Aýyl men qala mektepteri arasyndaǵy alshaqtyq azaımaı tur

Sebep pen saldar

Prezıdent janyndaǵy Or­talyq kommýnıkasııa­lar qyz­metin­­­­­de ótken jyl­dyń qa­zan aıyn­daǵy baspasóz más­lı­ha­tynda Bilim jáne ǵy­lym vıse-mınıstri Sholpan Karı­no­va elimizde júr­gizil­gen oqýshylardyń oqý jetis­­tik­terin syrttaı baǵalaý nátı­­jesi boıynsha aýyl bala­larynyń qaladaǵy qara doma­laq­tarymyzdan 8 upaıǵa artta kele jatqanyn jetkizdi. Al bilim sapasyn anyqtaıtyn PISA halyqaralyq zertteý qory­tyn­dysy 19-26 upaıǵa artta qalyp qoıǵanyn kórsetip otyr. Negizi qala men aýyl oqý­shy­larynyń oqý jetistikteri ara­syndaǵy aıyrmashylyq UBT qorytyndysynan da baıqa­la­ty­ny belgili.

Bul problemanyń saldary­men emes, sebebimen kúresý úshin túpki tórkinin saraptap kó­­re­lik. Vıse-mınıstr bilim sa­pa­syndaǵy aıtarlyqtaı al­shaq­­tyqtyń basty sebebi muǵa­lim­derdiń kásibıligi men bi­lik­­­tiligine baılanysty eke­nin aıtty. Al aýyldaǵy bilim oshaq­taryn, anyǵynda shaǵ­yn jınaq­ty mektepterdiń (ShJM) jaǵ­daıyn jan-jaq­ty zertteý­men aınalysyp júr­gen sarapshy, L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­ver­sı­­tetinde Aımaqtaný kafed­ra­sy dosentiniń mindetin atqa­rý­­shy bolyp jumys isteıtin Jasulan Nurbaev negizgi sebep mek­tep júıesin basqarý men qar­jy­landyrýda dep túsin­di­re­di. «Pe­da­gog mamandar joǵa­ry oqý oryn­darynda bir mem­lekettik baǵ­darlamamen, barlyǵyna ortaq standartqa saı daıarlanady. Negizi másele mamandardyń ju­­mysyn júıege keltirý men qa­r­­jy­landyrýdy durys jolǵa qoıýda bolyp tur. Bylaıǵy adam bile bermeýi múmkin, shyn­­dyǵynda pedagogterdiń bil­ik­tiligin arttyrý nemese ká­si­bı qyzmetkerdiń jumys is­te­­ýi­ne laıyqty jaǵdaı jasaý mekteptegi menedjmentke jáne qarjylandyrýǵa tikeleı baı­lanys­ty. Qalaı dersiz? Má­se­­len, biliktiligin arttyrý kýrsy­­na jiberý úshin de qarjy ke­rek. Bárine birdeı aqsha bó­lin­beıtindikten muǵalimder amal­syz óz qaltasynan tó­leı­di. Qarapaıym hımııa páni­niń muǵalimi oqýshylardy qyzyq­ty­ryp túrli tájirıbeler jasaǵysy ke­ledi, biraq jabdyqtar joq ıakı jetispeıdi», deıdi J.Nurbaev. Sarapshynyń sózinde salmaq bar. Bul jaıtty tıisti vedomst­vo da biletin bolar. Jaqynda mınıstrlik 2020 jyldan bas­tap elimizdegi jalpy bilim be­re­tin mektepterdiń jan basyna qarjylandyrý júıesine ótetinin jarııalady. Alaıda aımaqtaný mamany bul júıe qala mektepterinde ǵana jaqsy nátı­je beretinin, ShJM-ge munyń paı­dasynan zııany kóp bolatynyn aıtady. «Demek oqýshy sany az mektepterge tam-tumdap qana qarjy bólinedi degen sóz. Onda ShJM jabylyp tynady. Aqsha jóndi jetpegendikten mektepti sońǵy tehnologııalar­men jabdyqtaý máselesi de sheshil­meıdi. IT tehnologııalar aldy­ńǵy orynǵa shyqqan HHI ǵa­syrda biz oqýshylarymyz túgili muǵalimderdi tolyq kom­p­ıý­termen qamtamasyz ete almaı otyrmyz. Qazir kýrs­tar­dyń kóbi onlaın tártibimen ótedi. Osyǵan deıin júrgizgen zertteýlerimnen aýyl mektep­te­rinde 10 kompıýterdiń 2-eýi istemeıtinin anyqtap otyrmyz. Onda da eki kompıýterdiń bireýi ákimshilikke, ekinshisi dırektorǵa tıesili. Al qolynda qurylǵysy joq nemese mektebi ınternetke qosylmaǵan maman qaıtip biliktiligin kóteredi?», dep túıini tarqamaǵan túıtkildi ashyq kór­set­ti.

Bilim salasyndaǵy proble­ma­­­lardy jıi kóterip júretin Májilis depýtaty, ózi de eń­bek jolyn muǵalimdikten bas­taǵan jáne pedagogıka sala­syn­da kópjyldyq eńbek óti­li bar Irına Smırnova da qala men aýyl oqý oshaqtary ara­syn­daǵy bilim sapasynyń aıyr­ma­shylyǵyna mektepterdiń jab­dyq­talýy tikeleı áser etip otyr­ǵanyn jetkizdi. «Biraq mek­tepterdiń jalpy jaǵdaıy men jabdyqtalýy – kúrdelengen kóp sebeptiń biri ǵana. Bastysy – mu­ǵa­limde. Búginde aýylǵa qandaı pedagog jumys isteýge barady? Tómen jaǵdaıǵa kóndikken maman barady. Aqyr aıaǵynda mek­tep basshylyǵy qaladan kelgen qyzmetkerdi ustap qalý úshin saǵatyn kóbeıtedi. Qalaı? Bir muǵalim birneshe pánnen sabaq beredi. Osydan keıin qan­daı nátıje kútemiz?», deıdi má­ji­lis­men.

Qaraǵandy oblysy Aqtoǵaı aýdany Shashýbaı aýylyndaǵy ShJM dırektory Aıman Bekbolatqyzy 20 jyl burynǵy máseleniń sol kúıinde qalǵanyna alańdaıdy. «Eńbek jolymnyń bárin osy bilim berý salasyna arnap kelemin. Biraq 20 jyl burynǵy aýyl mektepterindegi máseleler áli sol kúıinde qalyp keledi. Joǵaryda depýtattyń deregi dál keltirildi. Bir muǵa­lim birneshe pánnen beredi. Sora­qylyǵy, bir muǵalim sabaq bere­tin pánder hımııa men bıologııa, tarıh pen geografııa, fızıka men matematıka sekildi bir-birine uqsas bolsa meıli ǵoı. Olaı bolmaı tur. Oǵan qosa sarapshy J.Nurbaevtyń aıtqan jabdyqtalý máselesi de ábden kúrdelenip ketken. Siz 10 kompıýterdiń 2-eýi ǵana isteı­ti­ni­ne tańdaı qaǵyp, bas shulǵyp otyrǵan shy­ǵar­syz. Al bizdiń mekteptegi kompıýterlerdiń bireýi de istemeıdi. Olardy tizim­nen shyǵarý degenińiz ká­dim­gideı «tragedııa». Tizimnen shyǵarý týraly aýdandyq bilim bólimine aıtsań, statıstıkany, oblys ákiminiń ımıdjin alǵa tartyp keıin qaıtarady. Bizge 5 balaǵa 1 kompıýter dep kórsetilgen statıstıka ǵana kerek», dep janaıqaıyn jetkizdi jyraqtaǵy mektep dırektory. Onyń aıtýyna qaraǵanda, isten shyqqan jabdyqtardy tizimnen alyp tas­taý úshin arnaıy lısenzııasy bar saraptama jasaıtyn JK nemese JShS kerek. Olardyń bári qalada ornalasqan. Bir kompıýterdi tizimnen shyǵarýǵa 3 500 teńge tóleý kerek. Al shaqyrǵan mamandy oblys ortalyǵynan aldyryp, qaıtadan shyǵaryp salý da qaltany qaǵady.

 Sheshim men senim

Sebepterdi saraladyq. Endi ony sheshýdiń qandaı joly jaqsy nátıje beredi? Jýyrda Úkimet otyrysynda baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov: «Qalalyq jáne aýyldyq mektepter, óńirler, oqý oryndary arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyqtyǵyn qysqartý bo­ıynsha «Mobıldi muǵalim», «Ýaqytsha otbasy» qanatqaqty jobasyn engizý, aýyldyq mektepterden daryndy balalardy anyqtaý jáne qoldaý, aýyldyq jalpy bilim beretin mektepterdi oqytý materıaldarymen, kom­p­ıý­terlik jabdyqtarmen jáne sıfrly tehnıkamen jaraq­tan­dy­rýdy kózdep otyrmyz», dedi.

Bul jobalar qanshalyqty jemisin beretini belgisiz. Al osy problemalardyń bel ortasynda júrgen jandar «Máseleni ashyp kórsettiń be, ony sheshýdiń jolyn da qosa usyn» degen ustanymǵa berik ekendikterin bildirdi.

J.Nurbaevtyń aıtýynsha, atalǵan sebeptermen nátıjeli kúresý úshin pedagogterdiń tá­jirı­be almasýyn, biliktilik kóte­rýin jáne oqýshylardy túrli oqý synaqtaryna, onyń ishinde UBT-ǵa daıyndaýmen aınalysatyn resýrstyq ortalyqtar bolýy kerek. Sonymen qatar ondaı ortalyqtar memleketten qarjylandyrylýy qajet. Al mekteptiń menedjmentin jolǵa qoıatyn bilikti basshylardy tartý úshin materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, kompıýterlermen qamtamasyz etý, sapaly ınternet tartý mindeti júktelgen dırektorlardyń jalaqysy joǵary bolǵany jón jáne jan basyna qarjylandyrý júıesin ShJM-ge engizbegen durys. Al istemeıtin qural-jabdyqtardy tizimnen shyǵarý mehanızmin retke keltirmese, sapaǵa emes, kózboıaýshylyqqa jumys isteýdi jalǵastyra be­re­miz.

Depýtat I.Smırnova shetel­dik tájirıbeni elimizge engizýdi usyndy. «Elbasy N.Nazarbaev aldymyzǵa damyǵan 30 eldiń qataryna qosylý mindetin qoı­dy. Bul – mańyzdy mindet, sebebi barlyǵymyz damyǵan, áleýeti joǵa­ry elde ómir súrgimiz keledi. Qazaqstan damyǵan el­der­­diń qataryna qosylý úshin bala­larymyz sapaly bilim alýy kerek. Al Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna (OECD – Organisation for Economic Cooperation and Development) múshe elderde aýyldyq mektepter qaladaǵyǵa qaraǵanda jaqsy jabdyqtalǵan. Sebebi olar shalǵaıdaǵy bala­lar­dyń megapolısterde bilim alatyn qatarlastarynan qalyp qoımaýyn qamtamasyz etýdi maqsat etedi. Budan bólek, ma­man­­­nyń da róli joǵary. Qazir aýyl muǵalimderiniń eńbek­­aqysyna kóp qarjy qo­syl­­maıdy. Bilikti pedagogterdi «Dıplommen – aýylǵa!» baǵ­darlamasy sekildi qala irge­sin­de­gi nemese aýdan orta­lyǵyn­daǵy kentterge emes, shal­ǵaı­da­ǵy eldi mekenderge tartý úshin jumysqa jóndi jaǵ­daı jasalyp, qaladaǵy árip­testerinen eki ese joǵary ja­la­qy tólenýi tıis», deıdi.

Qos sarapshynyń sózinen soń sapa aldyńǵy qatarǵa shyǵady degenge seneıik. Degenmen, júıeli jumysty júrgizetin jergilikti atqarýshy organdar men jaýapty vedomstvo bul tıimdi joldy qup kóre qoıar ma eken? Másele – sonda. Oǵan qosa Bilim jáne ǵylym mınıstrligi joǵaryda aıtqan túrli qanatqaqty jobalardy, jol kartalary men memlekettik baǵdarlamalardy alǵa tartar. Qalaı bolǵanda da Úkimet Memleket basshysynyń tapsyrmasyn oryndaýy tıis. Negizi mundaı mindetti osydan eki jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaev ta ózi­niń «Qazaqstannyń úshin­shi jańǵyrýy: jahandyq bá­se­kege qabilettilik» atty Qa­zaqstan halqyna arnaǵan Jol­da­ýynda: «Qala men aýyl mek­tepteri arasyndaǵy bilim berý sapasynyń alshaqtyǵyn azaıtý qajet. Úkimetke tıisti usynystar berýdi tapsyramyn», degen-tin. Bul máseleniń qordalanyp qalǵanyna qoǵam kýá. 6 jyl buryn Bilim jáne ǵylym mınıstri bolǵan Aslan Sárinjipov «Úzdik ustaz» res­pýblıkalyq baıqaýynyń je­ńim­paz­daryn marapattaý rásiminde eli­mizdegi 7 myńnan asa mek­tep­tiń 78 paıyzy aýyldaǵy bilim oshaqtary ekenin jáne aýyl men qala mektepteriniń bilim sapasyndaǵy edáýir al­shaq­­tyqqa alańdaıtynyn aıtyp: «Memlekettiń mindeti – áleýmettik mártebege nemese turǵylyqty jerine qaramastan, sapaly orta bilimge teń qol­je­timdilikti qamtamasyz etý. Aýy­ldyq balalardyń qalalyq qurdastarynan talanty esh kem emes. Alaıda olarǵa mektepte tıisti bilim berilmese, bizge osy oqýshylardyń aldyndaǵy esikterdi japqanmen teń bolady», degen-di burynǵy mınıstr. Alaıda alshaqtyq jyl ótken sa­ıyn azaımaı tur. Sondaıda osy ortanyń, bilim berý salasynyń qazanynda qaınap júrgen maman A.Bekbolatqyzynyń «20 jyl burynǵy aýyl mektepterindegi máseleler áli sol kúıinde qalyp keledi» degeni eriksiz oıǵa oralady. Sarapshylar men maıtalman mamandardyń janaıqaıy joǵaryǵa jetpeı jatqandaı seziledi.