Nur-Sultan qalasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty ujymynyń uıymdastyrýymen «Altyn Orda: tarıh pen taǵylym» atty dóńgelek ústel ótti.
Sharanyń maqsaty – ústimizdegi jyldyń 24-tamyzynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ult kindigi Ulytaýda ótken halyqaralyq týrıstik forýmda sóz sóılep, qazaq dalasynda handyq qurǵan kóshpeli ımperııa Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn atap ótý jaıly aıtqan tujyrymyn jańǵyrtý.
Jıyndy ashqan moderator Radık Temırǵalıevtyń paıymynsha, otandyq tarıhtyń olqy tustary kóp, sonyń biri – Uly dalanyń tarıhy men mádenıeti. Iаǵnı álemge áıgili Joshy ulysynyń zańdy murageri – Altyn Orda ımperııasynyń tarıhyn jańǵyrtý arqyly búgingi urpaqtyń sanasy oıanady.
Joǵarydaǵy basqosýǵa elimiz tarıhshylarymen qatar atalǵan taqyryp boıynsha kólemdi eńbekter jazǵan ǵalymdar da shaqyrylypty. Sonyń biri – tatar oqymystysy, tarıhshy-etnograf Damır Ishakov. Bul kisi óz baıandamasynda «Altyn Orda – túrkiler ımperııasy. Onyń mádenıeti men tarıhy – bárimizge ortaq. О́ıtkeni Altyn Orda dáýiri – túrkilerdiń juldyzdy sáti. Mundaı alyp ımperııany basqalar qura alǵan joq. Bir sózben aıtqanda, bul Ulys – kóshpeli sharýashylyq pen otyryqshylyqty qatar úılestirgen klassıkalyq qoǵam» dep derek-dáıektermen aıtyp berdi. Sonymen qatar Damır Maýlııauly Altyn Orda kúlli Eýropany astyqpen qamtyp, sol dáýirdegi úlken memleketter Iýan ımperııasy jáne Parsy elimen qarym-qatynasta bolǵany jaıly da tyń derekter keltirdi.
Kelesi baıandamashy Memleket tarıhy ınstıtýtynyń dırektory, belgili ǵalym Búrkitbaı Aıaǵan óz sózinde: «Keńes kezinde Túrki qaǵanaty, Altyn Orda sııaqty aýzyn aıǵa bilegen áıgili memlekettik qurylymdar tarıhy partııa tarapynan qysymǵa tústi. О́ıtkeni Uly dala bıleýshileri Eýropa men Azııanyń jerlerin ýysynda ustady, sondaı-aq Eýrazııanyń kóptegen halyqtary keıinnen olardyń memleket basqarý tájirıbesin, salyq salý júıesin, áskerı ónerin, tipti poshta qyzmetine deıin paıdalandy» dese, Túrki akademııasynyń sarapshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tımýr Kozyrev: «Altyn Orda ulysy kommýnıkasııasy men logıstıkasy jolǵa qoıylǵan, ári sol tusta tolyqqandy atrıbýttary bar memleket boldy. Qazirgi elorda ıen dalaǵa boı kótere salǵan joq. Bul qala Uly daladaǵy qalalyq órkenıettiń jalǵasy. Altyn Orda tusynda jazba ádebıet te bar edi. Damyǵan memlekettik apparat ta jumys istep turdy» dedi.
Sonymen jıynǵa qatysýshylar Nazarbaev Ýnıversıtetiniń professory, Altyn Orda tarıhynyń bilgiri Iýlaı Shamıloglý, otandyq tarıhshylar Aıbolat Kúshkimbaev men Gúlmıra Ileýovanyń mándi baıandamalaryn tyńdady.
Shara barysynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty elimizdiń 14 oblysy jáne respýblıkalyq mańyzy bar 3 qaladan tańdap alynǵan 2500 adamnyń qatysýymen júrgizilgen áleýmettik zertteýdiń qorytyndysyn jarııalady. Mundaǵy tujyrymǵa sensek, tarıhı taqyryp qazaqstandyqtardyń úshten bir bóligin qyzyqtyrady eken. Ásirese qazaq tarıhyna degen qyzyǵýshylyq qatysýshylardyń 40 paıyzyn qurasa, olardyń 68 paıyzy tarıhı bilimdi mektep jáne JOO baǵdarlamasynan, 37 paıyzy kórkem shyǵarmalardan, 31 paıyzy derekti fılm, telebaǵdarlamalardan alatyny anyqtalypty.
Saýaldamaǵa qatysýshylardyń 29,6 paıyzy Qazaq handyǵy kezeńin, 25 paıyzy Altyn Orda dáýirin, 21,8 paıyzy Uly Otan soǵysy jyldaryn tarıh jylnamasyndaǵy eń qyzyqty kezeń dep eseptepti. Qatysýshylardyń tórtten biri qazaq memlekettiginiń bastaýy táýelsizdik alǵan 1991 jyldan bastalady dese, az bóligi Qazaq handyǵynyń qurylýymen baılanystyrǵan. Al búgingi talqylaýǵa túsip otyrǵan Altyn Orda taqyrybyna qatysýshylardyń 44,8 paıyzy oń kózimen qarasa, 28,9 paıyz adam beıtarap kúıde qalǵan.
Jıyn sońynda dóńgelek ústelge qatysýshylar Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn merekeleý qajet degen toqtamǵa kelip, sonymen qatar aldaǵy ýaqytta otandyq tarıhqa memlekettik deńgeıde kóńil aýdaryp, odan ári nyǵaıtýǵa yqpal etetinine senim artty.