Mektep oqýshysyn sapaly ári arzan tamaqpen qamtamasyz etý máselesi talaı ret kóterildi. Oqý jyly bastalǵaly beri Almaty mektepterinde tamaq berýdi uıymdastyrýda ońdy ózgerister bar ma? Osy saýalǵa «Aman-saýlyq» qoǵamdyq qory men «Ulaǵatty januıa» qory jaýap berýge kúsh saldy.
Qoǵamdyq uıymdar mekteptegi tamaqtandyrýdyń búgingi tájirıbesi túrli sozylmaly dertterge shaldyqtyratynyn bultartpas dáıektermen alǵa tartqan bolatyn. Ony tıimdi sheshýdiń tóte joly – memleket durys tamaqtanýdy uıymdastyrý men ony tıimdi baqylaýdy qamtamasyz etý úshin jergilikti bıýdjetterden qarajat bólý tájirıbesin qaıtarǵan durys degen kózqarasta ekenderin málimdegen-di. Sarapshylar Almaty qalasyndaǵy jalpy orta bilim beretin mektepterdi ishinara tańdap alyp, 10 mekteptiń as mázirimen tanysyp shyqty. Olar ashana men býfette satylatyn ónimderdiń assortımentin tekserdi.
Adam quqyqtary jónindegi ýákil janyndaǵy Almaty jáne Almaty oblysy boıynsha Ulttyq aldyn alý tetigi tobynyń múshesi, «Ulaǵatty januıa» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Marıanna Gýrınanyń pikirinshe mekteptegi tamaqtandyrýdy uıymdastyrýda áli de birqatar ózekti másele sheshilmegen kúıinde qalyp otyr. Áleýmettik turmysy tómen otbasylardyń balalaryn tamaqtandyrý jáne osy sanatqa jatatyn oqýshylardy tamaqtandyrý sapasy men uıymdastyrylýy mektepterde árkelki. Keıbir mektepte turmysy tómen otbasylardan shyqqan balalarǵa beriletin tamaq pen jalpy mekteptegi túski as máziriniń esh aıyrmashylyǵy joq.
Bul balalar qatarlastarymen birge tústenedi jáne ózderin qor sezinbeıdi, erekshelenbeıdi. Degenmen, jekelegen mektepterde osy sanattaǵy balalarǵa arnalǵan as máziri tym qarapaıym bolyp keledi. Taǵam kólemi bizdiń esepteýimizshe, tipti ákimshilikten bólinetin somadan da az ekeni baıqalady. Osy jerde suraq týady. «Nege keı mektepter áleýmettik turǵyda az qamtylǵan otbasylardan shyqqan balalarǵa sapaly tamaq uıymdastyra alady da, basqalary uıymdastyra almaıdy? Bul prosesti kim qadaǵalaıdy?
Byltyr qalalyq bilim basqarmasynyń ókilderi tenderdi qosalqy sharýashylyǵy bar kompanııalar ǵana utyp alady de bolatyn. Degenmen mektepterdi aralaý, jáne jalǵa alýshylarmen sóılesý barysynda mundaı kompanııalardyń is júzinde joq ekendigi jáne mektepterdegi túski as qunynyń basym bóligi burynǵysha alypsatarlarǵa ketip jatqandyǵy anyqtaldy. Iаǵnı, deldaldardy satyp alý prosesinen qalaı alystatýǵa jáne mekteptegi tamaqtandyrýdyń qunyn qalaı arzandatýǵa bolady?
Mekteptegi tamaqtandyrýdyń baǵasyn arzandatýda jeke kásipkerlerdi qoldaý saıasaty, ásirese jalǵa alý qunyn tóleýden bosatý barynsha áserin tıgize alady. Búginde mekteptegi tamaqtandyrýdy uıymdastyrýshylar as úı ǵımarattarymen, jabdyqtardy jalǵa alǵany úshin aqy tóleýge májbúr bolyp otyr. Bul mekteptegi túski astyń baǵasyn ósirip jiberedi.
Býfettegi satylatyn ónimderdiń assortımenti de ózekti másele. Kóptegen mektepte tyıym salynǵan sýsyndar, maıonez qosylǵan ónimder, quramynda maı men qant mólsheri shekten tys taǵamdar burynǵydaı satylyp jatyr.
Eger oqýshylardyń kópshiligi ystyq tamaq ishpeıtindigin, dál osy býfettegi ónimderdi tutynatyndyǵyn eskersek, mekteptegi tamaqtandyrýdy uıymdastyrýshylar tyıym salynǵan ónimderdi sata otyryp, osylaısha jap-jaqsy tabys kózin taýyp otyr degen qorytyndy jasaýǵa bolady. Sondyqtan qala mektepterindegi býfetterde satylatyn ónimderdiń assortımentine turaqty baqylaý júrgizý qajet.
Saýda-sattyqty retteıtin erejeler kassalyq apparatty mindetti túrde paıdalanýdy qarastyrady. Degenmen, 10-15 mınýttyq úzilis kezinde topyrlaǵan balaǵa qyzmet kórsetiletin mektep jaǵdaıynda, kassalyq apparattardy paıdalaný is júzinde múmkin emes. Áıtpese, oqýshylardyń basym bóligi tamaqsyz qalady. Barlyq mektepte kásipkerler atalǵan erejeni buzýǵa májbúr bolyp otyr. Jáne osy jaǵdaıdan shyǵatyn joldy izdestirý qajet, bolmasa mektep ashanasyn árbir jalǵa alýshy kez kelgen ýaqytta zań buzýshy bolyp tanylýy jáne jaýapkershilikke tartylýy múmkin.
Ashana qyzmetkerleriniń sanıtarlyq kitapshalaryna qatysty suraqtar da jetkilikti. Onyń talapqa saı kelýin, qyzmetkerlerdiń medısınalyq komıssııadan der kezinde ótip otyrýyn kim qadaǵalaıdy?
Osyndaı túıtkilder jańa qadamǵa barýǵa túrtki boldy. Máselen, «Ulaǵatty januıa» qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Marıanna Gýrına: «Barlyq mektepke birdeı jaǵdaı jasalǵanymen tamaqtandyrýdy uıymdastyrý men sapasynyń árkelki bolyp keletindigin eskere otyryp, Almaty qalasynda eń úzdik tamaqtandyrýdy uıymdastyrýshy jáne mekteptegi eń dámdi túski as saıysyn jarııalaýdy usynamyz. Saıys jeńimpazdary kelesi oqý jylyna mekteptegi tamaqtandyrýǵa tender ótkizý kezinde artyqshylyqqa ıe bolatyn bolady», degen usynys jasady.
Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sarapshy Baqyt Túmenova ósip kele jatqan aǵzany teńdestirilgen paıdaly taǵam túrlerimen qamtamasyz etpeý túptiń túbinde ulttyń densaýlyǵynan kórinetindigin kezekti ret qaperge salyp ótti.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY