Álemdik aqparat quraldary jáne halyqaralyq sarapshylar Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń 2018 jyly 18-19 qazanda Brıýsselde ótken Azııa-Eýropa forýmy (ASEM) 12-shi sammıtiniń plenarlyq otyrysynda sóılegen sózderine erekshe mańyz berýde. Qazirdiń ózinde álemdik beldi-beldi aqparat quraldary belgili saıasatkerler men ekonomısterdiń pikirlerin jarysa jarııalap jatyr.
Máselen «Euractiv» paneýropalyq telearnasy (Belgııa) 16 qazanda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bergen suhbatyn kórsetti. Onyń barysynda Memleket basshysy Qazaqstan «Eýrazııalyq kontent memleketteriniń ózara baılanysyn nyǵaıtý boıynsha ASEM sammıtiniń negizgi tujyrymdamasyn iske asyrýǵa» múddeli ekendigin málimdedi.
Qazaqstan Prezıdenti óziniń suhbatynda Eýrazııadaǵy seriktestik álemdik júıeni nyǵaıtýǵa qabiletti ekenin atap ótti. Sonymen qatar ol Eýropa men Azııa elderi arasyndaǵy qarym-qatynastardaǵy senimdilikti arttyrýdyń negizi quraly qazirgi jáne jańa qaqtyǵystar men daǵdarystardy sheshý jáne aldyn alýdaǵy birlesken kúsh-jiger bolyp tabylatynyn málimdedi.
Telearna, sondaı-aq ASEM sammıtiniń aıasynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Eýropalyq komıssııa prezıdenti Jan-Klod Iýnker kezdesip, bolashaqta EO-Qazaqstan bıznes-forýmyn ótkizý, BUU Qaýipsizdik Keńesi arqyly aımaqtyq qarym-qatynastardy damytý máselelerin talqylaǵandyǵyn atap ótti.
«Euractiv» Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Fransııa prezıdenti Emmanýel Makronmen kezdesýin habarlaı kele, Qazaqstan Prezıdentiniń eki el arasyndaǵy saýda aınalymyn 5 mlrd dollarǵa jetkizýge bolatyndyǵyn aıtqan sózin jarııalady.
«RIA Novostı» agenttigi óz kezeginde «Azııa-Eýropa» forýmynyń sessııasynda sóılegen sózinde Prezıdent N.Nazarbaev álemniń qazirgi jaǵdaıyn ótken ǵasyrdyń 60-ynshy jyldarynda bolǵan Karıb daǵdarysymen salystyrdy. Ol «Azııa-Eýropa» sammıti AQSh-ty, Reseıdi, Qytaıdy, sondaı-aq Eýroodaqty jáne ózge de derjavalardy álemniń qazirgi qarama-qaıshylyqtardyń sheshimin izdeýge shaqyrý tıis» degen oıyn bildirdi», dep jazdy.
Al «Ortalyqazııalyq jańalyqtar qyzmeti» ASEM forýmy sammıtiniń aıasynda Kazakh Invest ulttyq kompanııasynyń basshysy eýropalyq 25 jetekshi jáne transulttyq, onyń ishinde Royal Dutch Shell, Alstom, Claas Group, Borealis, Linde Group kompanııalarynyń basshylarymen kezdesti, dep habarlady.
Basylymnyń jazýyna qaraǵanda, qazirgi kúni kezdesýge qatysýshylar quny 16 mlrd AQSh dollary bolatyn 7 ınvestısııalyq jobany júzege asyrǵan jáne taǵy 6 joba qolǵa alynǵan. Olardyń qatarynda qurylys materıaldaryn shyǵarý, kún elektr stansasy, kartopty qaıta óńdeý jáne basqalary bar. Bul jobalardyń jalpy quny 300 mln dollarǵa shamalas. Bolashaqta eýropalyq ınvestorlardyń qatysýymen taǵy 12 óndiristi iske qosý josparlanǵan.
Atalǵan jańalyqtar qyzmeti Carmeuse Group transulttyq korporasııasynyń ókilderi Qaraǵandy oblysynyń aýmaǵyndaǵy Saryopan ken ornynda iri joba – I sortty ák óndiretin zaýyt qurylysynyń jobasyn júzege asyrý týraly aıtyp berdi, dep jazdy.
Sonymen qatar Belgııanyń Van Hool mashına jasaý kompanııasy Qazaqstanda avtobýs shyǵaratyn birikken kásiporyn qurý jobasyn usynsa, «Astana» ÁKK men Halyqaralyq saýda ortalyqtary qaýymdastyǵy Astanada Búkilálemdik saýda ortalyǵyn salý týraly memorandýmǵa qol qoıǵan.
Memleket basshysynyń ASEM forýmynda sóılegen sózderin О́zbekstannyń «Tnews» aqparattyq agenttigi de nazardan tys qaldyrmady.
О́zbekstan agenttigi: «Túrli memleketterdiń delegasııa jetekshileriniń sózderiniń arasynan kórshi memleket Prezıdentiniń úndeýi saıasattanýshylar men sarapshylardyń joǵary qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy», dep jazdy. Sondaı-aq «Qazaqstan kezekti ret halyqaralyq saıasat sýbektileri arasyndaǵy túrli pikir qaıshylyqtaryn beıbit jáne órkenıetti ádispen sheshýge yntaly ekendigin pash etti», dep habarlady «Tnews».
