Beısenbi, 21 maýsym 2012 8:09
Ústimizdegi jyly Qazaqstan men Koreıa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq baılanys ornaǵanyna 20 jyl toldy. Osy ýaqyt ishinde eki el arasyndaǵy qarym-qatynas keńinen jeli tartyp, Seýl Astananyń halyqaralyq arenadaǵy bastamalaryna nıettestigin tanytty jáne AО́SShK-niń belsendi múshesine aınaldy. Osy oraıda, bizdiń tilshimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Koreıa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Dýlat BAQYShEVPEN tildesip, birneshe saýal qoıǵan edi.
Beısenbi, 21 maýsym 2012 8:09
Ústimizdegi jyly Qazaqstan men Koreıa Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq baılanys ornaǵanyna 20 jyl toldy. Osy ýaqyt ishinde eki el arasyndaǵy qarym-qatynas keńinen jeli tartyp, Seýl Astananyń halyqaralyq arenadaǵy bastamalaryna nıettestigin tanytty jáne AО́SShK-niń belsendi múshesine aınaldy. Osy oraıda, bizdiń tilshimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Koreıa Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Dýlat BAQYShEVPEN tildesip, birneshe saýal qoıǵan edi.
– Dýlat Hangereıuly, alǵashqy kezekte eki el arasyndaǵy 20 jyldyq baılanystar týraly áńgimeleı otyrsańyz.
– Qazaqstan Respýblıkasy men Koreıa Respýblıkasy arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastar ornaǵanyna 20 jyl bolǵanymen, Seýldegi Qazaqstan elshiligi 1996 jyldan bastap jumys isteıdi. Al bizdiń elimizde Ońtústik Koreıa elshiligi 1993 jyly ashylǵan bolatyn. Qarym-qatynastardy jolǵa qoıýdyń quqyqtyq bazasy Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 1995 jyldyń mamyr aıynda Koreıaǵa jasaǵan memlekettik sapary barysynda qalanǵanyn aıtqan abzal. Sol kezde mańyzdy birneshe qujatqa qol qoıylǵan edi. Olardyń ishinde Yntymaqtastyq pen áriptestiktiń negizgi qaǵıdattary týraly deklarasııanyń máni zor. Jalpy alǵanda, Qazaqstan men Koreıa eń bir ózekti degen halyqaralyq máselelerde uqsas pozısııa ustanyp keledi. Sonymen birge, Astana men Seýl bir-biriniń bastamalaryna da únemi qoldaý kórsetýde. Bizdiń elderimiz arasynda syndarly únqatysý qalyptasyp, qandaı da bir másele boıynsha kelispeýshiliktiń joq ekenin de aıta ketsem deımin.
20 jyl ishinde bizdiń elderimizdiń joǵary basshylyǵy arasynda saparlar almasylýy, sóz joq, ekijaqty baılanystarymyzdy tereńdete tústi. Máselen, Koreıa Prezıdenti Lı Mıon Bak memleketti basqarǵaly beri Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevpen alty ret kezdesti.
– Osy jerde Elbasynyń Koreıaǵa bıylǵy sapary týrasynda da aıta ketseńiz.
– Bıylǵy jyly 26-27 naýryzda ótken ekinshi Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtke qatysý úshin Ońtústik Koreıaǵa sapary barysynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Koreıa Respýblıkasynyń Prezıdenti Lı Mıon Bakpen nátıjeli kezdesý ótkizdi. Taraptar kazirgi álemdegi jáne óńirdegi ahýal, Kazaqstan men Koreıa arasyndaǵy qarym-qatynastardyń bolashaǵy jáne halyqaralyq arenadaǵy eki memlekettiń ózara árekettesýi týraly máselelerdi talqylady.
Osy sapary kezinde dostas koreı jerinde Elbasy sondaı-aq, álemdegi jetekshi memleketterdiń basshylarymen kezdesti. AQSh Prezıdenti B.Obamamen, Fınlıandııa basshysy S.Nıınıstıomen, Grýzııa prezıdenti M.Saakashvılımen, Túrkııa Premer-mınıstri R.Erdoǵanmen, Avstralııa úkimetiniń basshysy D. Gılardpen, Ispanııa Premer-mınıstri M. Rahoımen júzdesip, mańyzdy máseleler boıynsha pikir almasty. Sonymen qatar, dál osy joly Reseı, Qazaqstan jáne AQSh arasyndaǵy úshjaqty kezdesý bolyp, onda burynǵy Semeı polıgony boıynsha úshjaqty áriptestiktiń bolashaǵy jaıynda birlesken málimdeme qabyldandy. Buǵan qosa, qazaq-koreı bıznes-forýmy men Iskerlik keńestiń ekinshi otyrysy ótkizildi. Osylaısha joǵaryda atalǵan forýmda 10 kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Onyń ishinde munaı hımııasy, elektr energııasy, mashına jasaý, qurylys, konsaltıng jáne R&D ortalyqtaryn qurý syndy elimiz úshin qajetti salalar boıynsha ýaǵdalastyqtarǵa qol jetkizildi.
– Árıne, álemdegi kez kelgen elmen áýeli saıası baılanys jolǵa qoıylmasa, ózge salalardyń damymaıtyny óz-ózinen túsinikti. Osy oraıda Koreıa basshysynyń elimizge 2009 jylǵy sapary barysynda qarym-qatynastardy strategııalyq seriktestik dárejesine kóterý týrasyndaǵy birlesken málimdeme qabyldanǵany málim. Bul rette strategııalyq áriptestik qazir qandaı deńgeıge kóterilip úlgergen deýge bolady?
– Quqyqtyq negiz qalanǵan soń, oǵan áriptestikti damytýdyń salmaqty júgi artylatyny aıan. Eki el arasyndaǵy saýda-ınvestısııalyq baılanystardy damytý maqsatynda Qazaqstanǵa Koreıa Premer-mınıstri birneshe ret baryp qaıtty. Al ústimizdegi jyldyń mamyr aıynda Qazaqstan Premer-mınıstriniń orynbasary Q.Kelimbetov Iosý qalasynda ótken Ekspo-2012 kórmesiniń resmı ashylýyna qatysty. Eki eldegi mınıstrlikter arasyndaǵy baılanystar da qarqyndy ósý ústinde. Eger qarym-qatynastardy, onyń ishinde saýda-ınvestısııalyq yntymaqtastyq týrasyndaǵy baılanystardy sıfr tilimen sóıletsek, onda 2011 jyly ekijaqty taýar aınalymy 901,2 mln. dollardy qurap, sonyń ishinde eksport – 279,2 mln., ımport 622 mln. dollar boldy. Al 2012 jyldyń basynan sáýir aıyna deıingi kórsetkish 300 mln. dollarǵa jetip, ótken jyldyń osy kezeńindegi kórsetkishinen 20 paıyzǵa asyp tústi. Eksporttyń negizgi taýarlarynyń qatarynda ýran, ferroquıyndylar, taza bolat pen temir, altyn, mys prokattary; ımportta elektr ónimderi, máshıne jasaý, kólik ónimderi men jabdyqtary bar.
Qatynastardy nyǵaıtýǵa Saýda-ekonomıkalyq jáne ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq jónindegi úkimetaralyq komıssııa úles qossa, energetıka salasynda da yntymaqtastyq damyp keledi. 2002 jyly Energetıka jáne mıneraldy resýrstar salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi Qazaqstan-Koreıa komıteti quryldy. Komıtettiń jetinshi otyrysy 2011 jylǵy 20 shildede Seýl qalasynda ótti.
Bizdiń Ulttyq banktiń derekterine júginsek, 20 jyl ishinde Ońtústik Koreıanyń bizdiń ekonomıkamyzǵa salǵan ınvestısııasy 4,1 mlrd. dollardy quraǵan. Al bizdiń Ońtústik Koreıaǵa salǵan ınvestısııamyz 64 mln. AQSh dollary shamasynda. Jalpy alǵanda, Koreıanyń 2012 jyldyń mamyr aıyna deıin bizdegi júzege asyrylyp jatqan jobalardaǵy qarajatyn qosqandaǵy salǵan ınvestısııalyq portfeli 9 mlrd. dollardy qurap otyr.
Búgingi kúni Qazaq elinde 700-ge taıaý birlesken kásiporyn tirkelgen. Olardyń arasynda álemge keńinen tanymal «Samsýng», «ElDjı Elektronıks», «ElDjı Interneshnl», «Es-Keı Korporeıshn», «Hıonde», sonymen qatar, «Donıl Haıvıl» jáne «Ýrım» syndy brendter bar. Sondaı-aq, «Kýkmın», «Shınhan», «Ýrı» syndy bankter de jumys istese, qundy qaǵazdar rynogynda «Hanhva sekıýrıtız», «Hıonde sekıýrıtız» jáne «Deý kapıtal» sııaqty kompanııalar qyzmet atqarýda.
– Joǵaryda energetıka salasynda áriptestik jaqsy damýda dep qaldyńyz. Aıtyp otyrǵanyńyz Balqash JES-ine qatysty ma? Álde odan da ózge aýqymdy jobalar bar ma?
– Árıne, jobalar barshylyq. Máselen, elimiz Ońtústik Koreıany ýranmen iri kólemde qamtamasyz etýshiler qatarynda. Osy eldiń «KORES» memlekettik resýrstar kompanııasy men bizdiń «Qazatomónerkásip» Moıynqum jáne Býdenovskoeden birlese ýran óndirýde. Sonymen birge, koreıler Jambyl ken ornyn ıgerýge de yqylasty. Buǵan qosa, «KORES» otandyq geologtarmen birlesip, Ortalyq Qazaqstandaǵy «Vera», «Aqsý» altyn óndirý oryndarynyń jumysyn ınvestısııalaý boıynsha jáne myrysh, qorǵasyn, mys syndy paıdaly qazbalar óndirisi negizinde bizdiń elimizben baılanysyn damyta túsý nıetinde.
– Endi bir sát el men eldi jaqyndastyra túsetin mádenı, gýmanıtarlyq baılanystar týrasynda aıtyp ótseńiz. Koreıler bir jaǵynan qazaqtar úshin buryn kórmegen jurt emes, elimizde koreı dıasporasy bar ekeni belgili. Olardyń qarym-qatynastardy jetildirýdegi róli qanshalyqty dep oılaısyz?
– Gýmanıtarlyq saladaǵy baılanystardyń barlyǵyn jipke tizsem, uzaqqa ketermin, degenmen, bir mysal keltireıin. 2006 jyldan beri Kannam ýnıversıtetinde qazaqstantaný bólimi ashylyp, osy joo Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-men jáne Qyzylordadaǵy Qorqyt ata memlekettik ýnıversıtetimen tıimdi árekettesýge baryp, jemisti eńbek etýde. Osynyń ózi koreı halqynyń Qazaqstandy tanyp-bilýge qanshalyqty yqylasty ekendigin kórsetpeı me? Al ózińiz joǵaryda aıtqandaı, eki eldiń baılanystaryn tereńdetýde qazaq jerin Otany deıtin koreı etnosynyń ókilderi úlken úles qosýda. Olardyń sany 100 myńnan asady. Eki aradaǵy kópir syndy qazaq koreıleri Qazaqstan men Koreıa Respýblıkasyndaǵy áriptestik qatynastardy damytýdy ózderiniń abyroıly boryshtary sanaıdy desem, artyq aıtqandyq bolmas.
Túıindep oı qorytsaq, 20 jyl ishinde taraptar barlyq salada tıimdi áriptestikke, eki jaqqa paıdaly yntymaqtastyqqa qol jetkizdi. Aldaǵy josparlarda birlesken kásiporyndar ashý, qosymsha jumys oryndaryn qurý, eki eldiń básekelestik qabiletin arttyrý, ekonomıkalyq áleýetin nyǵaıta túsý syndy mindetter tur. Al ony ári qaraı damytýǵa eki eldiń yqylasy da, áleýeti de jetkilikti.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Anar TО́LEÝHANQYZY,
«Egemen Qazaqstan».