Rysty Sarıeva 1949 jyly 28 naýryzda Batys Qazaqstan oblysy Bókeı ordasy aýdany, Orda selosynda dúnıege kelgen. О́z isin árkezde de abyroımen atqara bilgen R.Sarıeva 1974-1989 jyldary aralyǵynda Torǵaı oblysy Halyqtyq depýtattar keńesiniń Arqalyq aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraıymy, Qazaqstan Kommýnıstik partııasy Qıma aýdandyq komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetterin atqarǵan. Ol 1991 jyly Qazaqstan Mınıstrler kabıneti men Prezıdent Apparatynyń Halyqqa bilim berý, mádenıet jáne jastar isi bóliminiń aǵa referenti, 1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ekonomıkalyq baılanys mınıstrligi Torǵaı oblystyq syrtqy ekonomıkalyq baılanys basqarmasynyń bastyǵy qyzmetterin atqardy.
«Tarıhyńdy bilmeseń keleshegińdi boljaı almaısyń» degen naqyl sóz bar. Sol tarıh arhıv qoınaýynda jatyr. Táýelsizdikke qolymyz jetken tusta egemen elimizdiń arhıv salasyna eleýli ózgerister engizip, jandandyrý R.Sarıevaǵa tapsyrylyp, 1997 jyly Úkimettiń qaýlysy boıynsha Qazaqstannyń Ortalyq memlekettik muraǵatyna dırektor bolyp taǵaıyndaldy. R.Sarıeva az ýaqyt ishinde arhıv tóńiregindegi máselelerdi meńgere otyryp, elimizdiń tarıhyndaǵy alǵashqy 1998 jyldyń 22 jeltoqsanyndaǵy "Ulttyq muraǵat qory jáne muraǵattar týraly" Zańnyń qabyldanýyna zor úles qosty. Alǵash ret arhıv isiniń memlekettegi orny men atqaratyn róli zańdy túrde anyqtalyp, onyń quzyrynyń sheńberi, qyzmet etý jáne basqa salalarmen qatynasy tujyrymdaldy.
Osy kezeńde zańnan tys, arhıv isi boıynsha 70-ten astam normatıvtik-quqyqtyq qujattar daıyndaldy. R. Sarıevanyń basqarýy memlekettik arhıvter júıesin nyǵaıtyp qana qoımaı, jańa ǵımarattardyń ashylýyna septigin tıgizdi. Elordada 1 mln saqtaý birligine arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq arhıviniń qurylysy júrgizildi, Úkimettiń qaýlysymen 5 respýblıkalyq memlekettik arhıv mekemesine jeke zańdy tulǵa statýsy berildi. Tarıhı derekter kózin zertteý jáne paıdalaný ádistemelerin daıyndaý, arheografııa jáne derektaný tóńireginde ǵylymı zertteýler júrgizý, shetel memleketteriniń ǵylymı mekemeleri men arhıvterindegi Qazaqstan tarıhyna qatysty arhıv qujattarynyń kóshirmelerin alý jumystaryn júrgizdi. R.Sarıevanyń tikeleı basshylyǵymen Úkimet qaýlysymen bekitilgen «2001-2005 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy arhıv isiniń damýynyń tujyrymdamasy jáne baǵdarlamasy» daıyndalyp, halyqaralyq qatynas ornyǵyp respýblıka úshin ǵylymı, mádenı-tarıhı mańyzy bar shetel memleketteriniń ǵylymı mekemeleri men arhıvterinen XV-XX ǵasyrlar aralyǵyndaǵy Qazaqstan tarıhyna qatysty qujattardy izdeý men alý baǵdarlamasy sátti júzege asyryldy. 2005 jyly «Qazaqstan arhıvteri» atty aqparattyq jáne ǵylymı-tájirıbelik jýrnaldy shyǵarýǵa tikeleı atsalysty, qazirgi tańda atalǵan jýrnal arhıv salasynyń qyzmetkerlerine ádistemelik-tájirıbelik jýrnal boldy. Sondaı-aq jumys tájirıbesinde ǵylymı-ádistemelik quraldarmen almasý, tarıhı-mádenı qujattyq murany saqtaý máseleleri boıynsha dúnıejúzilik máseleler men mindetterdi sheshý úshin halyqaralyq tájirıbede qoldanylatyn qazirgi zaman talabyna saı aqparattyq tehnologııa engizdi. Sonymen qatar R.Sarıeva birneshe kitaptyń jáne 110-nan astam ǵylymı basylymdar men maqalalardyń avtory.
R.Sarıevanyń Islandııa, Fransııa, Avstrııa, Qytaı elderindegi bas assambleıa otyrystaryna, halyqaralyq muraǵattar keńesiniń konferensııalaryna qatysýy normatıvtik-quqyqtyq, ǵylymı-ádistemelik bazalaryn qurý máseleleri boıynsha jáne muraǵat isi jóninde mekemeni materıaldy-tehnıkalyq bazamen jetildirý, jańa aqparattyq tehnologııany engizý, halyqaralyq uıymdarǵa Qazaqstan jáne onyń astanasynyń jetistikteri týraly nasıhattaýy memleketimizdiń mártebesin kóterýge úles qosty.
2001-2008 jyldary aralyǵynda R.Sarıeva eki márte Halyqaralyq muraǵattar keńesiniń Eýrazııalyq aımaqtyq bólimi tóraǵasynyń orynbasary bolyp saılandy. Sonyń nátıjesinde elimizdiń astanasynda qabyldanǵan qujattar eýrazııalyq uǵymnyń qalyptasýyna, áriptestiktiń nyǵaıýyna, TMD elderiniń qatysýshy arhıvter qyzmetteri arasynda tıimdi yntymaqtastyqtyń qalyptasýynyń negizine aınaldy.
Memlekettik basqarý organdarynda kóp jylǵy jáne múltiksiz atqarǵan eńbegi men laýazymdyq mindetterin úlgili oryndaǵany úshin memlekettik medaldarmen marapattaldy.
2003 jyly 8 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń jarlyǵymen memlekettik qyzmet barysynda halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıynyń jáne mádenıetiniń damýyna mańyzdy úles qosqany úshin R.Sarıevaǵa «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri» qurmetti ataǵy berildi.
Qoryta aıtqanda, ol arhıv salasyna qajyrly eńbegi sińgen qaıratker, óz isine degen súıispenshiligi arqyly parasatty da rýhy bıik izbasarlaryn tárbıeleý jolynda daryndy uıymdastyrýshy bola bildi.
Ásııa KERIMTAEVA,
Qazaqstan Ulttyq arhıviniń bólim basshysy