Alashtyń uıasynan ushqan ǵalym

Abaıtanýshy tulǵa mar­qum Tóken Ibragımov aǵamyz aıt­­qandaı, Alash arys­­tary qala­ǵan altyn uıadan ushyp shyq­qan qaıratker ǵalym, Qazaq­stan Respýblıkasy Memle­kettik syı­lyǵynyń laýraety Qaıym Muha­medhanulynyń qazaq rýhanııa­tyna sińirgen eńbegi ushan-teńiz.

Ákesi Muhamedhan óz zamanynda qarań­ǵy qazaq kógine kún bolýǵa umtylyp, hal­qy úshin júrek maıyn sham qylǵan (S.To­raıǵyrov) Alash arystary at baılaı­tyn, qazaqsha aıtqanda bı túsetin úıdiń egesi boldy. Jer­gilikti qalamger Dáýlet Seı­­sen­­uly jýyqta jazǵan «Alash me­senaty» at­ty maqalasynda «Mu­ha­medhannyń sha­ńy­­­ra­ǵyna áriden aıtqanda Abaı men Sháká­rim, ber­­gileri: Kókbaı, Álıhan, Ah­met, Mir­jaqyp, Maǵjan, J­úsip­bek, Muhtar, taǵy basqa túsip at­tan­­ǵan. Bul tarıhı shyn­dyq», depti.

Etek basyp, es jıǵan sátten beri ulylar men irilerdi kórip ósken Qaıym aǵa shyn máninde óziniń ókil uly Tursyn Jurtbaı aıtqandaı «Abaıdyń inisi, Alashtyń irisi» ekeni anyq.

Ǵalymdy eske alýǵa arnal­ǵan shara barysynda Qaıym aǵa­nyń qazaq rýhanııa­tyndaǵy orny jaıly, ásirese abaıtaný jolyn­daǵy jankeshtiligi týraly, tipti ózi túgendep, kógendegi qozydaı sanap shyqqan 30-dan astam «Abaıdyń aqyn shákirtteri» jaıly jazǵan dıssertasııasy eren. Tipti osy eńbegi úshin 25 jylǵa sottalǵanyn qaıtersiz.

Osyndaı qıyndyq pen qıǵashtyqty bastan keshire júrip ustazy M.Áýezov­tiń nus­qaýymen Abaı shyǵarma­larynyń túpnusqalyq tekstologııalyq tazalyǵyn taldaý ádisimen zerttep, alǵash ret ǵylymı aına­lymǵa engizýi ekiniń biriniń qolynan keletin dúnıe emes.

Akademık apamyz Rabıǵa Syzdyqova­nyń sózimen aıtsaq, Qaıym eshkim bara almaıtyn, barýǵa qudireti jetpeıtin taqy­rypty tańdaı bilgen jáne ony basyn báıgege tigip atqaryp shyqqan adam.

Bul retki jıyn moderatory Erbol Irgebaı myrzanyń paıymynsha, ustazy M.Áýezov júıelegen abaıtanýdy odan ári jalǵastyryp, aqynnyń aınalasyn rýhanı keńeıtken adam – Qaıym Muhamedhanuly eken. Iаǵnı fılolog ǵalym Abaı tulǵasyn tek shyǵarmashylyq aýqymda zertteýmen shektelmeı, qazirgi Abaı mýzeıiniń negizin qalap, 1918 jyly Semeı qalasynda ákesiniń demeý­shiligimen jaryq kórgen «Abaı» jýrnalyn táýel­sizdikten keıin qaıta túletken qaıratker.

Basqosý ústinde jınalǵan qaýym­men óziniń keleli oıyn bólisken fılologııa ǵylym­dary­nyń doktory Tursyn Jurtbaı, ǵalymnyń qazaq tekstologııasy týraly logıkalyq zertteýi buǵan deıin bolmaǵan dara mektep ekenin, sondaı-aq qazaq tarıhyna qatysty iri tulǵalar jaıly jazǵan tyń derekteri óz aldyna jatqan taǵy bir darııa ekenin eske saldy. Sóziniń sońyn Tursyn Qudakeldiuly: «Qaıym aǵamen árbir kezdesýim bir-bir ýnıversıtet edi», dep túıdi.

Sonymen qatar jıyn bary­synda Ulttyq akademııalyq ki­tap­­hana qorynan alyn­ǵan ǵa­lym­­nyń eńbekteri men mura­ǵat­­­­tyq foto-qujattary kór­me­ge qoıylyp, oqy­mys­ty-qa­lam­­ger­ler Sultanhan Júsip, Al­ma­­­han Ǵab­dýlına, Omar Jálel, Asan Omar, Sa­ǵy­m­baı Juma­ǵulov, Qaıyrbek Kemeń­gerov, taǵy bas­qa qonaqtar óz oılaryn ortaǵa saldy.