О́NER – BARShAǴA ORTAQ BAILYQ

Qazaq balasy úshin táýelsizdik taqyryby asqaq rýh syılar taýsylmas jyr, án besiginde áldılegen bitpes áýen. Ǵasyrlar boıyna ulttyń eń bir asyl armany bolǵan táýelsizdik elimizdiń kók baıraǵyn jelbiretip, eńsemizdi tiktedi. Sondyqtan da osy jyldar ishinde bul taqyrypqa qanshama qalam terbelip, shyǵarmashyl jandardyń shabyty shalqydy. Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi bıyl tuńǵysh ret osy ǵasyrlar boıǵy asyl muratty arqaý etken mýzyka men dramatýrgııa salasyndaǵy týyndylarǵa arnalǵan “Táýelsizdik tolǵaýy” konkýrsyn ótkizgen bolatyn. Soǵan oraı biz osy konkýrstyń “Eń úzdik operalyq shyǵarmalar” nomınasııasynyń bas júldegeri, “Astana” mıýzıklynyń avtory Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Almas SerkebaevQa jolyǵyp, birneshe saýal qoıǵan edik. – Almas Ermekuly, týǵan elge hosh kelip­siz, meniń bilýimshe, siz búginde AQSh-ta tura­syz, sol eldiń azamatysyz, biraq bizdiń uǵy­mymyzda Serkebaev áýletin qazaq mýzyka ónerinen bólip-jaryp qa­raýǵa tipti kelmeıdi. Qalaı oılaısyz, muhıttyń ar­jaǵynda júrip osy bó­linbeıtin tinnen ajyrap qalýdyń qaýpi týmaı ma? – Meniń uǵymymda, biz kip-kishkentaı álemde ómir sýrýdemiz. Qazirgideı “Aıshylyq alys jerler­den kózdi ashyp-jumǵan­sha jyldam habar alǵyz­dy” degendeı, aqparattar aǵyny kóz ilespes jyl­dam­dyqpen tarap jat­qan men ózimdi elden son­sha­lyqty jyraqta júr eken­min dep eseptemeı­min. Sosyn men qazaq­pyn, ózimdi qazaq máde­nıetiniń Ame­rıkadaǵy bir ókili sezinemin. Aldymen sizge túsinikti bolýy úshin onda ketýimniń sebep­te­rine toqtala keteıin. 1980 jyldardyń aıaǵy­na deıin men mýzyka jazatynmyn. Sım­fonııa jazǵym kelse sımfonııa, balet desem balet, oǵan Mádenıet mınıstrligi tarapynan tapsyrystar túsetin, shyǵarmalarymdy sımfonııalyq orkestrler oınaıtyn, qalamaqymdy alatynmyn, al 90-jyldary osy mehanızm byt-shyt boldy. Meniń jazǵandarym kerek bolmaı qaldy. Sóıtip, men nan taýyp, bala-shaǵamdy asyraý úshin áýesqoı kompozıtorlardyń shyǵarma­laryn óńdeı bastadym. Jańa ǵana boıjetken qyz kelip: “Meniń myna ándi aıtqym keledi, osyny óńdep berińizshi”, – dep kádimgideı mol qarajat ákeledi. Jap-jas jigitte, ýyljyǵan qyzda aqsha bar da, mende joq. Jazyp óńdep berip, qolyma tıgen álgi qarajatpen birazǵa deıin ómir súremin. 1 án, 2 án, 20 án óńdedim, odan keıin bireýdiń shy­ǵar­ǵanyn qaıta jazǵannan jalyǵyp, tipti óz-ózimnen jıirkenetin jaǵdaıǵa jettim. Jo­ǵary kásibı bilimdi mýzykant, kompozıtor retinde joǵalyp, qumǵa sińgen sýdaı bolyp, joıylyp bara jatqanymdy uqtym. Osylaı tyǵyryqqa tirelgenimde, bir dosym Amerı­ka­ǵa shaqyrdy. Kóp oılandym, meniń mýzy­kam­dy qajet etip jatqan eshkim joq, Amerı­kaǵa da ol qajet emes. Biraq áıteýir bala­larymnyń muqtajdyq kórmeı, qalypty jaǵdaıda ómir