Elektromobıl naryǵy damyp keledi

Halyqaralyq uıymnyń alań­daý­shy­lyǵy negizsiz emes. Qazir­diń ózinde halyq sanyna shaqqan­da elektromobıl shyǵarý sany bo­ıynsha Norvegııa alǵashqy orynda tur. Al bul el asa iri munaı eksporttaýshylardyń biri sanalatynyn aıta keteıik. Qazirgi tańda eldiń jalpy avtoparkindegi elektrmen júretin kólikterdiń úlesi 30 paıyzdan asady. Iаǵnı, elektromobıl shyǵarý kórsetkishi boıynsha aldyńǵy qatardaǵy AQSh, Japonııa, Qytaı elderinen áldeneshe ese ozyp ketti degen sóz. Budan birneshe jyl buryn elektrokarlar ekzotıka bolyp kóringenimen, búgingi naryq elektromobılderdiń básekege qabi­let­tiligin aıqyndap bergendeı. 

Sarapshylar bul ındýstrııa­nyń ósý qarqyny munaı eksporttaý­shylar­dyń ál-aýqatyna aıtarlyqtaı qaýip tóndirip otyr dep sanaıdy. San­dardy sóıletsek, Qytaıda satyl­ǵan elektr kólikterdiń sany sońǵy bir­neshe jylda 59 myńnan 189 myńǵa deıin kóbeıgen. Bul el zama­naýı kólikterdi satýdyń negizgi nary­ǵyna aınalyp, satý kólemi jaǵynan AQSh-ty basyp ozýǵa jaqyn qalypty.

Eýropadaǵy kólik saýdasynyń ósýine qaramastan, burynǵysyn­sha qytaılyqtardan artta qalyp keledi. Máselen, Ulybrıtanııada jylyna 28 myńǵa deıin elektrkólik shyǵarylsa, Fransııada bul meje 27 myń birlik­ti qurap otyr. Norvegııada 20 myń­nan 25 myńǵa deıin barady, al Ger­manııada jyl saıyn 13 myńnan 23,5 myńǵa deıin kólik óndiriledi eken. Ger­manııanyń qurlyqtaǵy eń iri avto­­óndirýshi ekendigin eskerý qajet. Maman­dar, eldegi elektromobıl nary­ǵynyń damýy birinshi kezekte bılik­tiń saıa­satyna baılanysty deıdi. 

– Keıbir memleketter kómir­sý­tegi ónimderin paıdalanbaı­­tyn kólik­ter­diń kóbirek shyǵary­lýy­na, sa­tylýyna múddeli. Sol sebep­ti oǵan baryn­sha qoldaý kórsetý­ge ty­­ry­sady. My­saly, Qytaı­da bul baǵyt sýbsıdııa­lanady. Eko­lo­gııa­lyq qaýipsiz avto­mobıl­der­di ón­dirýge arnalǵan birlesken kásip­­oryn qurylyp, elekt­ro­mo­bıl­­di satyp alýshylarǵa jeńil­dik­­ter beriledi, – deıdi PhD dok­tory Jibek Abylqasymova. Ǵalym optı­mıs­tik boljamdarǵa saı ja­handyq avto­park­tegi elektr kólik­teri­niń úlesi 2040 jylǵa qaraı 40%-ǵa ósýi ábden múm­kin deıdi. Qazir bul kór­setkish 0,2%-ǵa endi jetken.

Jaqynda AQSh-tyń Los-Andje­les qalasynda ótken Tesla kóliginiń kezekti serııasynyń tanys­­tyrylymy ótkeni belgili. Kom­panııa jetek­­shisi Ilon Mask osy jıynda elek­tr­kar­larǵa arnal­ǵan Supercharger qýattaý stan­salarynyń Qazaqstanda salynýy múmkin ekenin joqqa shyǵarǵan joq. Ol óziniń Twitter-degi paraq­shasynda: «Biz Qazaqstanda qýattaý stansalaryn salamyz», dep bekite túsken-di. Búgingi dáýirdiń da Vınchıine balanyp júrgen Ilon Masktiń sózi qanshalyqty júzege asatynyna ýaqyt tóreshi. Dese de, Úkimet bul bastamanyń júze­ge asýy­na atsalysýǵa daıyn sy­ńaıly. Máselen, Shymkent sha­hary­nyń ısteblıshmenti, zaýyt qu­ry­ly­syna arnaıy jer telimin bólýge, jeńildikti nesıe alyp berýge, tipti bolashaq kásiporyndy salyq­tyq mindettemelerden bosatýǵa deıin kómektesýge ázir eken. Osy jónin­de qala basshysynyń orynbasary áleýmettik jelide arnaıy jazba qaldyrǵany esimizde. 

Qalaı desek te, elektromo­bıl­derdiń zamany týyp kele jatqanyna qazir kúmán keltiretinder az. Shıki­zatqa zárý elderdi aıtpaǵanda, munaı-gazy mol elderdiń ózi osy baǵytqa mo­ıyn buryp jatyr. Ýaqyt talabyna ilesý úshin Qazaqstanǵa da jańa ındýs­trııaǵa qadam basýǵa qazirden qam jasaı bergen artyq bolmasy anyq. 

Jaqsylyq MURATQALI, 

jýrnalıst

SEMEI