«Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda Muhtar Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty men «Ǵylym ordasy» RMK qazaqtyń kórnekti qalamgeri, jazýshy, dramatýrg, QR Memlekettik syılyǵynyń ıegeri Baqqoja Muqaıdyń 70 jyldyǵyna arnalǵan «Baqqoja Muqaı shyǵarmashylyǵyndaǵy ult bolmysy» atty ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótkizdi.
Alqaly jıyn qazaq avtorlarynyń shyǵarmalaryn taldaý arqyly, halyq arasynda kitap oqýdy keńinen nasıhattaý maqsatynda uıymdastyrylǵan-dy.
Konferensııaǵa qatysqan ǵalymdar qarymdy qalamger, daryndy dramatýrg, pýblısıst Baqqoja Muqaıdyń shyǵarmalary tóńireginde mazmundy taldaýlar jasap, jazýshynyń el ádebıetine qosqan súbeli eńbekteri jaıynda baıandady.
Professor, QR UǴA akademıgi Ýalıhan Qalıjanov konferensııanyń alǵy sózinde Baqqoja Muqaıdyń jazýshylyq sheberligi, onyń kórkem sózderi, ádebıettegi, ult rýhanııatyndaǵy alatyn orny erekshe ekendigine toqtaldy. Jan-jaqty azamat retinde dramatýrgııany meńgerip, adamzattyń, qoǵamnyń aýqymdy máselelerin qamtyǵan kórkem shyǵarmalaryn ómirge ákeldi. Qarjy tapshylyǵy jyldarynda «Parasat» jýrnalyn jaryqqa shyǵaryp, tyǵyryqtan shyǵarýdaǵy qalamgerdiń eńbegi zor. Kórkem týyndylary tájik, qyrǵyz, belorýs, ıakýt, tatar, bashqurt, cheh, orys, ózbek, qaraqalpaq, túrkimen, koreı tilderine aýdarylǵan Baqqoja Muqaı shyǵarmashylyǵynda dramatýrgııanyń alatyn róli joǵary.
Búginde týǵanyna 70 jyl tolǵan Baqqoja Muqaı Almaty oblysy Raıymbek aýdanynda ómirge kelgen. Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetin támamdaǵannan keıin eńbek jolyn 1965 jyly «Kommýnızm nury» gazetinen bastap, «Sovettik shekara» gazetinde jalǵastyrdy. Jazýshynyń shyǵarmashylyq joly «Bilim jáne eńbek», «Juldyz» jýrnaldarymen, Qazaqstan Jazýshylar odaǵymen tikeleı baılanysty.
Qalamgerdiń «Jalǵyz jaıaý», «О́mirzaıa» atty romandary men «Jańbyr jaýyp tur», «О́mir arnasy», «Aqqý sazy», «Mazasyz maýsym», «Dúnıe kezek», «Toıat túni», «Jeti jeli», «Alǵashqy mahabbat», «Ertegideı erteńim», t.b. eńbekteri oqyrmandar, ádebı orta tarapynan joǵary baǵasyn alǵan. Al jazýshynyń «О́mirzaıa» eńbegine arnaǵan ondaǵan jyldary zaıa ketken joq. Asqan sheberlikpen jazylǵan týyndysy úshin qalamger QR Memlekettik syılyǵyna ıe boldy. Roman búgingi kúnde de óziniń ómirsheńdigin joǵaltqan joq.
M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty dırektorynyń mindetin atqarýshy Kenjehan Matyjanov «1960-shy jyldardaǵy ádebıet ókilderi jalpy qazaq prozasyna, qazaq poezııasyna, qazaq ádebıetine tóńkeris jasaǵan urpaq ekenin jaqsy bilesizder. Sol dástúrdi ary qaraı jalǵap áketken jańa býynnyń alǵashqy talantty ókilderiniń biri osy Baqqoja Muqaı boldy. Bizde tarıhı romandar kóp, biraq sol tarıhı dúnıeniń ózin basqasha kózqaraspen jáne ózgeshe stılmen jazýdyń alǵashqy úlgilerin kórsetken de osy Baqqoja edi. Eń sońǵy shyǵarmasy «О́mirzaıa» qazaq ádebıetindegi táýelsizdik pen Keńestik dáýirdegi proza janryndaǵy dástúrdi jalǵastyrǵan shyǵarma dep oılaımyn» dep atap ótti. Al óz kezeginde aqyn, dramatýrg, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Nurlan Orazalınniń aıtýynsha, Baqqoja Muqaı prozada qalaı sátti eńbek etse, dramatýrgııa janrynda da basybaıly bútin jaqsy dúnıeler berdi. Qalamgerdiń pesalary 1970 jyldary repertýraǵa qalaı kirse áli kúnge deıin óziniń kórkemdik sapasyn álsiretpeı, kórermenniń suranysyna jaýap berip keledi. «Tom-tom romandardyń dúnıege kelýi, «О́mirzaıa» atty ataqty romannyń Memlekettik syılyqqa ıe bolýy, «Iirim» prozalyq dúnıesiniń oqyrmannyń kóńiline baryp qonýy jáne ózi týyp-ósken óńiri týraly jazǵan «Jalǵyz jaıaý» dúnıesiniń bári kólemdi. Munyń barlyǵy Baqqojanyń qazaq prozasyna qaltqysyz qyzmet etkeni.
Shara aıasynda jazýshynyń qalamger joldastary, áriptesteri, belgili jazýshylary, BAQ ókilderi qatysyp, qalamgerdiń ómir joly men shyǵarmashylyǵy týraly estelikterimen bólisti.
Elvıra SERIKQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY