Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jýyrdaǵy Joldaýynda 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap salyqtyń negizgi somasyn tólegen jaǵdaıda ósimpuldar men aıyppuldardy esepten shyǵarý arqyly shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri úshin salyq amnıstııasy sharalaryn júzege asyrý jóninde tapsyrma bergeni belgili. Bul shara qansha qarjy somasyn qamtıdy? Salyq raqymshylyǵyn jasaý sharalaryna kimder iligedi jáne ol qalaı júzege asady?
Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń tóraǵasy Marat Sultanǵazıev keltirgen derekter men túsindirmelerge súıene otyryp, osy jóninde baıandaǵandy jón kórdik. О́ıtkeni qaryz quryǵyna ilikken kásipkerler úshin bul sharanyń mańyzy zor.
Jalpy, salyqtyq bereshegi bar jeke tulǵalardyń sany elimiz boıynsha 1 238 622 birlikti quraıdy eken.
Salyq túrleri boıynsha bereshektiń eń kóbi KTS (korporatıvtik tabys salyǵy) úlesinde, bul – 149,2 mlrd teńgeni nemese 41,6 paıyzdy quraıdy. Al QQS (qosymsha qun salyǵy) boıynsha bereshek – 130,7 mlrd teńge nemese 36,4 paıyzyna teń.
Endi ekonomıkalyq qyzmet túrleri boıynsha kelsek, tólenbegen salyqtyń eń kóp bóligi (123,3 mlrd teńgesi nemese 36,9 paıyzy) kóterme jáne bólshek saýda, (98,1 mlrd teńgesi nemese 29,3 paıyzy) qurylys salasyna, (35,7 mlrd teńgesi nemese 10,7 paıyzy) taý-ken ónerkásibine tıesili. О́ńirler boıynsha eń úlken bereshek Qaraǵandy oblysynyń úlesinde. Osy oblys kásipkerleriniń 55,9 mlrd teńge ótelmegen boryshy bar. Bul respýblıkalyq bereshektiń 15,6 paıyzyn quraıdy. Sondaı-aq Almaty qalasy boıynsha bereshek – 54,2 mlrd teńge (15,1 paıyz); Shymkent qalasy boıynsha – 48,0 mlrd teńge (13,4 paıyz); Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 39,3 mlrd teńge (10,9 paıyz).
M.Sultanǵazıev zertteýler boıynsha kásipkerler moınynda salyqtyq bereshekterdiń qalyptasýyna kóbinese, bıznes júrgizýdegi saýattylyqtyń tómendigi nemese kásipkerler arasynda ózara qaryzdyń qalyptasýynan múmkindiktiń shektelýi, endi bir jaǵdaıda nemquraıdylyq pen sylbyrlyq sekildi faktilerdiń túrtki bolatyndyǵyn aıtyp ótti. Sondaı-aq ol salyqtyq amnıstııany júrgizý úshin Qarjy mınıstrliginde zańnamaǵa tıisti túzetýler ázirlenip, búginde Parlament Senatynyń qaraýyna berilgenin atap ótti.
«Túzetý jobasy shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerine 2018 jyldyń 1 qazanyna sáıkes, 2019 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin negizgi qaryzyn tólegen jaǵdaıda ósimpul men aıyppuldardy esepten shyǵarýdy qarastyrady. Bul rette 2018 jylǵy 1 qazandaǵy jaǵdaıǵa sáıkes eseptelgen aıyppul somasy, al negizgi qaryz somasyn tóleý kúnine deıin eseptelgen ósimpul somasy esepten shyǵarylady», dep túsindirdi M. Sultanǵazıev.
MKK tóraǵasynyń aıtýynsha, ósimpuldar men aıyppuldardy esepten shyǵarý Salyq kodeksine nemese ońaltý jáne bankrottyq týraly zańnamaǵa sáıkes salyqtardyń tóleý merzimin uzartqan nemese ońaltý rásiminde turǵan salyq tóleýshilerge de qatysty bolady.
Aıta ketý kerek, amnıstııaǵa ilikpeıtinder qatarynda baqylaýdy talap etetin iri salyq tóleýshiler; jerasty sýlaryn, emdik balshyqty alý quqyǵyna ıelik etetin jer qoınaýyn paıdalanýshylardan basqa jer qoınaýyn paıdalanýshylar; aksızdeletin taýarlardy óndirýshiler; kásipkerlik qyzmetpen nemese jeke tájirıbemen aınalyspaıtyn jeke tulǵalar bar.
Komıtet tóraǵasy salyq amnıstııasyna tıisti salyq tóleýshilerdiń aldyn ala tizimine kirgen salyq tóleýshilerge búginde Salyq tóleýshi kabınetine qysqasha aqparattyq habarlama joldanǵanyn aıtty. Salyq tóleýshi kabıneti joqtarǵa 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap mekenjaılary boıynsha poshtamen taratylady.
Esterińizge sala keteıik, táýelsiz Qazaqstan tarıhynda kásiporyndardyń qarjy-sharýashylyq qyzmetin saýyqtyrý maqsatynda aıyppuldardy jáne ósimaqylardy esepten shyǵarý úshin salyq amnıstııasy úsh ret (1997-1999 jyldary, 2011 jáne 2015 jyldary) júzege asyryldy. Osylaısha ár joly kásiporynǵa jınalǵan boryshynan qutylyp, zańdy kommersııalyq qyzmetin jalǵastyrýǵa múmkindik berildi.
Qarjy mınıstrliginiń málimeti boıynsha, sońǵy eki aksııa (2011 jáne 2015 jyldar) kezinde aıyppuldar men ósimaqylardy qosqanda jalpy somasy 143,7 mlrd teńgelik qaryz esepten shyǵaryldy, onyń ishinde 2011 jyly – 23,1 mlrd teńge, 2015 jyly – 120,6 mlrd teńge.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»