súrýine, bilim alýyna múm­kin­dik týatyn jer ǵoı dep táýekel ettim. Bar­dym. Barǵan soń 2 jylǵa deıin eshteńe jaza almadym. Týǵan jerden ajyraý osylaısha meni ýaqytsha bir rýhanı kúızeliske alyp keldi. Biraq artynan úı­renip, mýzykamdy jazyp, shyǵarmashylyq qaly­byma keldim. Meniń bul jaǵdaıǵa je­týime myna biz ómir sú­rip jatqan álemniń ala­qandaı eken­digin uǵynýym áser etti. Al negizinde men óz­im­di qazaq mádenıetinen ajyr­ata almaımyn. De­gen­men, meniń jazǵanda­rym tek qazaqqa ǵana ar­nal­maǵan, ol Abaı aıt­qan­daı, óz ishińde marqaı­yp tolýǵa emes, jalpy álemdik mádenıetke ba­ǵyt­talǵan. Solaı aıt­qa­nym­­men, meniń shyǵarma­larymnan sheteldik árip­testerim qazaq áýezin ta­nyp jatady. Qazaq mý­zy­ka óneri, ákemniń aıtatyn ánderi, qazaq kúıleri me­niń qanyma sińgen, meniń osy jerde kindik qanym tamdy, osynda mektepke bardym, konservatorııada oqydym, jigit aǵasy atan­ǵansha elimde eseı­dim, sondyqtan meniń qazaq ekenim qaı qıyrda júrsem de jadymda. Týǵan elime kin­di­gimnen baılanǵanymnan da shyǵar, men Amerıkada júrip “Tomırıs”, “Tilep pen Sary qyz” opera­laryn jazdym, ol Abaı atyndaǵy opera jáne balet teat­rynyń sahna­synda qoıyldy. Jalpy qazirgi zaman adamyna ýa­qyt tabý degen qıynnyń qıyny, al elge kelgen kez­de men osy ýaqyt tap­shylyǵyn óte aıqyn sezinemin. Sebebi, ákem­men, osynda turatyn boıjetken qyzym­men, ulymmen kezdesýden tys dostarymdy, áriptesterimdi kórýge de ýaqyt tapqym keledi. Keıde meni Otanymdy qıyn kúnderde tastap kettim-aý degen aýyr oıdyń maza­laı­tyny da ras, biraq meniń shyǵarmam AQSh-ta “Karnegı hollda” oryndalyp, ony qazaq kompozıtory jazǵan dep ózgelerdiń qazaqty tanýy jubatady. Osylaısha, men ult máde­nıe­tine qyzmet etip júrmin dep te oılap qoıa­myn. Osy oı kóńilime joǵarydaǵydaı sát­ter kelgende júregimdi tynshytqandaı boldy. – Almatydaǵy kezderińizdi, osynda oqy­ǵanyńyzdy, dostaryńyzdy saǵynatynyńyzdy aıtyp jatyrsyz. Siz Ǵazıza Jubanovadan tálim aldyńyz. Ustazyńyz kezinde óziniń bir suhbatynda bolashaǵynan kóp úmit kútetin shákirtim dep sizdiń esimińizdi atap, “ol konservatorııa qabyrǵasynda-aq ózindik joly bar daryn ıesi ekenin kórsetti, ózindik minezi bar, tipti ustazdarynyń keıbir aıtqan pikirine daý aıta alatyndaı dárejede” dep baǵalaǵany bar. Ustaz úmitin aqtaý jaǵyna áńgimemizdi bursaq qalaı qaraısyz? – О́kinishke qaraı, Ǵazıza Ahmetqyzy aramyzda joq, men ol kisiniń aıtqanyndaı bolýǵa, úmitin aqtaýǵa tyrystym. О́zimniń sol kisiniń shákirti bolǵanymdy arada qansha jyldar ótse de zor rızashylyq sezimmen es­ke alamyn. Ol kisi tek joǵary kásibı bilikti, talantty kompozıtor ǵana emes, adamger­shi­ligi mol, kisilikti, bireýdiń kóńiline aýyr tı­gizbesten oıyn sheber jetkizetin bıik má­denıetti adam edi. Meniń uǵymymda, Ǵazıza Ahmetqyzy sııaqty