Tartymdylyq tereńdeı túspek

Baǵdarlamanyń basty maq­saty – óńir ekonomıkasyn damy­týǵa jańa serpin berý jáne ómir sapasyn jaqsartý bolǵanyn atap kórsetken jón. Aýqymy keń isti biryńǵaı bıýdjettik qara­jat­tar esebinen sheshý esh múm­kin emes. Bul baǵytta óńirlerge ınves­tısııalyq qarajat kózderin tar­týdyń barlyq joldaryn qaras­tyrý birinshi kezekke qoıylǵan-dy. Osy oraıda Aqtóbe oblysynda aıtarlyqtaı jumys atqaryldy. 2016 jyldan bastap óńir ekonomıkasyn damytýǵa 1,3 trıl­lıon teńge ınvestısııa tartyldy. In­vestısııalardyń 85 paıyzdan astamy – ınvestorlardyń men­shikti qarajaty. Osy aralyqta bıýdjette  15 paıyz ǵana ınvestısııa tartyldy. Iаǵnı, qýyrdaqtyń kókesi túıe soıǵanda kórinse, ınvestısııanyń kókesi sheteldik bolsa, baǵasy arta túspek.

Aımaqqa tartylǵan ınves­tısııalardyń jalpy kóleminiń 30 paıyzdan astamy sheteldik qarajat bolǵanyn aıta ketelik. Degenmen muny múmkindik shegi deý de qıyn-aq. Qazir oblysta osy úlesti odan ári kóterý jóninde keshendi sharalar kózdelip otyr. Aqtóbe óńiriniń áleýmettik-eko­nomıkalyq áleýeti men ınves­tısııalyq tartymdylyǵy oǵan negiz qalaı alady. Investısııa kólemin odan ári ósirý jónindegi jańadan jasaqtalǵan aımaqtyq jobaǵa sáıkes, jyl sońyna deıin qosymsha 800 mıllıard teńgege jýyq ınvestısııa tartylmaq.

Búginde aımaqtyń ınvestı­sııa­lyq tartymdylyǵyn odan ári tereńdetý jónindegi máseleler jer­gilikti atqarýshy organdar je­tekshileriniń udaıy nazarynda. Árıne, oraıyn taba bastaǵan is bir sátte alqynyp, demigip qalýy da ábden múmkin. Beınelep aıtqanda, búginde álemde ınvestısııalar úshin tynymsyz tartys júrip jatyr dese de bolady. Osy kúreste jyǵylyp qalmaý úshin óńirde ınvestısııalyq bastamalardy qoldaýdyń naqty tetikteri men joldary belgilendi.

Sonyń ishinde Aqtóbede 2013 jyl­dan beri turaqty túrde ót­kizile bastaǵan halyqaralyq ın­vestısııalyq forýmdardyń yq­paly az emes. Sonyń nátı­jesinde hrom oksıdin óndiretin sehtan jel elektr stansasyna deıingi otyzǵa jýyq joba júzege asa bastady. Sońǵy atalǵan ınvestısııalyq-ınnovasııalyq jobanyń jalpy  quny 100 mıllıon AQSh dollary turady. Osy arqyly óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna 423 mıllıard teńge kóleminde ınvestısııalyq qarajat qosyl­dy. Sonymen birge 3 myńǵa jýyq adam jańa jumys oryndarymen qamtyldy.

Innovasııa ózdiginen alaqan­ǵa túse qoımaıdy. Qyrdan qash­qan qyzyl túlki dersiń ony. Muny qa­laı tartyp ıgerýge bolady. Bul úshin kásiporyndardyń ınves­tısııalyq belsendiligin kótere bilýdiń mańyzy joǵary. О́tken jyly óńirde taý-ken men metallýrgııa ónerkásibiniń birqatar kásiporyndaryn sıfrlandyrý jumystary júrgizildi, bul is bıyl taǵy da jalǵasyn tapty. Áıtse de atalǵan máselede barlyq kúsh pen múmkindik aqtóbelik ın­vestorlardyń qolynda turma­ǵanyn da ashyq aıtqan jón.

Mysaly, elimizde ınvestorlardy kedendik salyqtardan bosatý jónindegi joba kesheýilde­mese bir izge túsken úrdis odan ári shı­­raı túspek. Osyndaı tilekti  jo­ba qunynyń otyz paıyzyna de­ıin memlekettik grant berý má­se­­lesine qatysty aıtýǵa da bolad­y. Bul qatarda shıkizat pen materıal­dardy syrttan ákelgen ınves­torlardy bes jylǵa deıin qo­symsha qun jáne jer men múlik salyq­tarynan bosatý jónindegi sharalar óz kezegin kútip tur.

Elimizde ınvestısııalyq ahýal­dy jaqsartýǵa septigi tıetin keshen­di is-sharalar tolyq sheshi­min tapqan kezde aqtóbelik ınves­tor­lardyń arqasy da keńı túspek. Bul jóninde Aqtóbe oblysynyń ákimi Ońdasyn Orazalın:

– О́ńirde «Kedergisiz bıznes» jobasy júzege asyryla bastady. Onyń alǵa jyljýy úshin ınves­torlarǵa arnalǵan front-ofıs ashyldy. Munyń bári oblysta qolaıly ınvestısııalyq klı­­matty qalyptastyrýǵa baǵyt­­talǵan. Atalǵan istiń alǵash­qy nátıjeleri de atap aıtýǵa turar­lyq. Máselen, sońǵy ýaqytta Túr­kııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Ger­manııa jáne Nıderland sekildi eko­nomıkasy jaqsy damyǵan kóp­tegen elderdiń kapıtaldaryn paı­dalanýǵa múm­kindik alyp otyr­myz. Qazir óńir­de atalǵan mem­le­ket­terdiń 900-den astam kompa­nııa­lary jumys júrgizýde, – dedi.

Búginde ınvestısııalardy paıdalaný arqyly oblys shıkizattyq táýeldilikten arylyp, kerisinshe óńdeý ónerkásibi býyndaryn damytý boıynsha óńirler arasynda aldyńǵy orynǵa kóterildi. Buǵan óńdeýshi ónerkásiptiń úlesi 10,8 paıyzdan 13,7 paıyzǵa deıin óskeni dálel. Sondaı-aq eńbek ónimdiligi 43 paıyzǵa artqany da aıqyn aıǵaq. Árıne buǵan qarap Aqtóbe oblysynda ekono­mıkany kóterýge sheteldik qara­jattardy tartý men ekonomıkany ártaraptandyrý jumysy tolyq sheshimin tapty dep aıta almas edik. Bul rette óńirdiń ekonomıkalyq áleýetin odan ári ósirý, otandyq jáne sheteldik ınvestorlardy tartý aýqymyn arttyrý, jańa jumys oryndaryn qurý jáne salyqtyq bazany odan ári keńeıtý sekildi jaýapty da kúrdeli mindetter tur. Osyǵan baılanysty óńirdegi salalyq basqarmalar men «Qazaq Invest» UK ókildigi jáne «Aqtóbe» ÁKK AQ ekonomıkanyń ártúrli sektorynda ınvestısııalar tartý isiniń san túrli tásilderin qarastyra bil­genderi jón. Al ázirge bul iste olardyń tarapynan aıta qa­lar­lyqtaı qarqyndy is-qımyl baı­qala bermeıdi.

Dúnıejúzilik banktiń sarap­tamalyq qorytyndysy boıynsha, Aqtóbe oblysy bıznes júrgizý je­ńildigi boıynsha el óńirleri ara­synda aldyńǵy oryndardyń birin­de, ıaǵnı úshinshi orynda tur.

AQTО́BE