Ustazym meniń, ustazym…

Men Kaztalov aýdanyndaǵy Aqpáter aýylynyń túlegimin. Burynǵy «Krasnyı partızan» sovhozynyń onjyldyq orta mek­tebin 1968 jyly támamdap, aýyl tarıhynda tuńǵysh ret «orta mek­tepti bitirý­shi­ler» degen at enshilegen­biz. Bul eldi meken 1932 jyly qury­l­ǵan, osyndaǵy orta mektep jetijyldyq edi. Keıinnen segizjyldyq boldy. Oqý­shylar 9 jáne 10-shy synypty ár jerde júrip bitiretin. Keıde úıden qa­­­shyq­ta­maımyz dep segizinshi synyptan ary oq­y­maıtyn da. 1966 jyly Oral oblystyq oqý bóliminiń «Krasnyı partızan» sovhozynda onjyldyq mektep ashylsyn degen uıǵarymy shyqty. El adamdary, ásirese áke-sheshelerimiz qalaı qýandy deseńshi.

Men Kaztalov aýdanyndaǵy Aqpáter aýylynyń túlegimin. Burynǵy «Krasnyı partızan» sovhozynyń onjyldyq orta mek­tebin 1968 jyly támamdap, aýyl tarıhynda tuńǵysh ret «orta mek­tepti bitirý­shi­ler» degen at enshilegen­biz. Bul eldi meken 1932 jyly qury­l­ǵan, osyndaǵy orta mektep jetijyldyq edi. Keıinnen segizjyldyq boldy. Oqý­shylar 9 jáne 10-shy synypty ár jerde júrip bitiretin. Keıde úıden qa­­­shyq­ta­maımyz dep segizinshi synyptan ary oq­y­maıtyn da. 1966 jyly Oral oblystyq oqý bóliminiń «Krasnyı partızan» sovhozynda onjyldyq mektep ashylsyn degen uıǵarymy shyqty. El adamdary, ásirese áke-sheshelerimiz qalaı qýandy deseńshi.

Uly Otan soǵysynyń ardageri Aldan Álmuqanov mektep dırektory ári tarıh pániniń muǵalimi bolatyn. Sabaq ótkizý ádisiniń tamashalyǵy sonshalyq, tapsyrmany úıde oqyp mashaqat­­­­tan­baı­tynbyz. Mektepte súısine qulaq qoıyp tyńdaǵany­myz­dyń ózi jarap jatatyn da, oqý qonbaıtyn­dardyń ózi tolyq «úshtik» alatyn. Tarıh páninen sabaq beretin taǵy bir muǵalim – Mádııar Qor­jynbaev aǵaı da sabaq berý máneri jaǵynan myqty bolatyn. Ol kisi sabaq túsindirgende tarıhı oqıǵalardyń ishin­de ózimiz júrgendeı kúı keshetinbiz. Son­shalyqty áser alyp tyńdaǵasyn ba, biz de tarıh páninen óte jaqsy oqydyq. Osyndaı ustazdardy qalaı ońaılyqpen umy­tarsyń? О́zderi bul ómirde joq bolsa da, jubaılary men bala-shaǵalary, izbasar­lary bar. Soǵan qýanamyz.

1966 jyly sovhozymyzǵa joǵary oqý ornyn bitirgen birtalaı jas mamandar keldi. Solardyń ishinde 23 jastaǵy ustaz Qurmanǵalı Ediresqalıev men oqıtyn 9-shy «a» klasyna jetekshilik etti. О́zi fızıka-matematıka pániniń mu­ǵa­limi jáne velosportty erekshe súıedi eken. Bizge jaqsy bilim berýmen qatar, keremet psıholog ekenin kórsetti. Bir synypta otyz oqýshymyz. Otyzymyz otyz túrli qylyq kórsetip, ony áýeli jas kórip qıqańdaı­tynbyz. Qurmash mu­ǵa­lim sabyrlylyq tanytyp, ózin naǵyz Makarenko sekildi ustady. Osy jerde bir aıta ketetin jaıt, jergilikti aýyl muǵalimderi de jańadan kelgen jas mamandardy jyly shyraımen qabyl­dap, ortaǵa sińip ketýine jaǵdaı jasaı bildi.

Segizinshi synypty bitirgenge deıin fızıka páninen Ǵalıahmet Ámirov degen ustaz sabaq berdi. Ol kisige bárimiz qyzyǵyp, eliktep óstik. Júrisi shapshań, qımyly shıraq, minezi tik, ózin naǵyz erlershe ustaıtyn. Paltosynyń jaǵa­syn kóterip alyp, bas kıiminiń qulaq­­shynyn túsirmes­ten boranǵa da, jelge de qarsy júrip kete beretin. Qysty kúni biz aǵaı­­dyń yq jaǵyn ala otyryp, mektepke deıin pysyldaı júgirip baratynbyz. Árıne ol kisi mundaıda tek jaı basyp bara jatady. Al biz sonyń ózinde oǵan ilese almaımyz. Áli kúnge deıin esimde, qar qalyń jaýǵanda ol kisiniń yq jaǵynda ketip bara jatqan biz qarǵa ombylap qalatynbyz da aǵaıymyz bizdi qardan sýyryp alatyn.

Dene shynyqtyrý páninen sabaq bergen muǵalimderdi qalaı umytaıyn? Biri Sa­ǵatbaı Tólegenov – Uly Otan soǵy­synyń ardageri, tez qımyldaıtyn, dene bitimi symbatty kisi edi. Beltemir, brýsııa, arqanmen órmeleý sekildi sport snarıadtarynda mindetti túrde ártúrli jatty­­­ǵýlardy ózi istep kórsetip, úıre­­tetin. Men sol kisiden kóp nárse aldym. Keıin ushqyshtar daıarlaıtyn jerde bári paıdaǵa asty. Ekinshi muǵalim Qadyrǵalı aǵaı erkin kúresten birinshi razrıadty sportshy bolatyn. Kúrestiń negizgi tártibi men ádis-tásilderin sol aǵaıdan úırendik.

Mektebimizdegi oqý isiniń meńgerý­­shi­leri Or­yn­ǵalı Imanǵalıev pen Tasqalı Seıitovti de esten shyǵarý múmkin emes. Bul kisiler taza «dıplomattar» edi. Daýys kóterip sóıleýdi bilmeıtin, bizge kózderiniń qıyǵyn salǵanynyń ózi jetip jatatyn. Sonda nebir ten­­­tek­ter­diń ózi tártip saqtap, yǵysyp ketetin. Bul jerde Tasqalı muǵalimniń geografııa pánin sonshalyqty qyzyqty etip ótkizgenin aıtpaýǵa bolmaıdy. Ush­qysh­tar mektebinde júrgenimde de, ushý tájirıbeleriniń kezinde de aǵaıdyń ózi men ol úıretken geografııa pánindegi ataýlardy jıi-jıi eske alyp júrdim. Bul kisi meniń týra jolmen júrýime áser etken abzal adam edi. Orynǵalı aǵaı mektepte orys tilinen sabaq berdi. Birde-bir adam oryssha sóı­lespeıtin qazaqy aýyldyń balalaryn sol tilde jaqsy sóıleı alatyn deńgeıge jet­kizdi.

Mektep janyndaǵy jataqhanada aýyl sharýashylyǵynda qyzmet isteıtin jáne or­talyqtan birshama shalǵaı tura­tyn adam­dardyń balalary jatyp oqy­dy. Sol kezdegi «Krasnyı partızan» orta mektep-ınter­natynyń tártibi men tárbıesi áli kúnge jadymda. Jasóspi­rimderdi bolashaq ómirge tárbıeleýdegi óte kúshti orta boldy desem, qate­les­peı­min. Bas tárbıeshimiz Uly Otan so­ǵysynyń gvardııa kapıtany, «Qy­zyl juldyz» ordenimen eki márte mara­pattalǵan áskerı-áýe desantshysy Sálim Sultanov bolatyn. Tazalyqqa, tártipke mán berýi erekshe edi. Shashymyzdan bastap aıaq kıi­mimizge deıin tekserip, qo­ı­ǵan kekilimiz mektep erejesine sáıkes kelmese aldyrtyp tastaıtyn da, aıaq kıi­mimizdiń batpaǵyn sol zamatta jýǵy­zatyn. Abzal us­tazdyń tártip pen taza­lyqqa degen kózqa­ra­sy bizdiń ómirimiz­ge úlken septigin tıgizdi.

Sársekeı muǵalim 9-shy synyptan bastap aýylsharýashylyq tehnıkasy men trak­tor aıdaýdy úıretti. Jazǵy demalysta DT-75-ti aıdap, pishen úıýshi­­lerge kómek­testik. Ol kisi mektepte mýzykadan da sabaq berdi. Aramyzdan dombyrashylar men syrnaıshylar shyqqa­ny sol kisiniń eńbeginiń jemisi dep bilemin.

Bul tusta eń tuńǵysh ustazym – Qysmet Nuǵmanov aǵaıdy mindetti túrde aıta ke­týim kerek. Ustazym ótken jyly 80 jasqa toldy, soǵan baılanysty Bilim jáne ǵy­lym mı­nıstrliginiń Y.Altynsarın me­da­­li­­­men marapattaldy. Osyndaı abzal jan­dardyń ómirde bar ekeni qandaı qýanysh!

Qurmetti ustaz apaılarym! Shákir­ti­­miz nege tek aǵaılardy aıtty eken dep sók­­pe­ńizder. Sol mektepten tálim alyp shyq­qan oqýshylardyń bárinde apaıla­ry­myzdyń da úlesi bar, ony áli de jazarmyz. Biraq qa­zirgi kúnde orta mektepterde sabaq beretin er azamattar azaıyp ketti degen oılar aıtylyp jatqan soń, sabaq bergen aǵaılarym týraly jazýdy ózime paryz sanadym. Mektep qabyr­ǵa­synda er azamattardyń kóp bolǵany du­rys dep oılaımyn. Olardyń sol jerde kóringen «kóleńkesiniń» ózi-aq bar­lyq jetkin­shek­terge, sonyń ishinde er balalar tárbıe­sine asa mańyzdy. Bıik tu­ǵyr­dan kóri­ný­ge, atpal azamat bolýǵa tyrysady.

Nurlan AQMUQANOV, 1-synypty ushqysh.

ASTANA.