adam sırek. О́z basym ondaı ustazdy odan keıin de, buryn da kezdestirgen emespin. Ǵazıza Ahmetqyzy meni Alık deıtin. Tipti sabaqqa kelgenimde birdeńe aıtaıyn dese de ony ózgelerdeı emes, basqasha jetkizetin. “Alık, sen budan jaqsy jaza alasyń ǵoı”, deıtin. Boldy, osydan keıin men óz-ózimdi jep, qalaısha osyndaı shıki materıaldy uıalmaı alyp keldim dep, jerge kirip kete jazdaıtynmyn. Ol kisi maǵan ár shyǵarmaǵa úlken jaýapkershilikpen qaraýdy úıretti. Áli kúnge deıin bir dúnıeni qolǵa alarda men artyma qaraımyn. Burynǵydan osal túsýime bolmaýyn basty nazarda ustaımyn. Ár shyǵarma saıyn alar asýyń bıikteı túsedi, árbir jańa notany alý qıyndaı túsedi. Keıde osynymnyń ózi durys ta emes shyǵar dep oılap ta qoıamyn. Sebebi, shyǵar­ma­shylyq adamy óziniń aldynda jaz­ǵan týyndy­larynan qaıtsem artyq jazamyn dep bir spıral boıynan shyǵa almaı qalý qaýpi de týyp qalama dep oılaımyn. – Al endi shyǵar­ma­shy­lyq konkýrstan bas báıge alǵan mıýzıklge keleıik. Ony jazý ıdeıasy qalaı keldi, sıýjeti qaıdan al­yn­dy? Mıýzıkldiń lıbret­tosyn jazǵan avtor da Germanııada turady eken, bul shyǵarmashylyq odaq ómirge qalaı keldi? – Áńgimemizdiń basynda aıtqandaı, ınternet barda jer qashyqtyǵy sóz emes bolyp qaldy ǵoı. Siz surap otyrǵan shy­ǵarmashylyq odaq osy ǵalamtordyń arqa­syn­da júzege asty. Tańerteń uıqydan tury­symen Germanııanyń Gannoverinde turyp jatqan Iýrıı Kýdlachpen habarla­samyn. Oǵan jazǵandarymdy oryndap berip, aıtyp beremin, ol da maǵan óz oıyn osylaı jet­ki­zedi. Tipti jer qashyqtyǵyn esh sezingenimiz joq, bir-birimizdiń týra qasymyzda otyr­ǵan­daı, keıde qyzyl keńirdek bolyp aıtysyp, keıde qarqyldap turyp kúlip alatynbyz. Sizge qyzyq aıtaıyn, meniń ony janymda otyr dep sezingenim sonshalyq, keı­de oǵan, myna jer maǵan onsha keliń­kiremeı turǵan­daı dep aıtsam, janymnan “Oı, saǵan eshte­ńe unamaıdy, jaǵý múmkin emes”, degen onyń aıqaıy shyǵatyndaı seziletin. Shyǵarma­shy­lyq baılanysymyzǵa jer alystyǵy esh áse­rin tıgizgen joq, jazý ústinde shyǵarma­shy­lyq izdenis kezinde kóp aıtystyq, sonymen birge jumysymyz óte bir jaıly, kóńildi júrdi. Al Iýrıı Kýdlachty Almatydan tanı­myn, ol kásibı mýzykanttar arasynda úlken bedelge ıe, bilimdi de, talantty jigit, myqty pıanıst. Mıýzıkldiń ıdeıasy men sıýjetine kelsek, ony aıtqan, mınıstr Muhtar Qul-Muhammed. Kún sanap jasanyp, taranǵan Astana, ondaǵy kókke umtylǵan Báıterek, onyń saıasynda mahabbatyn tapqan japon qyzy men qazaq jigitiniń arasyndaǵy súıispenshilikti arqaý etseńiz qalaı bolady dedi. Maǵan ıdeıa ke­re­met unady da, Iýramen habarlastym. Nátı­jesinde, bir az ǵana ýaqyttyń ishinde “As­tana” mıýzıkli ómirge keldi. Onyń alǵashqy aty “Báıterek”, odan “Báıterek syıy” bol­dy, aqyrynda “Astana” degen ataýǵa toq­tadyq. Sebebi, Astana armannyń