О́tken jazda «qara altynnyń» 1 barreli 80 dollarǵa jýyqtaǵan tusta halyqaralyq sarapshylar baǵa áli kóteriletinin, qysqa salym 100 dollarǵa deıin jetip qalýy múmkin ekenin aıtqan-dy. Alaıda, shıkizat baǵasyna qatysty ssenarıı basqasha órbidi.
Sońǵy ýaqytta quldyraýdan kóz ashpaǵan kórsetkish birneshe kúnniń bederinde barreline 50 dollardy tóńirektep tur. Qaramaı qunynyń qubylýynyń Qazaqstan ekonomıkasyna tıgizetin áseri orasan ekeni álmısaqtan belgili. Ulttyq qorǵa túsetin tabys kóleminiń ulǵaıýy da, qor qorjynynyń qabysyp qalýy da kómirsýtegi baǵasyna táýeldi. Olaı bolsa, 2019 jyly shıkizat naryǵyn ne kútip turǵanyna boljam jasaý artyqtyq etpeıtini túsinikti.
Ýoll-Strıt sarapshylary Brent markaly munaıdyń ortasha jyldyq kórsetkishi 69 dollar shamasynda bolady dep boljam jasapty. Kómirsýtegi naryǵyndaǵy jaǵdaı byltyrǵydan kúrdeli bolmasa, ońaı bolmaıyn dep tur desedi olar. Apta saıyn, aı saıyn naryqtaǵy ahýalǵa qaraı bul boljamnyń da qaıta-qaıta ózgerip jatqanyn aıta ketý kerek. Otandyq sarapshylardyń da munaı baǵasyna boljamdaryna qulaq túrip kóreıik.
Baýyrjan YSQAQOV, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty:
Álemdik ekonomıkanyń damýyndaǵy barlyq tendensııalar damýshy memleketterdiń de ekonomıkasyna óz áserin tıgizip jatyr. Onyń ústine biz halyqaralyq naryqtaǵy iri munaı eksporttaýshy elderdiń birimiz. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi taratqan aqparat boıynsha 1 barrel – 55 AQSh dollaryn quramaq. Reseıdiń Ekonomıka damý mınıstrligi bul kórsetkish 63 dollar, Halyqaralyq valıýta qory – 70 AQSh dollary, AQSh Energetıka mınıstrligi – 72 AQSh dollary, Goldman Sachs banki – 70-80 AQSh dollary aralyǵynda bolady dep boljaǵan bolatyn. Bloomberg – 63 AQSh dollary mejesin bekitken. Thomson reuters – 73 dollar bolady dep josparlaýda. Bul boljamdardyń ortasha esebi − 67,5 AQSh dollaryn quraıdy. Eger, osy boljam saqtalsa, onda Qazaqstan ekonomıkasynyń ósý qarqyny 3-4% kóleminde qalady.
Jalpy, elimiz úshin munaıdyń 1 barreli 50 dollardan joǵary bolsa, ekonomıkamyzǵa qolaıly deýge bolady. Eger odan tómendese, máselen 40 dollarǵa tússe, odan ári quldyrap 30 dollarǵa deıin tómendese, eldegi áleýmettik jaǵdaıdy qalypty ustap turýǵa arnalǵan baǵdarlamalar qarastyrylǵanyn Úkimet buǵan deıin de aıtqan bolatyn.
Qazaqstan sııaqty damýshy memleket úshin IJО́ 3-4%-dyq ósimi jetkiliksiz bolady. Bul kórsetkish damyǵan AQSh, Batys Eýropa elderi úshin jaqsy ósim, sebebi olardyń IJО́ kólemi trıllıondaǵan dollar shamasynda. Al bizdiń el úshin 2050 jylǵa deıin 30 básekege qabiletti eldiń qataryna kiremiz desek, kem degende 6-7%-dyq ósim bolýy kerek.
AQSh-tyń Iranǵa salǵan embargonyń nátıjesinde eksportqa shyǵatyn munaı kólemi azaıyp, 1 barreli 100 dollarǵa deıin ósip ketýi múmkin degen de boljam bar. Ondaı jaǵdaıda Qazaqstan ekonomıkasynyń shıkizattyq salaǵa táýeldiligi qaıtadan artyp, ekonomıkanyń naqty sektoryndaǵy baǵdarlamalar jaıyna qalýy da múmkin. Sondyqtan ekonomıkasy ártaraptanǵan memleket quramyz desek, munaı baǵasynyń tym qymbattaýynyń teris jaǵy da bolatynyn qaperde ustaǵan jón.
Menińshe, aldaǵy ýaqytta munaı baǵasy quldyraıdy. Sondyqtan Qazaqstan ekonomıkasyn shıkizattyq baǵyttan aryltý, barynsha ártaraptandyrý, ındýstrııalandyrý jolyna túsý – zaman talaby.
Aıdarhan QUSAIYNOV, sarapshy:
Sońǵy kezde munaı baǵasynyń kóterilýine de, quldyraýyna da áser etetin qaıshylyqty faktorlar kóbeıip ketti. Halyqaralyq qor naryqtaryndaǵy ózgerister, Qytaı men AQSh arasyndaǵy «saýda soǵysy», AQSh pen Eýroodaq arasyndaǵy qarama-qaıshylyqtar kómirsýtegi naryǵyna yqpal etip jatqany sózsiz. Ol osy jyly da jalǵasyn tabady.
Ulybrıtanııanyń Eýropalyq Odaq quramynan shyǵýy da shıkizat baǵasynyń kúrt ózgerýine yqpal etpeıdi deýge bolmaıdy. Biz úshin Brekzıttiń barynsha tynysh ótkeni, ekonomıkalyq, qarjylyq áseriniń neǵurlym álsiz bolǵany tıimdirek, árıne. Iri halyqaralyq bankterdiń monetarlyq saıasatyndaǵy ózgeristerdi de nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy.
Degenmen, munaı baǵasyn turaqtandyrý úshin jasalyp jatqan jumystar da bar. Máselen, OPEK-ke múshe memleketter bir kelisimge kelýge tyrysyp jatyr. Sońǵy birneshe aıda shıkizat baǵasy túsip ketkeni olardy da alańdatyp otyr.
Meniń paıymdaýymsha, 2019 jyly munaıdyń 1 barreliniń baǵasy – 50-60 dollar aralyǵynda bolady. Saıası, qarjylyq faktorlardyń qalaı áser etetinin tap basyp aıtý qıyn, árıne. Degenmen, baǵa osy kórsetkishten alys ketpeýge tıis. Barreldiń baǵasy budan da tómendep ketken jaǵdaıda bizdiń ekonomıkamyzǵa ońaıǵa soqpaıdy.
Daıyndaǵan Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»