Qaı zamanda bolsyn ádebı synǵa eshkimniń kóńili tolǵan emes. Syn degen – ádebıettegi aýyr ári jaýapkershiligi zor sala. Onyń ústine qazirgideı mádenıeti jalańashtanǵan, baǵlan ónerdiń bási tobyrlyq deńgeıge túsken qoǵamda bıik óner muraty, talǵam tarazysy týraly sóz qozǵaýdyń ózi qyzyq. Sosyn syn qabyldaý mádenıetin meńgermegen, ádebıettegi aǵalar ortasyn kórmegen, akademııalyq mektepten ótpegen shetterinen juldyz aýrýyna ushyraǵan qudaı-juldyzdardyń (bul jerde qazirgi ádebıettegi jas býyn haqynda aıtyp otyrmyz) eshkim túsine almaıtyn «tiline», kórkemdigi solǵyn, boıaýy joq hám týǵan ádebıet dástúrine jat, «selt» etkize almaıtyn jansyz jazbalaryna janashyrlyqpen syn aıtyp, talǵam tarazysyna tartsańyz, olardyń tabynýshy fanattary sońyńa ıt qosyp, balaǵyńa jabysyp jatsa, bul ádildik pe?! Tipti muny tobyrlyq sananyń saltanat quryp, gúldenip turǵanymen túsindirsek te, jazǵan shyǵarmany ádil synap, shynaıy baǵasyn bergen synshyny týyndy avtorynyń ózi túsine almaýy, birin-biri túsinise almaýy, qabyldamaq túgili óre túregelip, qarsylyq tanytatyny qalaı? Budan keıingi syndaryńdy baspasóz betine shyǵartqyzbaıtyn «qudiret» bar solarda! Eń qyzyǵy sol – ádebı saıttarǵa jarııalatsań, mınıstrliktegi nemese basqa da bılik tizginindegi tamyr-tanystaryna aıttyryp, maqalańdy aldyrtyp tastaıdy. Sonda syn kimge kerek? Ne úshin kerek? Eń mańyzdy másele osy bolýy tıis!
Sózdiń ádiline keler bolsaq, ádebı synnyń sıpattamalyq sholý, resenzııa, polemıkalyq replıka, ádebı portret, bıblıografııalyq eskertpe, ádebı-synı dıalog, komentarıı esseli túrleri bolady. «Ádebı syn joq» deıtinder syn salasynyń osyndaı túrleri bar ekenin jete bilmeıdi! Syn degen bireýdi qaralaý, ıá bolmasa tuqyrtý emes, shyǵarmany súıektep, jiliktep taldaý emes pe edi. Týyndynyń taqyryptyq-ıdeıalyq, stıldik-janrlyq hám kórkemdik sapasyn, poetıkalyq qýatyn, tildik ereksheligin asha kórsetetin syn maqalalar men zertteýler kóp jazylý úshin synshyǵa qomaqty ári laıyqty qalamaqy qoıý kerek. Mysaly, bizde qazir ádebı baıqaý, músháıra kóp. Biraq ádebı synǵa, ádebıettaný máselesine arnalǵan poetıkalyq baıqaý bar ma? Árıne, joq. Túıtkildi syn salasynyń damý tendensııasyna arnalǵan ne konferensııa, ne semınar uıymdastyrylmaıdy. Ár synshy óz qazanynda ózi qaınap jatyr. Synshyny materıaldyq turǵydan qoldamasa, qalamaqy almasa naryq zamanynda teginnen tegin jumys isteý, júıke juqartý, bosqa ýaqyt «óltirý» kimge kerek?! Al ádebıetke adaldyq tanytyp, janashyrlyqpen dıagnoz qoıyp, keıde ashylaý syn aıtyp jatqan synshyǵa qoqan-loqy kórsetip, janyn jaralaımyz. Sondaǵysy olar bireýdiń soıylyn soǵyp, qarsy taraptyń sózin sóılep júr degen jalǵan pikir, qate kózqarastyń saldary. Sonda synshy qaıtpek kerek? Ádebıetshi aǵaıyndarymyz «Bizde syn joq!» dep baıbalam salmastan buryn osy jaǵyn eskergeni jón bolar...
Ádebı synnyń júgin kóterip júrgen aǵa býyn, orta býyn synshylarymyz ózderiniń mıssııalaryn oryndady. Olardy ádebı orta jaqsy biledi. Úlken býynnyń kóbi mańdaıǵa basqan synshymyz dep Amangeldi Keńshilikulyn jeke-dara atap, kórsetip jatady, al Ábekeń elýdi eńserip ketkenin eseptesek, avtomatty túrde jastar qatarynan shyǵyp qalady. Jáne bir aıtarymyz: A.Keńshilikulynyń shyǵarmashylyǵynda ádebı synǵa qaraǵanda ádebıettaný baǵytyndaǵy zertteý eńbekter men lırıkalyq esseniń róli basym. Táýelsizdikten keıin qaýmalap ósip kele jatqan jastardyń arasynda da ádebı synǵa, ádebıettaný máselesine den qoıyp, shuǵyldanyp júrgen qyz-jigitter bar. Máselen, búgingi ádebıet synynda hal-qadarı qyzmet etip júrgen, talǵam men talaptyń, sapa men estetıkanyń mindetterine adal qaraıtyn synshylar arasynan pýblısıstıkalyq sholýǵa Anar Qabdýllınany (Keıde ózin Qabylqaq dep te ataıdy), resenzııa jazýda Zańǵar Kárimhandy, tekstologııaǵa, mátin máselesine jáne óleń tabıǵatyn ashýda Baýyrjan Segizbaevty, proza janrynyń problematıkasyn saralaýda, sıýjet pen kompozısııany, obrazdar júıesin taldaýda Aınur Tóleýdi, ádebı portret arqyly shyǵarmany taný, baǵalaý barysynda Álibek Baıbol men Baǵashar Tursynbaıulyn erekshe atap ótýge bolady. Jıi bolmasa da, ara-tura ádebıet synynda minez tanytyp qoıatyn Aıbek Oralhan, Almas Núsip, Qozybaı Qurman, Erbolat Qýatbek degen jigitter de bar. Sosyn ózimiz de osy salanyń tóńireginde júrgendikten oqytýshylyq qyzmetimizben qatar ádebı sholý, resenzııa, portrettik maqala, sıpattamalyq saraptama jazyp turamyz. Ne desek te, ýaqyt-synshy bárine ózi tóreshi ǵoı...Eldos TOQTARBAIULY,
balalar jazýshysy, zertteýshi, «Daryn»Memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty