de, «Qaısyń, eı?», degendeı artqy jaqqa eki kózi ejireıe qarady. Art jaqtaǵy jigit jym boldy. Álgi kondýktor tisin shyqyrlatyp, jańaǵy daýysy shyqqan jandy taýyp alsa, etin tirideı jeıtindeı adyraıyp-aq tur.
Kondýktor degennnen shyǵady, osy jyldyń tamyz aıynda qalanyń qaq ortasynda on alty jastaǵy kondýktor dardaı jolaýshy jigitti soqqynyń astyna alǵan-tyn. Bul oqıǵa birazǵa deıin shý bolyp, aqyry ol qylmystyq kodekstiń «Buzaqylyq» degen babymen tergeýge deıin ulasqan bolatyn. Ádildik izdegen álgi jigittiń esine osy oqıǵa túsip ketti me eken, álde «Páleden mashaıyq qashypty» degendi jón sanady ma, áıteýir tilin tisteı qoıdy...
Mejeli jerge jetkennen keıin, tústik. Sharýany bitirgennen keıin bir saǵat pa eken, álde odan az ba, áıteýir biraz ýaqyt ótkennen keıin aıaldamaǵa kele qalǵan taǵy bir №19 avtobýsqa minip alyp keri qaıttyq. Ishke engen bette baıqadym: mingenimiz baǵana alyp kelgen avtobýs! Kondýktor jigit qoıqańdap kelip, jolaqasyn alyp ketti. Qaıtar joldaǵy kórinis kele jatqandaǵy kórgenimizdi aınytpaı qaıtalady. «Maıly» aıaldamaǵa kelgende jipsiz baılanady da qalady. Tek bul joly avtobýs júrgizýshisi mýzyka qosyp qoıǵan eken. Onsyz da daryldaǵan avtobýstyń daýysyna daraqylaý án qosylyp, kólik ishi azan-qazan boldy da ketti. Ishi satpaq-satpaq, oryndyqtarynyń tysy kir-qojalaq kóliktiń ishindegi jurttyń qabaǵy qatýly, jaqtyrmaı-aq keledi, biraq bireýi lám-mım dep aýyz ashpady. Jolda «Altyn Arba» bazaryna qarama-qarsy turǵan «Taır» saýda qalashyǵynyń aıaldamasynda yńyranyp bes mınýttaı turǵan kezde árige shydaı almaı, álgi avtobýstan túsip qalýǵa týra keldi...
«Taırdyń» aldynda turǵan kezde oblys ákimi Erlan Qoshanovtyń taıaýda ótkizgen bir jınalysy eske tústi. Sol jıynda óńir basshysy qaladaǵy qoǵamdyq kólik salasyna jaýapty sheneýnikterdi syn tezine salǵan bolatyn.
– Sizder jóndep qaramaısyzdar. Bárin kórip otyrmyn. Baıaǵy kezge qaıta aınalyp keldik, – degen edi Erlan Qoshanov. – Tazalyqty, sapa men sypaıy qyzmetti qadaǵalaýdy jalǵastyrý kerek. Keste daıyndaýǵa tapsyrma beremin: marshrýttardy bólińder, meniń orynbasarlarymnan bastap basqarma basshylaryna deıin qoǵamdyq kólikte júretin bolsyn. Buǵan Qaraǵandynyń ákimin de qosyńdar, orynbasarlarymen ol da júrsin...
Oblys ákiminiń osyny aıtqanyna da jarty aıǵa jýyqtady. Jaýapty qyzmetkerlerdiń buıryqty buljytpaı oryndaǵan-oryndamaǵanynan biz beıhabarmyz. Múmkin ortalyqtaǵy maıly marshrýttardyń birimen júıtkıtin jańalaý avtobýstyń birine minip, eki-úsh aıaldama júrgen de shyǵar. Biraq sodan qulpyryp ketken dúnıeni kóre almadyq... Áıteýir kóz jetken bir nárse, sheneýnikter avtobýsqa top-tobymen kúnde minse de, bul saladaǵy salǵyrttyqtyń jyldar boıy toń bop qatqan kóńi jibıtin túri joq. Marshrýttardaǵy ishi-syrty kir-qojalaq, ábden eskirgen, artynan shyqqan tútini adamdy tunshyqtyratyn avtobýstar, jolaýshyǵa degen sypaıylyqty shekten asqan syı kóretin órkókirek kondýktorlar...
Árıne qaladaǵy avtobýs marshrýttaryndaǵy jaǵdaıdyń bári týra osyndaı dep kesip aıtýǵa bolmas. Degenmen, «Kórgen kózde jazyq joq» degen, bir emes, eki emes, dál osyndaı oqıǵalardyń kúnde kýási bolyp júrgenimiz ras, endi.
Jaqynda Qaraǵandy shaharynyń ákimi Nurlan Áýbákirov qalaishilik avtobýstarda jol aqysyn elektrondy túrde tóleý júıesin engizý jumystarynyń júrgizilip jatqanyn, sátin salsa, bul júıeniń jeltoqsan aıynda tolyqqandy iske qosylatynyn aıtqan bolatyn. Álbette elektrondy júıe jaqsy-aq. Tek, avtoparkter jańartylmaıynsha, Qytaıdyń baýyry jer syzyp, kók tútini býdaqtaǵan kishkentaı avtobýstary qurymaıynsha, keýdesine nan pisken dóreki kondýktorlardyń tártibi túzelmeıinshe, bul saladaǵy kemshilikter ákim avtobýsqa kúnde minse de joıylmaıtyn sııaqty kórinedi.
Byltyrǵy jyldyń shilde aıy ma eken, óńir basshysy oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń jańa basshysy Áskerbek Haltonovty tanystyrǵan kezde Qaraǵandydaǵy qoǵamdyq kóliktiń qyzmet sapasyn qatań baqylaýǵa alý kerektigin aıtqan bolatyn. Tipti sonyń aldynda ózi avtobýsqa minip, qaladaǵy marshrýttardyń birimen júrip ótkeninen de habardar bolǵanbyz. Sol jınalysta oblys ákiminiń aıtqan myna sózi taǵy da eske tústi. «Taǵy da aıtamyn, – dep shegelegen bolatyn Erlan Qoshanov, – júrgizýshilerdiń dóreki sóıleýi, rýlde otyryp temeki shegýi, uıaly telefonmen sóılesýi, mýzyka daýysyn kóterip qoıýy, qalaı bolsa solaı toqtaýy qadaǵalanýǵa tıis»... Qarap tursaq, osy taqylettes áńgimelerdiń aıtyla bastaǵanyna da jylǵa jýyq ýaqyt bolypty. Quıma qulaq bolsa, quıyp alar edi, árıne. Demek, ákimniń áńgimesi kelesi joly qatań bolatyn túri bar sııaqty.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy