Ǵasyrlarǵa ulasar uly tuǵyr

Mine, osynaý strategııa­lyq kemeń­ger­liktiń jalǵasy, sabaqtastyǵy dep tany­lyp, jappaı qyzyǵýshylyq tý­ǵyz­ǵ­an Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaq­stan» atty maqalasynyń qoǵamdyq mán-mańyzy erekshe dep bilemin.

Ony iske asyrýda úlesi­mizdi qosý azamattyq paryzymyz dep oılaımyn. Maqalada hakim-danyshpan Abaıdyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı uly aqyn muralaryn oqý, nasıhattaý jolymen qoǵam­dyq damýymyzdyń bar­lyq salasyna rýhanı ser­pin berip, azamattyq sanany qaıta túletý kózdelgen. «Ulttyq sanany saqtaý jáne ony zaman talabyna saı be­ıimdeý memlekettik mańyzy bar máselge aınaldy», deı otyryp, el Pre­zıdenti sol arqyly HHI ǵasyrda eli­mizdiń tyń qarqynmen damýyna jol ashý júzege asyrylatynyn atap kórsetti.

Ultymyzdyń ıntellektýaldy deń­geıin kóterip, qo­ǵam­nyń damýyna kedergi kel­tiretin, bereke-birligimizge irit­ki salatyn jaǵymsyz ádet­terden arylý kerektigi Abaı shyǵarmalarynda da aı­tyl­­ǵan. Bul rette Abaıdyń «To­lyq adam» tujyrymy baǵ­dar bola alady. «Aqyl, qaı­rat, júrekti birdeı usta, Son­da tolyq bolasyń elden bó­lek» dep, adamǵa nurly aqyl men ystyq qaıratpen bir­ge jyly júrek te kerek eke­nin aıt­qanynan qazaq hal­qy­nyń ómiriniń basty usta­nymy degenin ańǵaramyz. Osyn­daı túsinik halqymyzdy ǵasyr­lar boıyndaǵy túrli qıyn­dyq­tar­dan aman-saý ótýge, ózgelerge de qamqorlyq jasaý saltyna negiz bolǵany tarıhqa aıan.

Osy oraıda, memleketimiz halyqqa áleýmettik qoldaý kórsetý baǵytyn ustanyp otyrǵanyn rızashylyqpen aı­tar edim. Áleýmettik jan-jaq­ty kómekterdi aıt­pa­ǵan­nyń ózinde, bel­gi­li bir kásippen aınalysý joldaryn ashyp, ádis-tásilderin kórsetip otyr, sóı­tip áleý­mettik qol­daý jańa kásipkerlik­ti ómir­ge ákelýge qyzmet etýde. Bu­nyń ózi ju­myssyzdyqty bol­dyr­maýǵa baǵyt­talýda, jal­py­ǵa ortaq eńbek qoǵamyn qurý­ǵa bastaıdy. Men osyǵan qýanamyn.

Bilim men ǵylymdy meń­gerý – el dáýletin kóterý­diń kepili. «Talap qyl artyq bilýge» degende, Abaı osyny meńzeıdi. Memleket basshysy «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń qabyldanýy da osy baǵyttaǵy ıgi basta­ma­lardyń biri ekenin málimdedi. «Bul sapaly bilim berý isin jetildirýge arnalǵan qadam. Ustazǵa qurmet kórsetip qadir­leý – bárimizdiń mindetimiz. Sondyqtan memleket muǵalim mamandyǵynyń mártebesin kóterip, alańsyz jumys isteýi­ne jaǵdaı jasaýy kerek», dep jaza­dy Memleket basshysy. О́zim pedagog qyzmetker bol­ǵan­dyqtan, bul sózderdiń máni men aqıqattyǵyna kepil bere alamyn.

Sondaı-aq atalǵan maqa­lada qazaq tiliniń mártebesin kóterýde, ony damytýda Abaı ósıeti qanattandyra túseti­nine senim bildiredi. Qazaq tilin úıre­nýge basym­dyq bere otyryp, qazaq­stan­­dyq­tardy aǵylshyn tilin meń­gerýge shaqy­rady. «О́zimiz­den ozyq turǵan jurt­pen deńgeı­les bolý úshin onyń tilin meń­gerý­diń mańyzy zor», deıdi Prezıdent.

Túrli ónerdi ıgerýge ún­deıtin Abaıdy ıntellektýal­dy ult qalyptastyrý ıdeıa­synyń negizin salýshy degen ádil baǵa – Abaıǵa jańasha qaraý­ǵa úndeıdi. Uly aǵartý­shy­nyń týyndylaryn zaman aǵy­myna laıyqtap qabyl­daýǵa jol salyn­ǵan maqalada.

Uly aqynnyń óleńderinde ultyn qatty synaıtyny bel­gili. Al aqynnyń bul kóz­qara­sy osy arqyly hal­qy­myz­dyń «Syn túzelmeı, min tú­zelmeıdi» degen da­nalyǵymen úndesip jatqanyn ań­ǵaramyz.

Uly aqyn óz shyǵarma­laryn­da eldik murattardy asqaqtatyp, ult tutastyǵyn uıystyrýdy kózdedi. «Sy­byrdan bas­qa syry joq, sharýaǵa qyry joq», artyq maqtanǵa úıir bolý sııaqty keleń­sizdikterdi aıaýsyz synaý arqyly olardan arylýǵa kózimizdi ashady. Abaıdy oqyǵan urpaq ózin-ózi ıgerip, ózin-ózi jetildirip, elge adal qyzmet etpeı qala almaıtyndaı bolyp ósetinine senim mol. Memleket basshysynyń «Biz ulttyq sanany jańǵyrtamyz jáne básekege qabiletti ult qalyp­tastyramyz desek, Abaı­dyń shyǵarmalaryn mu­qııat oqýy­myz kerek» degeni mektepke de qatysty. Son­dyq­tan aldaǵy ýaqytta oqý jos­par­laryn­da, bilim baǵdar­ma­larynda Abaı­dy arnaıy júıeli oqý saǵattaryn belgi­leýdi qarastyrý kerek dep oılaımyn.

Abaı muralaryna bet burý naýqan emes, ol turaqty is ekeni quqyqtyq-normatıvtik zańnamalarda anyqtalsa, nur ústine nur bolar edi.

«Elbasy bastap, eli qostap, bıik beles­terdi baǵyndyrdyq. Ozyq elýlik­ke kiremiz dep maqsat qoıdyq, ol maq­satqa merziminen buryn jettik. Ozyq otyz­dyqqa qosylýdy me­jele­dik. Ol mejege de jetemiz. Sol me­jege jetýge de uly Abaı mu­rasy kómektese alady», de­gen, Qasym-Jomart Ke­mel­­uly­nyń nusqamasy uly maq­sat­tarǵa bastaıdy. Abaı jy­lyn­da ǵasyrlarǵa ula­sa­tyn izgi­likti ósıet-ónegeniń myz­ǵy­mas tuǵy­ry qalanady dep bilemin.

Aıagúl MIRAZOVA,

Qazaqstannyń Eńbek Eri