Aqparat agenttigi Nursultan Nazarbaevtyń «Sırııa, Ýkraına jáne basqa da memleketterdegi máselelerdi rettemegen kúnde jaǵdaı múldem shıelenise bermek» degen sózderin de keltire ketken. Oǵan qosa, Nursultan Nazarbaev forýmdaǵy sóziniń sońynda aıtqan «Azııa men Eýropadaǵy jahandyq túıtkilderge qarsy turý úshin Qazaqstannyń árkezde belsendi áriptestikke daıyn» degen sózderine mańyz bergen.
О́zbekstandyq agenttik habarynyń sońynda «Halyqaralyq kún tártibindegi ózekti máseleler talqylanǵan jáne sheshilgen bedeldi sammıttegi Nursultan Nazarbaevtyń sózi, ásirese álemdik derjavalar arasyndaǵy halyqaralyq shıelenisterdi báseńdetýge septigin tıgizeri anyq» dep tujyrym jasaıdy.
Al EU Reporter (Belgııa) aqparat agenttiginiń jazýyna qaraǵanda, ASEM sammıti aıasynda Nursultan Nazarbaev AQSh, Reseı, Qytaı jáne EO tárizdi iri oıynshylardy adamzat aldyndaǵy jaýapkershilikti sezinýge shaqyryp, barlyq máselelerdi BUU-nyń arnaıy sessııasynda talqylaýdy jáne mundaı kezdesýlerge Astanany platforma retinde usynǵan.
Reseıdiń «TASS» agenttigi de Qazaqstan Prezıdentiniń ASEM sammıtinde sóılegendegi teke-tirester men sanksııalyq jáne saýda soǵystarynyń áserinen halyqaralyq saıasattyń shıeleniske tap bolǵandyǵyn jáne álemdegi daǵdarystardy sheshý úshin Astana alańyn qoldaný týraly usynysyn jazdy.
Osyǵan oraı, Kaspıı óńirin zertteý jónindegi Berlın ortalyǵynyń dosenti Matıas Dornfeld «ASEM plenarlyq sessııasynda jahandyq turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin AQSh, Qytaı, Reseı jáne Eýropalyq odaq sııaqty álemdik derjavalardyń ózara tyǵyz yqpaldastyǵynyń qajettiligine óziniń strategııalyq kózqarasyn usynǵan Prezıdent N.Nazarbaevtyń sóılegen sózi úlken áser qaldyrǵanyn» atap ótti.
M.Dornfeld «osyndaı ózara yqpaldastyqtyń formaty ártúrli bolýy múmkin, eń bastysy bolashaq dıalog úshin negiz qurý» dep esepteıdi. Sońǵy ýaqytta álem meılinshe álsiz jáne turaqsyz, bul halyqaralyq saıasattarǵa, álemdik ekonomıkalarǵa jáne qaýipsizdik máselelerine qatysty. Sol sebepten Qazaqstan Prezıdentiniń BUU qamqorlyǵymen jahandyq problemalardy sheshý úshin álemdik derjavalardy shaqyrý týraly bastamasy ýaqtyly jáne bolashaq dıalogtyń sheshýshi bastamasy bolyp tabylady. Qazaqstan óz tájirıbesi negizinde adamzattyń kez kelgen problemasyn talqylaý úshin tıimdi alań bolýdy jalǵastyra alatynyn dáleldedi».
Sonymen qatar bedeldi nemis saıasattanýshysy jáne pýblısıst Aleksandr Rar Prezıdent N.Nazarbaevtyń AQSh-ty, Reseıdi, Qytaıdy jáne EO-ny adamzattyń aldyndaǵy jaýapkershiligin túsinýge jáne halyqaralyq qaqtyǵystardyń zamanaýı sheshimderin izdeýge shaqyrýdy ózekti másele dep sanaıdy. A. Rardyń sózine qaraǵanda, «óziniń deldaldyq kúsh-jigerleriniń tabystylyǵyn birneshe márte dáleldegen Qazaqstan osy elderdiń kóshbasshylarynyń kezdesýlerine alańdy usynýǵa daıyn. Álemdik qoǵamdastyq osy usynysty baısaldy kózqaraspen qabyldaýy qajet. Tabys kóbinese Qazaqstan usynatyn dıalogqa baılanysty bolady».
Bolgarııanyń burynǵy vıse-prezıdenti Margarıta Popovanyń aıtýynsha, «Prezıdent Nursultan Nazarbaev soǵyssyz álem úshin, ıadrolyq qarýlaný jarysyna qarsy turaqty jáne tıimdi saıasatyn júrgizýde. Máselen, Qazaqstannyń eń ózekti problemalardy talqylaý úshin álemdik kóshbasshylary kezdesýlerine astanalyq alańdy usynýǵa daıyn ekenin bildirý. Nursultan Nazarbaevtyń Azııa-Eýropa forýmynda sóılegen sózi – adamnyń órkenıetterin qutqarý, adamnyń adamgershilik qasıetin saqtaý úshin ártúrli kontınentterdegi halyqtar men memleketter erkindiginiń birigý sımvoly».
Jalpy, halyqaralyq sarapshylardyń oı-pikirleri kórsetkendeı, Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń halyqaralyq kún tártibindegi jahandyq máselelerdi qozǵaıtyn «Azııa-Eýropa» sııaqty bedeldi sammıtte sóılegen sózi álemdik derjavalar arasyndaǵy halyqaralyq shıelenisti tómendetý qajettiligi turǵysyndaǵy ózektilikke ıe boldy.
Daıyndaǵan
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»