Qaraǵandyda qordalanǵan máseleler bar

Eldiń ótinish-tilegine qulaq asý óz aldyna, ony sheshýdiń ońdy joldaryn qarastyryp, bastaǵan isti aıaǵyna deıin jetkizý – memlekettik qyzmetshige, atqa mingen azamattarǵa abyroı áperetin minez. Túptep kelgende, munyń ózi bılik pen qara halyq arasyndaǵy baılanystyń bekı túsýine de mol yqpalyn tıgizetin qaıyry mol hareket.

Qaraǵandy oblysynyń ákimi Jeńis Qasymbek taıaýda azamattardy biryńǵaı qabyldaý kúniniń qorytyndysyn shy­ǵardy. О́ńir basshysynyń qabyldaýynda bolǵan 57 adamnyń 33-i Qaraǵandynyń jyl­dar boıy sheshilmeı kele jatqan túıindi máselelerin taǵy bir márte qozǵap, ákim­ge kóptegen ashy shyndyqtyń betin jaıyp saldy. Qoǵamdyq kóliktiń syn kótermeıtin jumysy, kóshe jaryǵynyń joqtyǵy, qalanyń sáýlettik túrinen sán ketkendigi, múmkindigi shekteýli jandar úshin qoljetimdi ortanyń bolmaýy jáne basqa da tolǵaǵy jetken máseleler jaıyndaǵy turǵyndar janaıqaıy oblys ákimine jetti.

Osy kezdesýden keıin óńir basshysy Qaraǵandydaǵy jaǵdaıy syn kótermeıtin kósheler men shaǵyn aýdandardy aralap shyqty. Turǵyndarmen tildesip, máseleniń mán-jaıyna qanyǵa tústi. Sodan keıin baryp, Qaraǵandy qalasyn damytýǵa arnalǵan keńes ótkizip, osy jıynda qala basshylyǵyn qatań synnyń astyna aldy.

Oblys basshysy bul tyǵyryqtan alyp shyǵar tóte jol – avtoparkterdi túgeldeı jańartý jáne bul saladaǵy jumysty durys uıymdastyrý dep esep­teıdi. Sondyqtan 200 jańa avtobýs satyp alynbaq. Al 2021 jylǵa deıin qala ishinde jolaýshylar tasymaldaıtyn avtobýstardy túgeldeı jańartý jóninde naqty tapsyrma berildi.

Sonymen qatar oblys ákimi kenshiler astanasynyń arhıtektýralyq kelbetine kóńili tolmaıtynyn jetkizdi.

– Turǵyndar Qaraǵandynyń tarıhı kelbetin saqtap qalýdy durys talap etedi. Eger jańasyn saldyq eken, onda taban tirerlik biryńǵaı tujyrymdamany ustaný kerek. Sonda, qala qurylysy, sáýlet máseleleri zańgerlerge, ekonomısterge óteýge berilgen bolyp tur ǵoı. Álbette olar­dyń óz salalary boıynsha bilgir maman ekenine kúmánim joq. Alaıda qalanyń kelbeti, kórkemdik sheshim degender múlde basqa dú­nıeler emes pe? Sodan kelip proble­ma týyndap tur ǵoı: sáýlet stıli múldem damymaı jatyr, – dedi Jeńis Qasymbek.

Oblys basshysy aıtqan sózdiń jany bar. Keıingi jyldary Qaraǵandydaǵy beı-bereket salynyp jatqan qurylystan kóz qaraýytyp, bas aınalady. Ortaq úılesimge baǵynǵan biryńǵaı arhıtektýralyq sheshim joq. Bulaı bolatyn da jóni bar. «Baqsaq, baqa eken» demekshi, kenshiler astanasynda bas sáýletshi joq bolyp shyqty. Oblys ákimi muny baryp turǵan jónsizdik dep atap, jaǵdaıdyń bulaısha qalyptasqanyna qatty qynjylys bildirdi.

Kenshiler astanasynyń kelbeti óz al­dyna, bul qalada áli kúnge deıin qarań­ǵylyq qushaǵynda qalǵan 611 kóshe bar. Jeńis Qasymbek qala basshylyǵynyń aldyna tez arada osy máseleniń sheshimin taýyp, oblys ortalyǵy úshin syrtqy bezen­dirý men sáýletti jaryqtandyrýdyń biryń­ǵaı tujyrymdamasyn ázirleýdi shegelep tapsyrdy.

Jasyratyny joq, qazirgi ýaqytta Nurlan Áýbákirov «Sýǵa salsań batpaıtyn, otqa salsań janbaıtyn» ákim bolyp tur. О́ziniń kenshiler astanasynyń eki tizgin, bir shylbyryn ustaǵanyna bes jyl toldy. Ras, osy jyldar aralyǵynda ol Qaraǵandy qalasyn bes saýsaǵyndaı jattap alǵan. Máselen, oblys ákimi qan­daı da bir máseleni kóterse, Nurlan Erik­baıulynyń áıteýir bir jaýaby saqadaı-saı turady. Osy joly da qamshy saldyrmaı, syn qarmaǵynan op-ońaı sytylyp ketip jatty.

