Alys joryqtarǵa attanǵanynda babalarymyzǵa as bolǵan «alty maltany» – qazaqtyń kádimgi qurtyn taǵy bir tarıhı mıssııa kútip tur. Qaraǵandylyq kásipker Slambek Qınaıattyń qolymen jasalǵan qasıetti taǵam bul kúnde arab halqynyń talǵamynan shyǵyp, sátin salsa, aldaǵy ýaqytta sol elge eksporttalmaqshy.
Bári de byltyrǵy jazdan bastalyp edi. Tabıǵaty tamyljyǵan Qarqaralyǵa Birikken Arab Ámirlikterinen, Germanııadan bir top týrıst qydyryp kelgen bolatyn. Sol kezde sheteldikter jergilikti kásipker Slambek Qınaıatulynyń shaǵyn kásipornynda da bolyp, qurttyń qalaı jasalatynyn, maıdyń qalaı shaıqalatynyn kórip, tańdanystaryn jasyrmaǵan. Nemister ejelgi ádispen alynǵan sary maıdyń dámin tatyp, bas shaıqasa, arab azamattary aýzyńnan silekeıińdi shubyrtatyn qurtqa qatty qyzyqqan eken. Aqyr aıaǵynda qazaqtyń qonaqjaılyǵyna tánti bolyp, tumsa tabıǵatyna tamsanyp, maýqyn basqannan keıin elderine qaıtarynda álgi saıahatshylar ózderimen birge bir dorba qurt ala ketipti.
Arada biraz ýaqyt ótkende Arab elinen Slambekke qýanyshty aqpar arqalaǵan jedelhat jetken. Sóıtse, arabııalyq saıahatshylar eline kelgen soń, Slambektiń qurttaryn zerttep, onyń 98 paıyz tap-taza tabıǵı shıkizattan turatynyna kóz jetkizgen. Sodan olar qarqaralylyq kásipkerden Arab Ámirlikterine qurt jetkizýin ótinipti.
* * *
Slambek Qınaıat óz isin bastar aldynda Qaraǵandy oblystyq Kásipkerlerdi qoldaý palatasynyń kómegine júgingen bolatyn. Ondaǵylar bolashaq kásipkerdi «Bastaý» baǵdarlamasy boıynsha oqýǵa jiberedi. Aldyńǵy jyly oqýyn támamdaǵannan keıin qolyna daıyn bıznes-josparyn alyp, aýyl sharýashylyǵyn qoldaý qoryna barǵan. Qordyń keńsesinen qur qol shyqpady. 18 mıllıon teńge nesıe alyp, Qytaıǵa jol tartqan. Ol jaqtan Slambek ózine qajetti, kópten beri oıynda júrgen qural-jabdyq ákeldi. Qalǵan aqshaǵa 10 sıyr satyp aldy. Sóıtti de, bilek túrip, iske kirisip ketken. Adal eńbek, tógilgen ter zaıa ketpedi. Tasy órge domalap, kóp uzamaı tabystyń da dámin tata bastady.
«San alýan dárýmenmen, paıdaly mıneraldarmen baıytylǵan sút alý úshin zeńgi baba tuqymy jegen jem-shóptiń quramy óte qunarly bolýy tıis» deıdi kásipker. Mine, osyndaı jolmen óndirilgen sapaly sútten Slambek búginde 11 túrli ónim alady. Maı shaıqaıdy, irimshik qaınatady, qurt jasaıdy. Osynyń bárin ol qazaqtyń atam zamannan kele jatqan dástúri boıynsha isteıdi. Búginde Slambek sehynan shyqqan sút ónimderi Qarqaraly aýdany ǵana emes, Qazaqstannyń ózge oblystaryndaǵy kásipkerlerdi de qyzyqtyryp otyr.
* * *
Ázirge Slambek qurǵan sehta bar-joǵy úsh adam ǵana jumys isteıdi: ózi, zaıyby jáne balasy. Bolashaqta bıznesiniń kókjıegin keńeıtýdi armandaıdy. «Ol úshin, – deıdi kásipker, – saýyn sıyr sanyn arttyrý kerek». Taıaýda taǵy bir sýbsıdııa alýǵa ótinim berip qoıǵan eken, 50 shaqty sıyr satyp almaqshy.
Slambektiń bolashaqqa jospary da san-salaly. Qazir ol kóne resept boıynsha et súrleýdi jolǵa qoıýdy oılastyryp júr. «Jalpy, – deıdi ol, – bul jerde de jańadan birdeńe oılap tabamyn dep áýrege túsýdiń esh qajeti joq. Babalarymyz munyń bárin baıaǵyda istep, bizge muraǵa qaldyryp ketken...». Odan keıin maldan alynatyn ónim negizinde emdeıtin shıpajaı salý da bıznes-ıdeıasynyń bir butaǵy. Osynyń bári shetelden kelgen qonaqtardyń qyzyǵýshylyǵyn týdyraryna bek senimdi.
Slambektiń taǵy bir paıdaly isi – kókónis ósirýge arnalǵan jylyjaı. Munyń sıyr men sútke qandaı qatysy bar deısizder ǵoı? Sóıtse, jylyjaıdaǵy kókónisten shyqqan bý sıyr malyna qunarly jem shóp sııaqty zor paıdasyn tıgizetin kórinedi.
«Qazir jurt kóbine qurtty turyp qalǵan nemese separatorda aıyrylǵan kóksútten jasaıdy. Al men qaımaǵy alynbaǵan sútti qaınatyp baryp qurt syǵam. Sodan da bolar, meniń qurtymnyń dámi erekshe bolyp turady. Budan bólek qurt quramyna túrli dámdeýish qosamyn. Mysaly, Altaı balyn qosqan qurttyń dámi, jeseńiz, tańdaıdan ketpeıdi. Jalpy, qospalar taǵam quramynda bıologııalyq belsendi ústeme qyzmetin atqarady» deıdi kásibiniń qupııasymen tam-tumdap bólisken Slambek Qınaıat.
Búginde Slambek aı saıyn saýda núktelerine 130 kıloǵa jýyq sary maı men 100 kılodan astam qurt jóneltip otyrady. Saýdaǵa shyǵarylar basqa da sút ónimderi jeterlik. Kásipker jumysynyń qys kúnderi saıabyrsıtyny ras. Degenmen, qol qýsyryp otyrǵan Slambek joq. Ol jaqynda eshki men túıe sútin satyp ala bastady. Oıy – budan da qurt jasap, basqa da sút ónimderin alý.
Qarap tursa, qolǵa alǵan istiń qaı-qaısysyn da ári qaraı dóńgeletip alyp ketý úshin ájeptáýir somadaǵy qarjy kerek eken. Máselen, Birikken Arab Ámirlikterine qurtty eksporttaý úshin qujattardy resimdeý óz aldyna, ónimniń kólemin arttyrýǵa, sodan soń shıpajaı salýǵa, mal basyn kóbeıtip, kásiporyn aıasyn keńeıtýge... Qıyndyq ataýly az emes. Biraq meseli qaıtyp, taýy shaǵylyp otyrǵan Slambek Qınaıat joq. Qaıta nebir utqyr oı, utymdy jobalardyń ıdeıasymen qarýlanyp, alǵan betinen qaıtpaýǵa bekingen.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy Qarqaraly aýdany