Fýtbol – mıllıondar oıyny. Bul – burynǵy támsil. Qazir álemdegi nómiri birinshi sport sanalatyn fýtbol – mıllıardtar oıynyna aınalǵaly qashan. Ala doptyń arbaýyna eńbektegen baladan, eńkeıgen qarııaǵa deıin túskeni de málim. Búginde bárimiz fýtboldy jaqsy kórip, súıip tamashalaǵanymyzben fýtboldaǵy ózgeristerge nazar aýdara bermeımiz.
Sońǵy jyldary fýtbol erejeleri jıi ózgeriske ushyrap, qosymsha tolyqtyrýlar engizildi. Mysaly, byltyrdan bastap vıdeo qaıtalaý ıaǵnı, VAR júıesi qoldanyla bastady. Al bıylǵy jyldyń shildesinen bastap fýtbol erejesine birqatar ózgeris engizilip, resmı oıyndarda keńinen qoldanylyp jatyr. Sonymen bıyl fýtbolǵa qandaı ózgerister engizildi?
Oıynshy almastyrý. Endi oıynshy almastyrý sátinde fýtbolshy búkil alańdy kezip shyqpaı, ózine jaqyn turǵan alań jıeginen shyǵýǵa mindetti. Sońǵy jyldary «asa daryndy» bapkerler oıynnyń sońǵy ýaqytynda (tipti sońǵy sekýndtarynda) komandanyń oıynyn kúsheıtý úshin emes, qarsylastyń oıyn qarqynyn báseńdetý nemese ýaqyt utý úshin alańǵa fýtbolshy shyǵaratyn boldy. Al jańa ereje boıynsha bapkerler endi oıynshy almastyrýdan ýaqyt uta almaıdy.
Penaltı. Endi qaqpashy dop tebilmeı turyp qaqpadaǵy syzyq ústine bir aıaǵyn qoısa jetkilikti. Bul – daýly máselelerdi azaıtýǵa arnalǵan ózgeris. Penaltı tebetin sátti qaqpashylar ádette «eki aıaqpen syzyqty basyp turý» erejesin buzatyn edi. Iаǵnı, dop tebilmeı turyp alǵa sekirip nemese alǵa qadam tastaıtyn. Tóreshiler bolsa, mundaı jaǵdaıǵa árdaıym nazar aýdara bermeıtin. Osylaısha, bul ózgeris qaqpashynyń aıaǵyndaǵy «kisendi» bosatty desek te bolatyn shyǵar.
Gol soǵylýy múmkin jaǵdaıda dop qolǵa tıse – ereje buzylady. Qaqpa mańaıyndaǵy qaýipti shabýyl kezinde dop qorǵanýshy komanda oıynshysynyń qolyna tıse, tóreshi kóp jaǵdaıda kóz juma qaraıtyn. Iаǵnı, tóreshi oıyn ýaqytynda fýtbolshy dopqa qolyn ádeıi tıgizse ǵana oıyndy toqtatatyn. Qysqasy, endi dopqa «ádeıi» nemese «baıqaýsyzda» qolyn tıgizip alsa da oıyn erejesi buzylady.
«Tiri qabyrǵa» (stenka): qorǵanýshy komandanyń qatarynda oryn joq. Jańa ereje boıynsha, shabýyldaýshy komanda aıyp dobyn oryndaý kezinde qarsylas tarapynan kurylatyn «tiri qabyrǵaǵa» qosyla almaıdy jáne qorǵaýshylarǵa kedergi keltire almaıdy. Eki komandanyń fýtbolshylary arasyndaǵy qashyqtyq – bir metr bolýy tıis. Bul erejeniń mańyzdylyǵy – eki tarap fýtbolshylarynyń bosqa tartyspaý jáne oıyn ýaqytyn sozbaý.
Jazalaý qaǵazy. Endi bas bapkerlerge de sary jáne qyzyl qaǵaz kórsetiledi. Kóp jaǵdaıda tóreshiler shekten shyqqan bas bapkerlerge ıshara arqyly alańnan shyǵyp ketýin talap etetin. Al endi olar qyzbalyqqa salynǵan bapkerlerge sary jáne qyzyl qaǵaz kórsete alady. Qyzyl qaǵaz barshaǵa túsinikti bolsa kerek, al sary qaǵaz mańyzdy oıynda bapkerdi tynyshtandyrý úshin oılap tabylǵan «qarapaıym» jańalyq.
Dop tóreshige tıse, oıyn toqtatylady. Burynǵy ereje boıynsha, dop tóreshige tıetin bolsa, oıyn toqtatylmaıdy. Biraq keı jaǵdaıda mundaı oqıǵa kútpegen jerden qaýipti shabýyl uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı, tóreshiniń «járdemi» arqyly bir komandanyń jábir shegýi, bir komandanyń basymdyqqa ıe bolýy erejede qarastyrylmaǵan. Sondyqtan jańa ereje boıynsha, dop tóreshige tıse dereý oıyn toqtatylyp, eki komandanyń oıynshylary arasynda dop qaıta matchqa qosylady.
Qaqpadan berilgen dopty aıyp alańy ishinen qabyldaýǵa bolady. Burynǵy ereje boıynsha, dop qaqpa mańaıynan oıynǵa qosylsa, fýtbolshylar óz aıyp alańynda dopqa aıaq tıgizýge bolmaıtyn. Jańa ózgeriske saı, endi fýtbolshy óz aıyp alańy ishinen dopty oıynǵa qosyp, shabýyl uıymdastyra alady.
Qysqasy, bıyl qoldanysqa enshizilgen ózgeristerdiń qysqasha erejeleri osyndaı. Fýtboldy teledıdar nemese alańnan tamashalap qana qoımaı, osyndaı ózgeristerden únemi habardar bolyp júrińiz.