– Jaryqtandyrý qyzmetterin satyp alý boıynsha memleket-jekemenshik áriptestiginiń tetigin ázirleımiz. Tıisti rásimderdi júrgizýdi bastaımyz. Búginde kásiporyndar óz esebinen jaryqtandyrý tirekterin ornatýǵa daıyn. Bul jumysty jýyrda bastaımyz. Bir-eki jyldan soń bárin aıaqtaımyz. Alǵashqy kezeń­derde Mıhaılovka jáne Fedorov sha­ǵyn aýdandary boıynsha 136 kósheni ja­ryqtandyrýdy josparlap otyrmyz, mun­da 40 jyl jaryq bolmaǵan, – dep synap­taı syrǵytty qala ákimi.

Qaraǵandynyń bıznesti júrgizý je­ńildigi boıynsha da sharýasy qojy­rańqy bolyp shyqty. Respýblıka boıyn­sha 197 aýdan men oblystyq mańyzy bar qa­lalardyń ishinde kenshiler astanasy 50-shi orynǵa taban tiregen. Oblys basshysynyń oıynsha, munyń bir kiltı­pany qalada «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasynyń nashar túsin­dirilgendiginde jatsa kerek. Máselen, qala ekonomıkasyndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi bar-joǵy 50% ǵana eken. Ony 70 paıyzǵa jetkizý aldaǵy ýaqyttyń enshisine qaldyrylǵan.

– Bıznesti júrgizýdiń barlyq úderis­terin barynsha jeńildetý kerek. Ká­sipkerlerdiń ruqsat berý qujatta­ryn alýdaǵy qıyndyqtarǵa, kólik ınfra­qurylymynyń sapasy men qolje­tim­diligine baılanysty aıtqan shaǵym­dary óte kóp. Bul degenimiz, qandaı da bir mehanızmder jumys istemeıtinin kórsetedi. Kásipkerlermen kezdesip, ju­mys isteýge qandaı sebepter kedergi kelti­retinin anyqtańyz, – dep tapsyrdy Jeńis Qasymbek.

Iá, aıta berse, Qaraǵandynyń durys jumys istemeıtin «mehanızmderinen» basqa da mehnatty máseleleri kóp-aq. Elbasy Qazaqstandaǵy tórtinshi megopolıs bolady degen qala dál qazirgi ýaqytta atqaminer azamattar tarapynan shynaıy qamqorlyqqa, janashyr peıilge muqtaj.

Álbette, Qaraǵandyda bári jaman dep aýyzdy qur shóppen súrte berýge de bolmas. Mysaly, qazir qala – tur­ǵyn úı qurylysy jaǵynan elimizde kóshbasshy óńirdiń biri. Naqtyraq aıtar bolsaq, kenshiler astanasynda baspana ár tur­ǵynǵa shaqqanda 24,9 sharshy metrden aınalady eken. Bul – joǵary kórsetkish. Sonan soń qalada jumyspen qamtý isi durys jolǵa qoıylǵan. Iаǵnı, eńbekke jaramdy turǵyndardyń 82 paıyzy turaqty jumyspen qamtamasyz etilgen. Budan bólek, eki jyl ishinde 200-ge tarta aýlanyń aýmaǵy abattandyrylǵan.

Tize berse, basqa da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı-aq ilgerileýshilikter bar. Degenmen, bulardyń bári de joǵaryda aıtylǵan qat-qabat problemalardyń janynda jip ese almaı qalady. Árıne, Qaraǵandy qalasy ákiminiń atalǵan ke­ńeste jarııa etken qalanyń 2050 jylǵa deıingi strategııalyq damý jos­paryn tyńdap otyrsań, eriksiz tańdaı qaǵasyń. Bolashaqtyń qamyn kúıttep, alysqa kóz júgirtkenimiz jaqsy-aq. Degenmen, búgin-erteń sheshilýi tıis sharýalar esten shyǵyp ketpese eken deısiń. Qyryq jyl jaryq kórmegen 136 kósheniń boıynda tezirek sham jansa deısiń. Qytaıdyń eski-qusqy avtobýstary kelmeske ketip, qala ishinde jańa hám sapaly kólikter josylsa deısiń. Joldary ómiri jóndeý kórmegen qanshama shaǵyn aýdan, tuıyq kósheler bar. Bir sózben aıtqanda, tur­ǵyndar bul ómirdiń raqatyn 30 jyldan keıin emes, jaqyn arada kórgisi keledi...

Jalpy oblys ákiminiń kenshiler astanasynyń eńsesin kóterýge eki bi­lek­ti sybana kiriskeni kóńilge dem be­redi. Al qala basshysy she? О́ńirdiń eks-basshysy Erlan Qoshanovtan sógis­pen «qutylǵany» este, endi Je­ńis Qasymbektiń syny­nan qandaı qory­tyndy shyǵarar eken? Oblys ákiminiń «Jınaqtalyp qal­ǵan máselelerdi sheshý úshin qyrýar jumys­tardy atqarýymyz kerek. Barlyq máse­lelerdi baqylaýda ustap qana qoımaı, naqty isterge kó­shetin bolamyz», degenine qaraǵanda, al­daǵy ýaqytta Qaraǵandynyń atqa­mi­nerleri úshin «alasapyran» týýy áb­den múmkin.

QARAǴANDY