Semeı óńirindegi bir aýyldyq okrýg pen ondaǵy orta mektep elimiz egemendikke qol jetkizgennen bergi jerde Medeýdiń atymen atalady. Jýyrda atalǵan aýylda issaparmen bolǵanymyzda burynnan estip qalyp júretin derekterge qaıtadan úńilgendi jón kórgenbiz.
Birden aıtaıyq, oqyrman qaýymnyń bári derlik Medeýdiń esimine sonshalyqty qanyq bolmasa da, kemeńger Áýezovtiń «Abaı joly» epopeıasynda beınesi qapysyz sýretteletin onyń ákesi Orazbaıdy jaqsy bilse kerek. Bir ózine úsh myń bas jylqy bitken sol Orazbaı «birinshi Qudaıyma, ekinshi Shunaıyma senemin» deıdi eken. Shyndyǵynda, Shunaı – qut qonǵan óńir. Álgi úsh myń bas jylqy sol óńirdi toltyryp jaıylyp jatsa, Orazekeń, e, malym túgel eken dep kóńili toq bolyp júre beretin kórinedi.
Taǵy bir ańyzda bul babamyzdyń Ertistiń boıyna qonystanyp jatqan orys saýdagerlerimen qalaısha saýda-sattyq jasaǵany týraly jyr ǵyp shertiledi. Iаǵnı, olarǵa bir úıir jylqyny satqannan soń arada birer kún ótkende Orazekeń mańyndaǵy qosshylaryna Shunaı taýynyń basyna shyǵyp, Semeı jaqqa kóz salyńdarshy, shań kórinbeı me eken deıtin kórinedi. Aıtqandaı-aq, ol jaqtan aldymen býdaq-býdaq shań, ile álgi bir úıir jylqynyń qaıtyp oralyp kele jatqany baıqalady. Sonda bul kisi ishinen myrs-myrs kúlip turady eken. О́ıtkeni, syry ózine málim qula aıǵyrdyń óz úıirin Ertisten júzdirip ótip, Shunaıyna aman-esen jetkizetinine bek senetin kórinedi. Bir qyzyǵy sol, endi ol bul úıirdi Qarqaraly jaǵynan kelgen saýdagerlerge qaıta satyp, orystardan qýǵynshy kelgende zamanyń túlki bolsa, tazy bolyp shal degendeı, túk bilmegen bolyp, saqalyn sıpap otyrady eken.
Búginde buǵan kúlgenmen, hakim Abaıdy soqqyǵa jyǵýǵa birden-bir sebepker bolǵan Orazbaıdy jaqsy kórmesek kerek. Al sóıtken Orazbaı Abaı dúnıeden qaıtty dep súıinshi suraǵandaı bolyp kelgen bir áýmeserge dúre soqtyryp, endi kimmen aıtysyp, endi kimmen aıqasamyn, dep kózine jas alypty desedi.
Medeý aýylyna sapar barysynda aýyl ákimi Daryn Muhtaruly men aýyldyq ákimdiktiń bas mamany Qýanyshbek Temirbekuly bizdi Shunaı jaǵyna bastap alyp barǵan. Sol joly osy Shunaı óńirinde jylqy malyn ósirýmen jan-jaqty aınalysyp jatqan Aıan Jarylǵapov, Shaǵan Orazalın syndy azamattardyń ońdy tirshiligimen tanysqanbyz. Áýeli Qudaıyna, sodan keıingi jerde Shunaıyna senip otyrǵan bul azamattar týraly keıinirek sóz qozǵaýǵa úlgeremiz dep oılaımyz.
Mine, zamanynda saı-salany tórt túliktiń eń asyly – jylqy malyna toltyrǵan Orazbaı qajynyń zıratynyń basynda turmyz. Sózdiń shyndyǵyn aıtaıyq, qajynyń zıraty kútimsizdikten tozyp ketipti. Aǵash esikteri synǵan, qoldan quıǵan kirpishteri úgitilip jatyr. Tek kezinde Samarqanttan alǵyzǵan qyzyl qulpytas birden kózge túsedi. Erterekte, eger ras bolsa, osy qulpytas túnde de jarqyrap turady eken. Quramynda fosfor bolsa kerek. Al osy qulpytasqa jazylǵan jazýdy Sháker aqynnan basqa eshkimniń oqyp bilýine biligi jetpepti. 1831 jyly ómirge kelgen Orazbaı qajy Aqqululy 1922 jyly, ıaǵnı jasy toqsannan asyp baryp dúnıeden ótipti. Ne desek te, myńǵyrǵan maldan, astatók baılyqtan oǵan buıyrǵany osy Samarqanttyń kók tasy ǵana ma dedik.
Múmkin, bizdiń munymyz da kúpirshilik shyǵar. О́ıtkeni, onyń uly – Medeýdiń esimi, joǵaryda aıtqandaı, bir aýyl men ondaǵy mektepke berilip otyr ǵoı. Al onyń jóni joq emes. Iаǵnı, Medeý osy óńirde alǵash mektep ashqan kóziqaraqty adam bolǵan. Sol shaqta bul aýylǵa ultymyzdyń ustazy bolǵan Ahmet Baıtursynov kelip ketipti degen sóz bar. Jas Muhtardyń keńesimen ókpe dertine shaldyqqan Sultanmahmuttyń Medeýdiń uly Sanııazdikine kelip, qymyz iship emdeletini tarıhı shyndyq. Al Medeýdiń Abaıdyń uly Turaǵulmen quda bolatyndyǵy jáne ras áńgime. Demek, Orazbaı urpaǵy Alash arystarymen óte jaqyn qarym-qatynasta bolǵan.
Joǵaryda aıtqandaı, kózi ashyq, kókiregi oıaý Medeýdiń basqa uldary da el tanyǵan azamat bolyp ósedi. Aıtalyq, bertinde ómirden ozǵan, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy syılyqtyń ıegeri Ábdilmanap qazaqtan shyqqan alǵashqy arheologtardyń biri bolatyn. Medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Qabysh bolsa, A.N.Syzǵanovtyń jetekshiligimen baspa aýrýyn emdeýge baılanysty qurylǵan ekspedısııaǵa qatysady. О́kinishke qaraı, nebári qyryq jasynda ómirden ozǵan. Medeýdiń Bilál, Máýkil degen uldary da bilimdi azamat bolyp ósedi.
Sonymen, Medeý aýylynda kezinde Oktıabrdiń 60 jyldyǵy atyndaǵy orta mektep bolyp ashylǵa