Han apa
«Egemendik» áriptes inim, belgili sport jýrnalısi Ǵalym Súleımenniń tilimen aıtqanda, «Jańa jylda ǵumyrynyń 105-qańtarynyń esigin aıqara ashqan Hanymbúbi apamyz óner, mádenıet, jalpy qalamgerler arasynda alǵa shyǵyp, rekordtyq kórsetkishke qol jetkizdi!» Súıegi asyl apamyzdyń, aıaýly áriptes anamyzdyń ómiri toly ónege, shapaǵaty aınalasyna shashylyp jatyr.
Aqtarǵan syry sheksiz. Kúlli ómirine ózeris ákelgen bir syryn 90 jasqa tolǵanda («Ýly» Stalın», «Egemen Qazaqstan», 2011 jyl) aıtyp edi. Júz jasaǵanda («Júzge kelgen jýrnalıst», «Egemen Qazaqstan», 2021 jyl) buryn-sońdy aıtpaǵan taǵy bir syryn aqtaryp, rııasyz jymıǵan.
1936 jyly jyr dúldili Jákeń Máskeýdegi Qazaqstan onkúndiginen oralady. Uzynaǵashta qadirmendi aqynyn saǵynǵan jerlesteri kúlli qaýym bolyp qarsy alady. Sonda aýdannyń eń tańdaýly eki oqýshysy aqyn ataǵa gúl shoqtaryn syılaıdy. О́zine tıesili Stalın bergen kók «Lımýzıninen» asyqpaı túsken jyr alyby aldyna kelgen eki qyzdyń betinen alma-kezek óbip, alaqanyn jaıyp jiberip bata beredi. Sýdaı jańa komsomol bıletin alǵan Hanymbúbi Aqjolovanyń qulaǵynda baba aıtqan sol sóz máńgi saqtalypty: «Aınalaıyn, baqytty bol, jaqsy oqy, men sekildi júz jasa...»
Aqyn babamyzdyń batasyn alǵan alǵyr qyz Hanymbúbi jaqsy oqydy. Qazaqstandaǵy alǵaqshy jýrfakti qyzyl dıplommen bitirdi, «Sosıalıstik Qazaqstan» («Egemen Qazaqstan»), odan Jambyl aýdandyq «Ekpindi eńbek» gazeti redaksııasyn uly Stalınniń «u» árpiniń tóbesindegi noqaty ushyp («Ýly Stalın») ketkenshe basqaryp, odan ıtjekkenge aıdalyp kete jazdap baryp, odan... abyroımen aqtalyp, jýrnalıstik qyzmetin zeınet jasyna deıin jalǵastyrdy. Qosaǵy Myrzabaı Súıinbaıulymen birge baqytty ómir keshti. Nemere ıiskedi... Qazir Almatyda qyzy Svetlananyń qolynda turady. Baqýat. Jazýshy Kemel Toqaevpen jýrfakta bir kýrsta oqyǵanyn, danyshpan Muhtar Áýezovten leksııa tyńdaǵanyn umytpaı aıtyp otyr. Ana sútimen tárbıesi men tálimin tel emgen súıikti qyzy Svetlana Aıtkeldıeva Qazaqstanǵa tanymal ǵalym, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, bıologııa ǵylymdarynyń doktory.
Uzynaǵashtaǵy Aqjolova mektebinen kimder ótpedi, kimder dáris almady? «...Tebenniń uzyndyǵyndaı bolmasa da ıneniń ushyndaı «tyz etkizetin» ushqyr suraq qoıyp, jasyl jeıdege jibek jippen asyl túıme qadaǵandaı qanaǵat jaýap alatyn Aqjolova apamyzdaı kósile jazatyn kúndi ańsaıtynbyz. Aýdandyq gazet redaksııadaǵy dám-tuzymyzdy jalǵaı túsýge, jastyq degen asaý atymyzdy aýyzdyqtap, qoǵamǵa jat qylyq pen adamǵa jat ibilisten perishtelerin jumsap, perilerden qutqaryp júretin Han apaıdyń sanamyzǵa sara jol salǵan sol bir sát, qudyqtaǵy sýǵa túsip ketse de júrip turǵan qol saǵattaı júregimizdiń túkpirinde kúni búginge deıin birge soǵyp turǵandaı...» Sary maıdan qyl sýyrǵandaı etip tógip-tógip, tógildirip qarasózben jyrlaǵan tizbekti reaksııa ispetti osynaý qubylys-jazý avtory kim deısiz ǵoı. Ol – Han apanyń búgingi 85-tegi shákirti jýrnalıst Nurmanbet Qızatuly!
Nuraǵa
Kovıdtiń (Nurmanbet aǵam aıtqandaı – «tájdi tajaldyń») kúıip turǵan kezi. Biraq Almaty óńirinde jańadan otaý qurǵan Naýryzbaı aýdanynyń jańadan ashylǵan aýdandyq kitaphanasynda betperde taqqan kisige oqyrmandar zaly toldy. Kitaphana dırektory Baqyt Saýrambaevanyń erlikke para-par isi demeske lájiń qalmaıdy eken! О́ıtkeni Jambyl babamyzdyń 175 jyldyǵyna qatysty is-shara ótip jatqan.
Kezdesýde Jambyldyń shóberesi Muratbek Álimqululy estelik aıtyp, shópshegi Álıhan Jákeńniń «О́tegen batyr» jyrynan úzindi oqydy. Ǵalym-jazýshy Nurdáýlet Aqyshtyń da jıǵan-tergen tarıhı derekteri barshylyq eken, jas Jambyldyń Burym ǵashyǵy týraly oıyn ortaǵa saldy. Kenet, Halyqaralyq Jambyl atyndaǵy qordyń tóraǵasy, belgili aqyn Manarbek Izbasar jurttyń nazaryn ózine aýdardy:
– Qurmetti qaýym, sizdermen qaladaǵy sanıtarlyq-dárigerlik ahýaldyń ýshyǵyp turǵanyna qaramastan, bas qosqanymyzǵa rızamyz, barshańyzǵa rahmet. Osy arada bir tosyn jańalyq aıtqym keledi. Sizderdiń aldaryńyzda Jambyl tátemniń daýsyn óz qulaǵymen estip, batasyn alǵan kisi otyr, – dedi.
Sóıtse, Jákeńnen bata alǵan ózimizdiń Nuraǵam eken. Birde qońyr tóbelin ilbı bastyryp, keshqurym Máıtóbeden etekke túsip kele jatqan jyr alybyn elge syıly, soǵys ardageri, týystas inisi Qızat aqsaqal Qyzylásker aýylynyń tusynda toqtatypty. Úıine túsirip, kepesin soıady. Yrymaldy tuńǵyshyna arnap bata suraıdy. Dastarqan ústinde dańqty jyr alyby alaqanyn jaıyp soǵys ardageri Qızattyń uly Nurmanbetke alystan sermep aq batasyn beredi.
«Kúnshýaq» avtorlyq ıllıýstarsııalyq birinshi ári biregeı fotoalbom kitabynyń alǵashqy betindegi Nurmanbet Qızatulynyń «Jambyldyń qyzyr joldasyndaı qyzyl jolbarys minip júrmesem de, onyń ótkir kózin óz nysanamda ustadym» deýi tegin aıtylmaǵan, jazylmaǵan. Zady Nuraǵamnyń jyr aıdynynda qarajaıaý jan emes ekendigin qaıta-qaıta eske salǵym-aq keledi de turady. Osy kitaptan:
О́rmelep ómirimniń quz tastaryn,
О́rnektep ónerimmen iz tastadym.
О́zderińdi izdep kór, ne der eken,
О́rilgen sýretterde jyr-dastanym, degendi oqydym.
Uly Jambyldyń otty janary bala Nurmanbettiń jadynda jańsaqsyz saqtalǵan. Qalaı túsinseńiz de – erkińiz!
Nuraǵamdy tanyǵaly beri ol kisiniń qasıet-qadirine, qabilet-qarymyna tańdanýmen keletin kisiniń biri menmin! Naǵyz óner adamy! Mektepte júrgen kezinde-aq aýyl sahnasynda «Qalyń mal» (S.Kóbeev) romanynan spektakl qoıǵan, ssenarıı jazǵan, kemel jasynda kınoǵa túsken, biraq, eshýaqytta fotoapparaty qolynan túspegen. Qashan da tyń, sergek! Jyr jazýǵa qumar. Jyldyń jazdan basqa úsh mezgilinde – kóktemde, kúzde, qysta Medeý ańǵaryndaǵy Butaqty saıǵa baryp, taý sýyna túsip, shynyǵýdy osy kúnge deıin aınymas serigine aınaldyrǵan! Ǵaj-jap, deńizshi!
Talǵat SÚIINBAI,
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń ardageri