Dúbirli doda: Olımpıadaǵa 27 kún qaldy

Dúbirli doda: Olımpıadaǵa 27 kún qaldy

Senbi, 30 maýsym 2012 7:30

BALÝANDARYMYZ BAPTY, KО́ŃILIMIZ KÚPTI…

Qazaqtyń aty ańyzǵa aınal­ǵan balýandarynyń biri Amanjol Buǵybaev: «Osy sportqa 50 jyl ómirimdi berdim. Erkin kúres quramasyn 4 Olımpıada oıyndaryna bastap bardym. Jetisti­gi­miz – 1996 jylǵy Atlanta Olım­pıa­dasyndaǵy Máýlen Mamyrov baýyrymyzdyń qola medali. О́zge elden kelgen balýandar arasynda altynnan olja salǵandar bar bol­ǵanymen, ol kóńilge demeý emes.

Senbi, 30 maýsym 2012 7:30

BALÝANDARYMYZ BAPTY, KО́ŃILIMIZ KÚPTI…

Qazaqtyń aty ańyzǵa aınal­ǵan balýandarynyń biri Amanjol Buǵybaev: «Osy sportqa 50 jyl ómirimdi berdim. Erkin kúres quramasyn 4 Olımpıada oıyndaryna bastap bardym. Jetisti­gi­miz – 1996 jylǵy Atlanta Olım­pıa­dasyndaǵy Máýlen Mamyrov baýyrymyzdyń qola medali. О́zge elden kelgen balýandar arasynda altynnan olja salǵandar bar bol­ǵanymen, ol kóńilge demeý emes. Bir qazaqtyń balasy Olımp bıigine shyqsa, úlken sporttaǵy bir armanymyz oryndalar edi. Jaqsylyq, Shámildiń Máskeý Olımpıadasyndaǵy qos altynynan beri otyz jyldan asa ýaqyt ótti. Bir baýyrymyzdyń jasyndaı jarq etip shyǵatyn ýaqyty jetti. Sondyqtan, Londonnan kúterim kóp», degen.

Sol tarıhı oqıǵany bárimiz kútip júrmiz. Londonda altynǵa talasady dep otyrǵan sańlaqta­ry­myz da bar. Qudaı kesirinen saqtasyn deńiz.

Memleketimiz táýelsizdik al­ǵa­ly beri 4 olımpıadalyq oıyn­darǵa qazaq baıraǵyn kóterip bar­dyq. Osy ýaqyttar aralyǵyn­da ne uttyq, ne utyldyq? О́sý, órkendeý bar ma, álde keri kettik pe? Osy tórt Olımpıadany negiz­ge alyp, saraptama jasaýǵa talpynyp kóreıikshi.

1996 jyly Atlanta Olımpıadasyna erkin kúresten alty, grek-rım kúresinen bes balýan apardyq. Erkin kúres quramasyn­daǵy jalǵyz qazaǵymyz Máýlen Mamyrov (52 kg) qola medaldy jeńip aldy. Al Elmadı Jab­ra­ıy­lov (85 kg) altynshy orynmen qorytyndylady.

Grek-rım kúresi altynǵa qol jetkizdi. Dáýlet Turlyhanov Qyr­ǵyz elinen taı kezinen tanyp, elge ákelgen Iýrıı Melnıchenko (57 kg) Olımp bıigine shyqty. 82 kıloda synǵa túsken dańqty Dáý­let Turlyhanov qola medalǵa synyq súıem jetpeı toqtady.

2000 jyly Sıdneıde ótken Olımpıada oıyndaryna erkin kúresten alty balýan, grek-rımnen bes balýan apardyq. Islam Baıramýkov (97 kg) qana fı­nalǵa ótti. Kúmiske qanaǵattandy. Gennadıı Lalıev tórtinshi, Máý­len Mamyrov altylyqqa kirdi. Al grek-rım balýandarynyń bıi­gi Sergeı Matvıenkonyń (97 kg) altynshy orynda qaldy.

2004 jyly Afınada ótken Olımpıadaǵa 12 balýan aparyp, úsh medal alyp qaıttyq. Gennadıı Lalıev (74 kg) fınalda ju­myr jerge dańqy shyqqan Bývaısar Saıtıevtan ǵana tizgin tartty.

Al grek-rımshi Georgıı Sýrsýmııa aqtyq aıqasta, terezesi teń kúrestiń sońǵy sekýndtarynda Ha­san Baroevqa upaı berip qoıdy. Qolda turǵan altynnan qapııada aıyrylyp qaldyq. Mhıtar Manýkıan (66 kg) qola medal úshin tartysta múlt ketken joq.

2008 jylǵa keleıik. Qytaı­dyń Beıjiń Olımpıadasynda qa­z­aq kúresi ósý ústinde ekendigin tanytty. Qyzdar kúresin qosqan­da 16 balýan apardyq. Erkin kú­res – alty, grek-rım – alty, qyz­dar kúresi – 4 balýan.

Erkin kúreste Teımýraz Tegıev (96 kg) fınalda ǵana súrindi. Marıd Mýtalımov (120 kg) úshin­shi orynǵa shyqty. Al grek-rım­shiler Áset Mámbetov (96 kg) pen Nurbaqyt Teńizbaev (60 kg) qola medaldan salym saldy. Erkin kúrestegi úshinshi qola medaldy Elena Shalygına (63 kg) áperdi. Bul qyzda minez, jaýyngerlik rýh degenińiz jetedi. Alǵashqy jek­pe-jeginde reseılik O.Kartashevadan utylǵan Elena basqa kezde­sýlerinde kóńilde tıtteı kúmán qaldyrmaı tamasha jeńgen.

Búginge deıingi jaǵdaıymyz osy. Eki kúresten 15 balýan apara jatyrmyz. Bul jaǵynan ótken Olımpıadadaǵy joldamalardan utylǵan joqpyz. Jańalyq ta bar. Atlantada erkin kúreste Máý­len Mamyrovtan basqa qazaq bolmasa, búgingi quramada ekeýi­nen basqasy – óz qandastarymyz. Grek-rımdik Almat Kebisbaevty álemdik sarapshylar altynǵa ta­la­satyndardyń sanatynan kó­re­di. Oǵan Londonda qazaq baı­ra­ǵyn kóterip shyǵatyn Balýan Sho­laqtyń nemeresi Nurmahan Tinálıevti qosyńyz. Erkin kúres balýandary da júldesiz qaıtpaı­myz desedi. Burynǵy Olımpıa­da­lyq oıyndarǵa qaraǵanda, ósý ústindemiz. Bul kóńildegi kórikti oı. Tóreshi – London.

ALMATY.

__________________________________

DYChKO ÁNURANDY KEREMET AITADY

Al Shápıevke oılaný kerek

Shtattaǵy ulttyq komandalar dırek­sııa­­synyń baspasóz hatshysy Ardaq To­ǵy­movpen taý baýraıyndaǵy oqý-jattyǵý jıy­nynyń sońǵy kúnderin ótkizip jatqan erkin kúres jáne boks quramalaryna bar­­dyq. Ardaqtyń kózdegen maqsaty – sport­shylarymyzdyń Ánurandy qalaı oryndaıtynyn baıqaý, durysy – tekserý. Dı­rek­sııanyń munysy túsinikti. О́ıtkeni, ha­lyq­aralyq jarystardy bylaı qoıǵan­da, elishilik jarystarda da Qazaq mem­leke­ti­niń Ánuranyn oryndaýda jańsaq­tyq­qa jol be­rilgen, qazaq baıraǵymen kúl-qoqys ta­­­syl­ǵan telesıýjet te este. Bul – memlekettik rámizdi qorlaý ǵana emes, ózińdi de syılaı almaıtyndyǵyńnyń úlgi­si, úlken jaýap­syz­­­­­dyq. Otanyń – Qazaq­stan, arqa súıeriń Qazaq eli bolǵannan keıin memlekettik atrıbýttardy kózdiń qarashyǵyndaı saq­­­­tap, uly mahabbatpen súıýiń kerek. Bul – min­detteý, kúshteý emes, abzal boryshyń.

Áýeli «Taý samaly» demalys úıindegi erkin kúres balýandaryna bardyq. Kóńil-kúıleri jaman emes. Buryn Qap taýynyń jigitterine negizdeletin qurama ornyn óz jigitterimiz basqan. Ánurandy aıtty. Bi­le­di eken. Al Abdýlhakım Shápıev bilmeı­di. Ol Olımpıadaǵa qatysýǵa múmkindikti Qazaqstannan izdese, onda osy memle­­­ket­tiń rámizderin aıalaýy qajet. Beıjiń Olım­pıadasynyń kúmis júldegeri Tımýraz Tegıev oqý-jattyǵý jıynyn óziniń Osetııasynda ótkizip jatyr. Londonda qu­­­ramaǵa qosylady. Osy jigitte bula kúsh­­pen qosa tentektik de jetedi. Beıjiń­­de grý­­zın balýanynyń qabaǵyn jaryp ji­berdi, Gýanchjoýda ıran balýanyn baspen keýdeden soqty. О́zinde jetpegenin kóki­­­rek­ke salatyn bul jigittiń de Ánura­ny­myzdy biletinine kúdigimiz bar. О́ıtkeni, Beıjińde fınaldan soń ıyǵyna Músilim Ońdaǵanov qustaı ushyp baryp japqan qa­­zaq baıraǵyn keıin serpip tastap, kó­­­ńi­li­mizdi sýyq tarttyrǵan. Qazaq­­stan­­­nyń ár­kim kirem dese esigi ashyq qora emestigin ol túsinýi kerek. Túsinbese qatal túsindirilsin.

Al bizdiń boksshylarymyz shetinen altyn ǵoı. Qazaq sporty Olımpıada baǵdar­lamasynda syrttan sportshy qajetsin­be­se, ol – boks. Bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov aıtqandaı, quramadaǵy birinshi boksshylardy kez kelgen jaǵdaıda aýystyra alatyn ekinshi, úshinshi quram bar. Ol úshin Qazaq­stan boks federasııasynyń prezı­den­ti Tımýr Qulybaev bastaǵan azamatta­rymyzǵa halyq atynan myń alǵys! Osy jigitter Ánurandy jaı aıtqan joq, júregimen aıtty. Kil qazaqtyń ortasynda ózimizdiń orys Ivan Dychko bar. Qudaıdyń qudireti, osy Ivan Ánurandy jeke aıtqanda bir múdirgen joq. Sózin de, ánin de buzbady.

Meniń elim, meniń elim

Týǵan jerim meniń – Qazaqstanym! – dep shyrqaǵanda kúndeı kúrkireıdi.

Erkin kúrestegi quramamyzdyń bas bapkeri Altaı Tanabaev bizge: «Boksshylardy jaqsy kóresińder, bizdi eleı bermeısińder», dep bazyna aıtqan. Qudaı-aý, boksshylardy qaıdan jaqsy kórmeısiń. Árqaısysynan qazaq aýylynyń jýsan ıisi burqyrap tur ǵoı. Bári bir úıdiń balasyndaı tatý. Biri – bári úshin, bári – biri úshin. Salmaq qýam dep janyǵyp júrgen eshkim joq. Qaıta Ádilbek Nııazymbetov salma­ǵyn toltyra almaı júr. Bári jaraýly attaı báıgege daıyn.

Myrzaǵalı Aıtjanov bastaǵan bapkerler jattyǵýda qatal, demalys saǵat­ta­ryn­­da qamqor aǵa. Kapıtan Serik Sápıev­tiń jeıdesinen saýlaǵan ter balaǵynan tamshylaıdy. Quramadaǵy eń jas boksshy, álem­dik jarystarda áli bastyqpaǵan Ilııas Sú­leımenov túıdektete urǵanda bapker­leri­niń qolyndaǵy lapanyń ortasyn tesip jibere jazdaıdy. Qarsylastary jaı oǵyn­daı jyl­dam, bult etip kútpegen jerińnen shyǵa keletin ábjildigine oraı «Shaıtan» dep la­qap at qoıǵan Ǵanı Jaılaýov qandaı kerim.

Súmektegen termen jattyǵý jasap jú­rip, ara-arasyndaǵy demalysta suhbat be­­rip qoıady. Ázilqoı. Myrzǵalı Aıtjan­ov­qa: «Aǵa-aý, ıntervıý berýge ámbebap bo­lyp aldyq. Tańerteń uıqydan turǵanda gazet tilshisin shaqyr, kamera ákel, áıtpese jat­­­tyǵýdy bastamaımyn deıtin shyǵar­­­­myz», dep kúledi, Myrzaǵalıdyń da jaýaby daıyn.

– Londonnan oljaly oral. Sosyn men seni ıntervıý berýden ártis qylyp jibe­remin, – deıdi kúlip.

Árqaısynyń óz jattyqtyrýshysy bar. Ár jattyǵý ótken saıyn tamyr soǵys­­­taryn tyńdaıdy. Boksshy zoryǵyp ketpeýi kerek. Taýǵa órmeleý, tas laqtyrý, fýtbol oınaý, mádenı demalys… Jattyǵý osylaı jalǵasyp jatyr.

…Týǵan Qazaqstanynyń namysy úshin osy jigitterdiń eshqaısynyń aıanary joq.

ALMATY.

Sýrette: Ivan Dychko.

______________________________

QAZAQ BAIRAǴY JELBIREP BARYP, JELKILDEP QAITSYN

Sport ardagerleri osyndaı aqtileý aıtty

Qaraǵaı, shyrshalary tik shan­­shylǵan asqaq Alataýdyń qola­tyndaǵy jumaq jerge orna­las­qan “Aqbulaq” sport-saýyqtyrý keshenine aǵalarymyzdyń bastaýymen taǵy keldik. Ol – Mú­si­lim Daıyrbekov. Qazaqstan boks ardagerleri uıymynyń tóraǵa­sy, mesenat. Bizdiń bilgenimiz­deı, Músilim aǵa baılyǵy asyp-tógilip jatqan jan emes. Tap­qan-taıanǵanyn taqymynyń as­ty­na basyp, taqystanyp otyr­ǵan kóp shal-shaýqanǵa jáne sorpasy qosylmaıdy. Eldiń úmitin arqalap bara jatqan shoıyn judyryq batyrlarymyzǵa aqtileý aıtyp, bapker, massajshy, dárigerine deıin bas-basyna aqshalaı syılyq bermekshi.

Ekinshisi – Serik Ábdená­lı­ev. Qazaqstan táýelsizdigin al­ǵanda ult boksynyń bas bapkeri bolǵan, keıin óziniń uıǵary­my­men dańqty boksshy Ábdisalan Nurmahanovqa ótkizgen, tabany kúrekteı 16 jyl qazaq boksy­nyń memlekettik jattyqtyrý­shysy bolǵan jaqsy aǵamdy keıingi jyldary joǵaltyp alyp júrgem. Aqtaý asyp ketipti.

Serik Ábdenálıev – Qazaq­stanǵa boks qolǵabyn arqalap kelgen Shoqyr Bóltekulynyń qol astynda tálim alǵan, eń alǵashqy sport sheberi. Tórt álem chempıonatynda tóreshi, Sıd­neıde álemdegi úzdik 50 tó­reshiniń qataryna kirgen, Bekzat, Bolat, Ermahan men Muq­tar­han­dar Sıdneı sharshy alańynyń tórt buryshynda súrkil salǵan­da qazaq batyrlarynyń jeńisi urlanbaýyna eńbek sińirgen aza­matyńyzdyń biri osy. Serik Ábdenálıevten boks álipbıin úırenip, qalalyq talaı jarys­tarda top jarǵan, ultjandy azamattarymyzdyń biri Qyrym­bek Kósherbaev Mańǵystaý ob­ly­synyń ákimi bolyp turǵanda Shoqyr Bóltekuly atyndaǵy sport izbasarlaryn daıyndaıtyn mektep ashyp, basshylyqqa ustazyn shaqyrǵan eken. Londonda anyq medal kútip otyr­ǵan úsh boksshymyz bolsa, so­nyń biri – Ádilbek Nııazymbetov. Bakýde ótken álem chem­pıo­na­ty­nyń fınalısi Shoqyr Ból­tek­­uly atyndaǵy sport mekte­biniń túlegi.

Úshinshi aǵamyz “Aqbulaq­tan” qosyldy. Mádıhan Saýdanbekov 12 jyl Almaty oblysy boks federasııasynyń prezı­den­ti bolǵan sport ardageri. Keıingi kezde densaýlyǵyna baılanysty basshylyqty ótkizip, ózi vıse-prezıdenti qyzmetinde qalǵan. “Mádıhan” atty sharýa qojalyǵy bar. “Aqbulaqtyń” eteginde alma baýy, kókónis jeri ónimge malynyp tur. Jyl­qy­syn soıyp, baý-baqsha ónimderin kóterip, qymyz-qymyranyn ar­qa­lap júretin aǵamyzdy búgin­giniń Atymtaı Jomarty deseń jarasady. Sport kesheniniń meıramhanasynda Qazaqstan boks quramasy, olarǵa daıyndalýǵa kómektesýge kelgen ekinshi qu­rama, aǵa býynmen birge jatty­ǵý jasap júrgen jasóspirimder qu­ramasy jáne qos quramanyń bap­kerleri qatysýymen as beri­lip, quran oqyldy. Bata jasaldy.

– Men dúnıe júziniń kópte­gen memleketterinde boldym, – dedi Músilim Daıyrbekov. – О́zge batyrlarymen qosa sport­taǵy jampozdaryna eskertkish qoıǵandaryn kórdim. Bizdiń bú­gingi batyrlarymyz sendersiń­der. Eshqaısyńdy bólekteı almaımyz. Memlekettiń atyn dú­nıe júzine máshhúr etýge, eldiń mereıin asqaqtatýǵa árqaısyń-aq laıyqtysyńdar. Júıkeleriń temirdeı myqty bolsyn, qar­sylastaryńnyń ataq-dańqynan seskenbeńder. Qazir álem qazaq boksymen sanasady. Qoryqsa, senderden qoryqsyn. Olımpıa­dadaǵy árbir jekpe-jekterińdi fı­naldyq jekpe-jek dep uǵyńdar.

– Vanıa, sen aıtshy. Eshkim­nen qoryqpaımyn. Memleketim­niń jeńisi úshin kez kelgen qar­sylasymdy uryp jyǵamyn dep aıtshy?

– Uramyn! – dep kúndeı kúr­kireıdi Ivan Dychko.

Bizdiń eń aýyr salmaqtaǵy boks­shymyz, Qytaıdyń betke us­ta­ǵan bas boksshysy, Beıjiń Olım­pıa­dasynyń kúmis júlde­geri Jan Jeleıdi joldama úshin jolynan syryp tastaǵan bizdiń osy Ivan.

Serik Ábdenálıv te ataly sózder aıtty.

– Bizdiń zamanymyzda boks­shy­larda dál senderdegideı jaǵ­daı bolǵan joq. Oqý-jattyǵý jıyndarynda bir bólmede 6-10 boksshy jatqan kúnder boldy. Al, senderge Úkimet úlken kóńil bólip otyr. Qazaqstan boks federasııasy bar jaǵdaıdy týǵy­zý­da. Táýelsizdik alǵannan beri Qazaqstan boksy bir Olımpıadadan altynsyz qaıtqan joq. Qatarlaryńda syrttan shaqy­ryl­ǵan boksshy jáne joq, bári ózimizdiń túlekter. Sender­diń de altynmen oralatynda­ry­ńa sen­gim keledi. Sońyna deıin aıqas salý kerek. Tóreshiler shabýyl jasaýshyǵa artyqshylyq beredi. Sıdneıde Ermahan úshin­shi raýndta eki upaıǵa utylyp jatty. Sońǵy raýndtyń bitýine 30 sekýnd qalǵanda alapat aıqas saldy. Qashqaqtaǵan Marın Sımonnyń eki aıaǵyn bir etikke tyǵyp, tolassyz aýyr soqqylar­dyń astyna aldy. Qolynan shy­ǵyp bara jatqan jeńisti osylaısha julyp aldy.

Osyndaı aǵalaryńnyń óne­gesi senderge sabaq bolsyn dep aıtyp otyrmyn. Bapkerleriń aıqas kezinde bárin kórip otyrady. Keńesin oryndaýǵa tyry­syń­dar. Jeńispen oralyńdar­shy, baýyrlarym.

Al Mádıhan aǵa bata berdi. Biz de bilge­ni­miz­di aıttyq. Memleket tarapynan Londonǵa úsh jýrnalıst, bir fotokorrespondent ketip bara jatsa, sonyń biri – el gazeti “Ege­menniń” til­shisi. Qus qanatymen jetetin habarymyzdyń súıin­shi­si kóp bolǵaı dep tiledik.

Qazaqstan boks quramasynyń kapıtany, eki dúrkin álem chempıony Serik Sápıev ádettegi or­­­yssha jorǵalatqanyn qoıyp, óz ana tilinde sóıledi. Bizdiń Serik qanyq sóıleıdi eken. “Moın­y­myz­­daǵy jaýapkershilik júgin qatty sezinemiz. El artqan úmitti aqtaý­ǵa barymyzdy salamyz”, de­di nar­keskendeı qyl­pyp, uly aı­qas­qa daıyn turǵan alamanymyz.

Bas bapker Myrzaǵalı Aıtjanov qurama atynan aqsaqal­dar­ǵa rahmet aıtty.

– Másele ber­gen jáne alǵan­da emes. Eń bastysy – kóńil. Biz jigitteri­mizdiń ıyǵynda kátepti qara nar kótererdeı júk art­tyq. Úkimet kómektesip jatyr. Federasııa jaǵdaılaryn jasaıdy dep syrt­taı bersek, memleket namysyn qorǵaýǵa bara jat­qan batyrlar jan jylýyn, el­diń mahabbatyn, aıaly alaqan­nyń ys­tyq tabyn qaıdan alady?.. Mi­ne, ji­git­ter! Kópti kór­gen aǵala­rymyz jónimen keldi. Quran oqyldy. Bata berildi. Aqjaryl­qap tilek­terin aıtty. Eldiń amanatyn jet­kizdi. Rahmet aıtaıyq.

Boksshylarymyz da arqala­nyp qaldy. Dúnıejúziniń sho­ıyn judyryq jigitterine qarsy tu­rýǵa árqashan daıyn ekendik­terin aıtty. «Qazaq! Qazaq­­stan!» dep uran tastasa, júregi myńnan taısalmaıtyn Alash asyldarynyń baılamy osy. Aǵa­lar tilegi qabyl bolǵaı.

Baqtııar TAIJAN,

«Egemen Qazaqstan».

ALMATY.