«Baspasóz, jazýshylar» maqalasy 1925 jyly «Eńbekshil qazaq» gazetiniń №274 sanyna shyqqan.
Gazet-jýrnal úlken saıası qarýdyń biri ekendiginde eshkimniń janjaly joq. «Gazet halyqtyń tilshisi, gazet kóptiń joqshysy, gazet turmystyń aınasy» dep kópten beri aıtyp kelemiz.
Osy kúni Qazaqstanda onnan artyq qazaq tilinde gazet shyǵyp otyr. Bulardyń ishinde óz álinshe jaqsylary da bar, jamandary da bar. Biraq gazetterimiz moınyndaǵy mindetterin kóńildegideı atqaryp otyr dep maqtana alamyz.
Árıne, Qazaqstannyń jalpy saıası uǵymy áli az ǵana. Saıasat júzinde maıdanǵa túsip, tóselgen jazýshylar áli de kóp emes. Áıtse-daǵy tóńkeristiń jeti jyly túk nársege úıretken joq dep aıtýǵa bolmaıdy.
Jalpy sovetter odaǵynyń gazetteriniń ómirinde sońǵy kezde jańa dáýir týyp keledi. Ol jańa dáýirdiń aty – jumysker tilshilerdiń qozǵalysy. Osy kúni jalpy Reseıde elý myńnan artyq jumysker tilshiler bar. Bul tilshiler fabrık-zaýytta qyzmet isteıtin jumyskerler. Olar ózderiniń muń-muqtajyn aıtyp, gazetke sóz jazyp turady. Árbir fabrık, árbir zaýyttyń turmysy gazettiń betinde jarııalanyp otyrýǵa múmkindigi bar.
Elý myń jumyskerler tilshileriniń ústine áldeneshe myń tilshi orystyń qalalarynda bar. Bulardyń jazatyny qalanyń turmysy, aýyl sharýasynyń jaıy, mujyq arasynda bolyp jatqan ýaqıǵalar.
Sóıtip, bul tilshiler gazet-jýrnaldyń kóp taraýyna sebepker bolyp otyr. О́ziniń ómirinen jazǵan soń gazet-jýrnal qalyń eldiń ishine kirip otyr. Máskeýde shyǵatyn «Pravda» gazeti budan bir jyl buryn júz myń danadan az-aq artyq edi, osy kúni «Pravda» jarty mıllıon shyǵady.
Bizdiń Qazaqstanda shyǵatyn gazetteriniń osy kúngi kemshiliginiń eń úlkeni – aýylda, el ishinde tilshileriniń azdyǵy. Ásirese, «Eńbekshil qazaq» tilshileriniń azdyǵynan osy kúnge sheıin aqsap keledi. Kemshilikti aıtý uıat emes, bar kemshilikti joq dep, odan qutylýǵa tyryspaý – uıat. Kórinip turǵan nársege shymyldyq jabýdan biz aýlaqpyz.
Sondyqtan osy kúngi bizdiń aldymyzda turǵan úlken máseleniń biri – gazetke qalyń eldiń ishinen jazýshy jınaý.
Qalyń eldiń ishinde qanshama muǵalimder otyr. Qanshama mektepte oqyp júrgen jastar bar. El ishinde hat biletin kóńili sergek qara momyn sharýanyń adamdary bar, anda-sanda jerlerde dárigerler, agronomdar bar. Mine, osynyń bári kóńil qoısa, gazetke sóz jaza alady.
Osy kúngi aýyldyń turmysy qandaı? Sharýashylyq ne kúıde? Halyq aǵartý jumystary qalaı? Bolıspolkom, aýylnyı sovetter jumysty qalaı júrgizedi? Sot mekemeleri, mılısııa hám basqa osy syqyldy aýyldyń ómirimen qatynasy bar áńgimelerdiń bárine qazaq gazetiniń betinde oryn berilýi tıis. Gazet halyqtyń tilshisi bolatyn bolsa, gazet turmystyń aınasy bolatyn bolsa, qalyń eldiń ishinde otyrǵan adamdar gazetke qolyn tıgizýi kerek. Sonda ǵana gazet pen aýyldyń arasy jýyqtaıdy, sonda ǵana gazet turmystyń aınasy bolady.
Al, endi «gazet – kóptiń joqshysy» degenge keleıik. Bul másele týraly da boıdaǵy mindi jasyrmaı, shyndy aıtý kerek. Bizdiń gazetterimizdiń kóbiniń jazatyny áli janjalda júrgen áńgimeler.
Joqshy bolǵanda kimniń joqshysymyz? Izdeıtin joǵymyz ne? Buǵan aıqyn jaýap áli esh gazettiń betinde berilgen joq. Keıbireýler betaldyna betine boıaý jaǵyp eliredi. Keıbireýler kómeski, dúmbilez áńgimeni kúńkildep júr. Qazaqtyń eńbekshilerine shyn saıası tamaq bolatyn irgeli sózdi neshe qabat estidik? Tym az estidik.
Osy kúngi jalpy qazaq kommýnısteriniń aldynda turǵan negizgi másele bizdiń gazet-jýrnaldarymyzdyń da betinde tur. Ol negizgi másele – qazaq jurtynyń ishindegi tap tartysy. Biz, qazaq jurty buryn qorlyqta, zorlyqta bolǵan el edi deımiz; óziniń qarańǵy, nadandyǵynyń arqasynda osal, nasharlyǵynyń arqasynda áli de kóp nárseden keıin qalyp otyr deımiz. Sondyqtan qazaq jurtyn eń áýeli ult bostandyǵyna jetkizý kerek deımiz – bul bir másele.
Ekinshi másele – qazaq jurty qansha artta qalǵanmen, qanshama shet elden soqqy jegenmen óz ishinde de bútin bolǵan joq. Qazaqtyń ishinde de túrli-túrli qazaq bar. Bireýi baı, bireýi kedeı. Bul ekeýiniń tilegi de, bilegi de bir emes. Ekeýiniń keregi eki basqa. Ekeýi eki joqty joqtap júr.
Bul bylaı bolsa, biz kimniń joqshysymyz? Bizdiń izdep júrgen joǵymyz ne? Árıne, biz, qazaqtyń eńbekshi tabynyń joqshysy izdep júrgen joǵymyz – eńbekshiniń aǵarýy, eńbekshiniń sharýasy, eńbekshiniń ómiri.
Jalshy qazaq jurtyn ult bostandyǵyna jetkizýge tyrysý kerek. Biraq munymen qabat, qazaqtyń óz ishindegi tap tartysyn da eskerý kerek.
Bul másele – bizdiń osy kúngi aldymyzda turǵan kóp máseleniń ishindegi eń zory, eń qıyny, eń túıinshektisi. Osy túıinshekti sheshý, tym bolmasa, sony sheshýge kirisý – bizdiń gazet-jýrnaldyń úlken mindeti.
Aýyldyń qazirgi muń-muqtajyn jazyp kórý úshin bizge qalyń eldiń ishinen júzdegen, myńdaǵan tilshiler kerek.
Qazaq tarıhynyń sońǵy aıtylǵan negizgi máselesin sheshý úshin bizge irgeli bilim alǵan iri kommýnıst jazýshylary kerek.
Bulardyń bárin qosqanda tamyry myqty, denesi jýan, butaqtary mol báıterekteı bolsyn, qandaı duspan súıkense de qulata almaıtyn bolý kerek.