qalasy, jastardyń, bolashaqtyń qalasy jáne bul armandar júzege asatyn qala. Sondyqtan da osy ataý laıyq bolar degen toqtamǵa keldik, sebebi mıýzıkldegi bar oqıǵa osy qalada ótedi. – Al onyń naqty prototıpteri bar ekeni­nen habaryńyz bar ma? – Joq, bilmedim. – Endeshe, bilip júrgenińiz artyqtyq etpes. Ol – Kúlásh Baıseıitova atyndaǵy ope­ra jáne balet teatrynyń solısi Súndet Baıǵojın men onyń zaıyby, osy teatr balerınasy, japon qyzy. Al endi negizgi áńgime barysyna oralsaq, bolashaqta mıýzıkl sahna­lanǵanda siz onyń daıyndalý barysyna qatysasyz ba? Jáne sizdiń oıyńyzsha, opera ónerine memleket tarapynan qoldaý qansha­lyqty qajet? – Men ózińiz aıtqandaı, muhıttyń arjaǵynda turamyn ǵoı, sondyqtan onyń daıyndyǵyna qatynasamyn dep aıtýym artyq bolar. Degenmen, daıyndyq kezinde, premeranyń aldynda, sosyn kórermenge alǵash qoıylǵanda kelýim qajet degen oıdamyn. Al mıýzıkldiń qaı sahnada júretini áli sheshilgen joq, mınıstrlik ony sahnalaý úshin konkýrs jarııalaımyz dep otyr. Operany mýzeılik janr dep meniń de aıtqanym bar. Iá, Chaıkovskıı, Mosart, Verdı syndy uly kompozıtorlardyń shyǵarmalaryn jurtshylyq mýzeılerdegi sheber sýretkerlerdiń qolynan shyqqan týyndylardaı tamashalaıdy, súısinedi, lázzat alady. Al jańa opera týyndylary ondaı yqylas-peıil týdyrmaıdy. Qazirgi kúni bul janrdyń úlken bir daǵdarys aldyn­da turǵany shyndyq. Álemde solaı, baletke barýshylar kóp te, operany tyńdaýshylar qatary jyl ótken saıyn sıreı túsýde. Bizdiń mıýzıkl janryn alýymyz da osy oıdan týdy. Bul shoý, oǵan jastar keledi, sondyqtan osy arqyly jastardyń káýsar ónerge degen qyzyǵýshylyqtary oıansyn dedik. Mıýzıkl degenimizdiń ózi – zamanaýı opera. Árıne, ónerdiń qaı túrine de memleket tarapynan qoldaý qajet. О́ıtkeni, ol rýhanı kemeldikke bastaıdy. Biz eko­nomıkalyq jaǵynan kere­met qýattylyqqa eshqashan jete almaımyz, eger, qoǵamnyń rýhanı ustyny tómen dárejede bolyp kelse. О́ıtkeni, materıaldyq baılyq pen óner, bilim degen qustyń qos qanatyndaı, bireýi joq bolsa shyrqaý bıik túgil, jerden kóterilý de múmkin emes. – Áńgimeńizge kóp rahmet, bizdiń oqyrman­darymyzǵa jaqsy áńgime aıtyp berdińiz. Sizdiń “Aqsaq-Qulan” dep atalatyn alǵashqy baletińiz ótken ǵasyrdyń 70 jyldary horeo­grafııadaǵy úlken oqıǵa dep baǵalanǵan edi. Ol birqatar álem teatrlarynyń sahnasynda qoıylyp, bul eńbegińiz úshin Shvesııa koroliniń nagradasy – Mýar lentamen marapattal­ǵanyńyzdy bilemiz. Al 1980 jyly “Brat moı, Maýglı” rok-opera-baletińiz óner áleminde A. Rybnıkovanyń “Iýnona men Avosymen” te­ńestirildi. Búgingi kúni sizdiń shyǵarmalaryńyz Almaty, Boston, Tashkent, Máskeý, Praga, Nıý-Port, Nıý-Iork qalalarynyń sahnala­rynda oryndalyp, olardy tyńdaǵan jurt qazaq balasynyń ónerine alaqandary qyz­ǵansha qol soǵýda. Endi, mine, siz amerıka­lyqtarǵa qazaq ultynyń mýzyka ónerin tanytyp júrsiz, osy eńbegińiz jemisti bolsyn. Sizge shyǵarmashylyq tabys tileımiz! Áńgimelesken  Anar TО́LEÝHANQYZY. KETPEN KО́TERGEN QART Ońtústiktegi alqaly otyrys­­tardyń birinde gazetimizdiń ba­s­shysy Saýytbek Abdrahmanov oń­tústiktiń atyn shyǵarǵan eńbek­qorlyqtyń keıingi jyldary bá­seńsip bara jatqany týraly jany aýyra sóz qozǵady. Eresekteri turǵaı, mektep jasyndaǵy bala­lary kózin tyrnap ashysymen oıyndy qoıa turyp aldymen úı sharýasyn tyndyryp alýdy durys kórer eken. Ońtústiktiń yrysy – aq maq­tanyń jazǵy shabyq, kúzgi jıyn terimge eńkeıgen káriden eńbek­te­gen balaǵa deıin tartylady desek, ásire qyzyl sóz emes edi. Osylaısha, eńbekpen kózin ashqan, Qazaqstannyń ózge óńir­lerine birdi eki ete alatyn epsek­tigimen kóringen, pysyqtyǵymen tanylǵan ońtústiktiń keıingi jyl­dary kórshi memlekettegi ala to­pyly aǵaıyndar bala-shaǵasymen kelip terip bermese qozalyǵyna ba­­rýǵa betinen basatyndyǵy qa­laı? Keı jyldary keıbir alqap­tarda maqta durys terilmeı kúzdiń sil­bilegen jaýynyna urynyp jata­dy. Sý ótken soń maqtanyń sorty tómendeıtini belgili. Sorty tómen­degen soń baǵasy da túsedi. Qolǵa shaqa az tıgen soń úıdegi kó­ńil-kúıge de áser etedi. Keıingi jyl­dary kórshi memleket shek­aralyq qaqpasyn tars japqannan keıin dıqandardyń aldynda ju­mysy joq adamdarǵa saýyn aıtyp, terim ba­ǵasyn kóterip jatqan jaǵdaılary bar. Sóıtse de kórshi memlekettiń qaqpasyna úńireńdep, eki kózi alaq-julaq etip qarap qoıatyny jáne bar. Qazaqtar nege eńbekten shyǵyp qaldy? Jaýaptar kóp. Bizdiń Raqym degen dosymyz aıtar edi. Tóle bı aýdanynyń taý bókterindegi ataqty qymyzshy aýyl Dıqankólde dúnıege kelgen jigit dúnıeni erte qurap úlgeripti. Bes-alty jasynda tań bozala­ńyn­da turady eken. Bul mezgilde baq­shalyqta túnimen jel sybdyrynan tógilgen almalar, órikter sap-sary altyndaı bolyp jarqyrap jata­dy. Raqym iriktep eki shelekke sa­lyp, aýyldan Shymkentke qaty­naıtyn avtobýspen bazarǵa keledi eken. Syrttaǵy saýda qataryna tu­ra qalyp, qaltasyna aqshasyn basyp, eki shelegin qańǵyrlatyp, áke-sheshe, baýyrlaryna bazardan tátti-dámdilerin alyp, ándetip aýylyna qaıtady eken. Eshkimdi aldap-arbaǵan joq, óz aýlasynyń ónimi. Qazir bazardan Raqym sekildi shelek kótergen qara sıraqtardy az kóresiz. Joq emes bar. Kóterme saýdadan alynǵan azyq-túliktiń ústine tıyn-sıyn qosyp satyp turǵan ata-anasynyń qasynda, bolmasa beli maıysyp táshki súırep júredi, árkimge eminip. Ońtústikte ózbek, tájik ult ókilderi jıi qonystanǵan aýyldar bar. Eshqaısysy úkimet ne beredi eken dep kútpeıdi. Biri mal bordaqylaıdy, biri jylyjaı ustaıdy. Sol aýyldarda qazaq otbasylary da turady. Bir kúıi­nishtisi, ákimdik pen úıiniń ara­synda quıynnan daýyl turǵyzyp júretin de solar. Zeınetaqy nege az? Ataýly kómek nege kóbeı­meı­di? Bul úkimet bala-shaǵany ashtan qyra ma qaıtedi? Aspan ashyq, kún jaryqta naızaǵaı oınatyp, ákim­qaralardyń eki aıaǵyn bir etikke tyǵardaı nyǵyzdanyp júredi, kúpsip sóıleıdi. Sonaý bir jyl­dary Álisher Pirmetov degen do­symyz Kentaý qalasynda ákim bolyp turǵanda bir jaǵymsyz áń­gimege kýá bolǵanymyz bar. Oblys ákimi kedeıshiliktiń shegin qys­qar­tý kerek, ataýly kómek alatyn­dardy azaıtyńdar dep aýdan, qala ákimderin qýyrady. Sondaı top­pen kezdeskende, ákim sýarmaly jerdi qala qarjysyna aıdatyp, tuqym egýge járdemdesetindigin aıt­ty. Mal ustaǵylary kelgen­der­ge saýyn sıyr bergizbekshi boldy. Sonda bir kelinshek kókbe­t­tenip: “kókónis ósiretin, ketpen kóterip júretin sart emespin, saý­yn sıyr berseńder ataýly kó­mek­ten shyǵaryp tastaısyńdar. Ekeýi­niń de keregi joq. Úkimettiń biz sı­ıaq­ty kedeı-kepshikke berip jat­qan aqshasyn aıaısyńdar ma, ke­dergi jasamańdar” dep kesip aıtty. Sol jıynda ony qoldaǵan adam­dardyń az bolmaǵandyǵy júrekti muzdatyp edi. Elbasynyń jyldaǵy dástúrli Joldaýynan da memle­ket­te qandaı jumystar júr­giziletinin emes, elge qandaı je­ńil­dikter ja­salatyndyǵyn kútip úırengenimiz de masyldyq pıǵyl sııaqty. Qarýymyz qalam bolǵannan keıin el ishindegi óz eńbegine ja­lynǵan azamattardy izdep-taýyp, ony nasıhattaý arqyly ataýly kómekke kúni qarap júrgen qandastarymyzǵa oı túsirsek eken dep tileımiz. Jaqynda ketpen kótergen seksen jastaǵy aqsaqaldy alqap basynda ushyrattyq. Balalaryna baǵyt-baǵdar berip júr. Tólepov Aıdarbek qajy. On úsh jasynan úlken eńbekke aralasqan aqsaqal búginde ózin baqýatty, dáýletti sańaıdy. Arǵy atalarynan at basyndaı altyn muraǵa qalmapty. Úlken bastyq ta bolmaǵan. Ma­mandyǵy – agronom. Shymkent qalasynyń irgesindegi aýyl qala halqyn kókónis daqyldarymen daıyndaý maqsatynda qurylǵan edi. Osy keńsharda qarapaıym jumysshydan agronom, sharýa­shy­lyq basqarýshysy, dırektordyń orynbasary qyzmetterin atqarǵan Aıdakeńdi izdegen jurt keńseden emes, alqap basynan tabatyn. Ol basqarǵan sharýashylyqta 1 gek­tardan 20 tonna qyryqqabat, 40 tonna qyzanaq alynyp júrdi. Bú­kilodaqtyq halyq sharýashylyǵy jetistikteri kórmesine birneshe ret qatysyp, keýdesine jarqyratyp medaldar taǵyp qaıtty. Kórmege tek myqtylar, myńnan ozǵandar barady. Tólepov Aıdarbek ósirgen qyryqqabattyń biri 22 kılo tartqanda, talaı máskeýlikter qazaq dıqanynyń eńbegine aýzyn ashyp, kózin jumypty. 1972 jyly “Lenın” ordenimen marapattalǵan dıqan 1990 jyly zeınetkerlikke shyqqan. Uzaq jyl­ǵy eńbegine 47 gektar sýarma­ly jer berilgen. Aıdarbek qajy­nyń bary da nary da-osy qasıetti jer. Baılyǵynyń bastaýy da osy. Otanasy Kúmis ekeýiniń shańy­ra­ǵynan tórt ul, tórt qyz ósti. Bári áke yńǵaıyn baǵyp, eńbekke ıkem­di bolyp ósti. Qalmahan, Nur­mahan, Baqytjan, Qanatjan áke qatarynda turyp ketpen shap­ty. Kútimin tapsań Jer-Ananyń berer nesibesi kól-kósir ǵoı. “Dıqanshylyq kóleńkede jat­qandy qalamaıdy” deıdi Aıdarbek qajy. Bunysy erinbeı eńbek isteseń, aýzy-basyń maılanady de­gen sóz ǵoı. Mamandyǵy agronom bolǵannan keıin jerdiń jaǵdaıyn jaqsy biledi. Qansha sý ishý kerek, tyńaıtqysh kólemi qandaı, daqyl­dardyń keseli bar ma, tez anyq­taıdy. Tapsyrmalar beredi. Sol 47 gektar Tólepovtar otba­sy­na yrys bolyp kiripti. Eki trak­tory bar. Kókónisten bólek mal ustaıdy. Jeriniń úlken jolǵa janasatyn shalǵaıynan máshıne jóndeý stansasyn sal­dy­ryp jatyr. Qudaı qalasa, 10-15 otbasy osy jerden nápaqa tabady. – Elbasynyń Joldaýyn qy­byr etpeı aıaǵyna deıin tyńdadym, – deıdi Aıdarbek qajy. –Mem­leketimiz órleý ústinde. Úkimetke qarap aýyz asha bergenshe memle­ket bergen jeńildikterdi paıda­lanyp sharýashylyqtaryn júrgizip alý kerek qoı bul jurt. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń saıa­saty maǵan unaıdy. Memlekettiń qarjysyn talan-tarajǵa salǵysy keletin sheneýnikterdiń aldyn kesip, dıqandarǵa barynsha jaǵdaı týdyryp jatyr. Kózimiz bar, kókiregimiz oıaý kórip te, estip te otyrmyz oblysta úlken sharýalar jú­rip jatyr. Qazaqstan memle­ketiniń álemde bedeldi, dáýletti bolǵany qazaq ulty úshin de zor abyroı, úlken qýanysh. Allata­ǵa­lanyń óz tarıhynda talaı teperish kórgen, joıylyp ketý qaýpi de bol­ǵan ultymyzǵa bereri kóp bol­ǵaı. Elimiz, Elbasymyz aman bolsyn. Seksendegi qarııa osylaı tol­ǵaıdy. Sonaý bir jyldary Kúmis ana ekeýi Almaty oblysyndaǵy “Qapal-Arasan” sanatorııinde dem alypty. Bir basqosýda jer­gi­likti agronom gollan sortynan bir gektaryna 12 tonnadan kartop alǵanyn aıtyp maqtanyp qoımasa kerek. Keńshar dırektory kúıip ketip, “myna aqsaqal bir gektardan 35 tonna alsa da keýdesin uryp júrgen joq, odan da tájirıbesin úırenseńdershi” depti. – Peıiliń taza bolmasa jı­na­ǵan mal-dúnıeń boıyńa juqpaıdy, – deıdi abyz qart. –Bereke bolý úshin aramdyq aralas­paý kerek. On tıyndyq aramdyq myń teńgelik berekeni súırep ketedi. Osyny ba­lalaryma únemi aıtyp otyramyn. Qudaıǵa shúkir, memleketimiz kór­shi elderdeı emes, dıqan-sharýa­larǵa barlyq jaǵdaı­dy týǵyzyp jatyr. Egin ekseń de, mal ósirseń de qaıtarymy dep qar­jy beredi. Osy ıgilikterdi paı­dalanbaı taǵy bere ber degenimiz ol – masyldyq. Al, onyń arty qıyn bolady. Segiz ul-qyzynan 27 nemere, 4 shóbere súıip otyrǵan qarııa osy­laı tolǵap sóıleıdi. Úkimet maǵan da kómektessin demeıdi, óziniń 47 gektar jerinde mańdaıterimen alǵan ónimderiniń bir bóligin az qamtamasyz etilgen otbasylar men balalar úıine aparyp beredi. Al, bizde 47 gektar emes, júz­de­gen gektar sýarmaly jer alyp, ba­syna bir shybyq shanshyma­ǵan­dar qanshama... Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy.