Prezıdent saparynyń jańǵyryǵy. Sheteldik BAQ-qa sholý

Máselen «Euractiv» paneýropalyq telearnasy (Belgııa) 16 qazanda Qazaq­stan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń bergen suhbatyn kórsetti. Onyń ba­rysynda Memleket basshysy Qazaq­stan «Eýrazııalyq kontent memleket­teriniń ózara baılanysyn nyǵaıtý boıynsha ASEM sammıtiniń negizgi tu­jy­rymdamasyn iske asyrýǵa» múddeli ekendigin málimdedi. 

Qazaqstan Prezıdenti óziniń suh­bat­ynda Eýrazııadaǵy seriktestik álemdik júıeni nyǵaıtýǵa qabiletti ekenin atap ótti. Sonymen qatar ol Eýropa men Azııa elderi arasyndaǵy qarym-qaty­nas­tardaǵy senimdilikti arttyrýdyń negizi quraly qazirgi jáne jańa qaqtyǵystar men daǵdarystardy sheshý jáne aldyn alýdaǵy birlesken kúsh-jiger bolyp tabylatynyn málimdedi. 

Telearna, sondaı-aq ASEM sammıtiniń aıasynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Eýropalyq komıssııa prezıdenti Jan-Klod Iýnker kezdesip, bo­lashaqta EO-Qazaqstan bıznes-forýmyn ótkizý, BUU Qaýipsizdik Keńesi arqyly aımaqtyq qarym-qatynastardy damytý máselelerin talqylaǵandyǵyn atap ótti.  

«Euractiv» Memleket basshysy Nur­sultan Nazarbaevtyń Fransııa prezıdenti Emmanýel Makronmen kezdesýin habarlaı kele, Qazaqstan Prezıdentiniń eki el arasyndaǵy saýda aınalymyn 5 mlrd dollarǵa jetkizýge bolatyndyǵyn aıtqan sózin jarııalady. 

«RIA Novostı» agenttigi óz keze­ginde «Azııa-Eýropa» forýmynyń ses­sııasynda sóılegen sózinde Prezıdent N.Nazarbaev álemniń qazirgi jaǵdaıyn ót­ken ǵasyrdyń 60-ynshy jyldarynda bolǵan Karıb daǵdarysymen salys­tyrdy. Ol «Azııa-Eýropa» sammıti AQSh-ty, Reseıdi, Qytaıdy, sondaı-aq Eýro­odaqty jáne ózge de derjavalardy álemniń qazirgi  qarama-qaıshylyqtardyń sheshimin izdeýge shaqyrý tıis» degen oıyn bildirdi», dep jazdy.

 Al «Ortalyqazııalyq jańalyqtar qyzmeti» ASEM forýmy sammıtiniń aıasynda Kazakh Invest ulttyq kom­panııa­synyń basshysy eýropalyq 25 jetekshi jáne transulttyq, onyń ishinde Royal Dutch Shell, Alstom, Claas Group, Borealis, Linde Group kompanııalarynyń basshylarymen kezdesti, dep habarlady. 

Basylymnyń jazýyna qaraǵanda, qazirgi kúni kezdesýge qatysýshylar quny 16 mlrd AQSh dollary bolatyn 7 ınvestısııalyq jobany júzege asyr­ǵan jáne taǵy 6 joba qolǵa alynǵan. Olardyń qatarynda qurylys materıaldaryn shyǵarý, kún elektr stansasy, kartopty qaıta óńdeý jáne basqalary bar. Bul jobalardyń jalpy quny 300 mln dollarǵa shamalas. Bolashaqta eýropalyq ınvestorlardyń qatysýymen taǵy 12 óndiristi iske qosý josparlanǵan. 

Atalǵan jańalyqtar qyzmeti Car­meuse Group transulttyq korpo­ra­sııa­synyń ókilderi Qaraǵandy oblysynyń aýmaǵyndaǵy Saryopan ken ornynda iri joba – I sortty ák óndiretin zaýyt qu­rylysynyń jobasyn júzege asyrý týraly aıtyp berdi, dep jazdy. 

Sonymen qatar Belgııanyń Van Hool mashına jasaý kompanııasy Qazaqstanda avtobýs shyǵaratyn birikken kásiporyn qurý jobasyn usynsa, «Astana» ÁKK men Halyqaralyq saýda ortalyqtary qaýymdastyǵy Astanada Búkilálemdik saýda ortalyǵyn salý týraly memorandýmǵa qol qoıǵan. 

Memleket basshysynyń ASEM forýmynda sóılegen sózderin О́zbekstannyń «Tnews» aqparattyq agenttigi de nazardan tys qaldyrmady.

О́zbekstan agenttigi: «Túrli memle­ket­terdiń delegasııa jetekshileriniń sózde­riniń arasynan kórshi memleket Pre­zı­dentiniń úndeýi saıasattanýshylar men sarapshylardyń joǵary qyzyǵýshy­lyǵyn týdyrdy», dep jazdy. Sondaı-aq «Qazaqstan kezekti ret halyqaralyq saıa­sat sýbektileri arasyndaǵy túrli pikir qaıshylyqtaryn beıbit jáne órkenıetti ádispen sheshýge yntaly ekendigin pash etti», dep habarlady «Tnews».     

Aqparat agenttigi Nursultan Nazar­baev­tyń «Sırııa, Ýkraına jáne basqa da memleketterdegi máselelerdi rettemegen kúnde jaǵdaı múldem shıelenise ber­mek» degen sózderin de keltire ketken. Oǵan qosa, Nursultan Nazarbaev forým­daǵy sóziniń sońynda aıtqan «Azııa men Eýropadaǵy jahandyq túıtkilderge qarsy turý úshin Qazaqstannyń árkezde belsendi áriptestikke daıyn» degen sózderine mańyz bergen. 

О́zbekstandyq agenttik habarynyń sońynda «Halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máseleler talqylanǵan jáne sheshilgen bedeldi sammıttegi Nursultan Nazarbaevtyń sózi, ásirese álemdik der­ja­valar arasyndaǵy halyqaralyq shıe­lenisterdi báseńdetýge septigin tıgizeri anyq» dep tujyrym jasaıdy. 

Al EU Reporter (Belgııa) aqparat agent­tiginiń jazýyna qaraǵanda, ASEM sammıti aıasynda Nursultan Nazarbaev AQSh, Reseı, Qytaı jáne EO tárizdi iri oıynshylardy adamzat aldyndaǵy jaýap­­kershilikti sezinýge shaqyryp, barlyq máselelerdi BUU-nyń arnaıy sessııa­­synda talqylaýdy jáne mundaı kezde­sý­lerge Astanany platforma retin­de usynǵan. 

Reseıdiń «TASS» agenttigi de Qazaqstan Pre­zı­dentiniń ASEM sammı­tinde sóılegendegi teke-tirester men sank­sııa­lyq jáne saýda soǵystarynyń áseri­nen ha­lyq­aralyq saıasattyń shıeleniske tap bol­ǵandyǵyn jáne álemdegi daǵ­darys­tardy sheshý úshin Astana alańyn qoldaný týraly usynysyn jazdy. 

Osyǵan oraı, Kaspıı óńirin zertteý jónindegi Berlın ortalyǵynyń dosenti Matıas Dornfeld «ASEM plenarlyq sessııasynda jahandyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin AQSh, Qytaı, Reseı jáne Eýropalyq odaq sııaqty álemdik derjavalardyń ózara tyǵyz yqpaldastyǵynyń qajettiligine óziniń strategııalyq kózqarasyn usynǵan Prezıdent N.Nazarbaevtyń sóılegen sózi úlken áser qaldyrǵanyn» atap ótti.  

M.Dornfeld «osyndaı ózara yq­paldastyqtyń formaty ártúrli bolýy múmkin, eń bastysy bolashaq dıalog úshin negiz qurý» dep esepteıdi. Sońǵy ýaqytta álem meılinshe álsiz jáne turaqsyz, bul halyqaralyq saıasattarǵa, álemdik ekonomıkalarǵa jáne qaýipsizdik máselelerine qatysty. Sol sebepten Qazaqstan Prezıdentiniń BUU qam­qorlyǵymen jahandyq problemalardy sheshý úshin álemdik derjavalardy sha­qyrý týraly bastamasy ýaqtyly jáne bolashaq dıalogtyń sheshýshi bas­tamasy bolyp tabylady. Qazaqstan óz tájirıbesi negizinde adamzattyń kez kelgen problemasyn talqylaý úshin tıimdi alań bolýdy jalǵastyra alatynyn dáleldedi».  

Sonymen qatar bedeldi nemis saıasattanýshysy jáne pýblısıst Aleksandr Rar Prezıdent N.Nazarbaevtyń AQSh-ty, Reseıdi, Qytaıdy jáne EO-ny adam­zattyń aldyndaǵy jaýapkershiligin túsi­nýge jáne halyqaralyq qaqtyǵystardyń zamanaýı sheshimderin izdeýge shaqyrýdy ózekti másele dep sanaıdy. A. Rardyń sózine qaraǵanda, «óziniń deldaldyq kúsh-jigerleriniń tabystylyǵyn bir­neshe márte dáleldegen Qazaqstan osy elderdiń kóshbasshylarynyń kezde­sý­lerine alań­dy usynýǵa daıyn. Álemdik qoǵamdastyq osy usynysty baısaldy kózqaraspen qa­byldaýy qajet. Tabys kóbinese Qazaqstan usynatyn dıalogqa baılanysty bolady».

Bolgarııanyń burynǵy vıse-prezı­denti Margarıta Popovanyń aıt­ýynsha, «Prezıdent Nursultan Nazarbaev soǵyssyz álem úshin, ıadrolyq qarýlaný jarysyna qarsy turaqty jáne tıimdi saıasatyn júrgizýde. Máselen, Qazaqstannyń eń ózekti problemalardy talqylaý úshin álemdik kóshbasshylary kezdesýlerine astanalyq alańdy usynýǵa daıyn ekenin bildirý. Nursultan Nazarbaevtyń Azııa-Eýropa forýmynda sóılegen sózi – adamnyń órkenıetterin qutqarý, adamnyń  adamgershilik qasıetin saqtaý úshin ár­túrli kontınentterdegi halyqtar men mem­leketter erkindiginiń birigý sımvoly».

Jalpy, halyqaralyq sarapshylardyń oı-pikirleri kórsetkendeı, Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń halyqaralyq kún tár­tibindegi jahandyq máselelerdi qoz­ǵaıtyn «Azııa-Eýropa» sııaqty bedeldi sam­mıtte sóılegen sózi álemdik derjavalar arasyndaǵy halyqaralyq shıelenisti tómen­detý qajettiligi turǵysyndaǵy ózek­tilikke ıe boldy. 

Daıyndaǵan

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»