Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov 2020 jylǵy qańtar-aqpandaǵy Memlekettik bıýdjetiniń oryndalýy týraly baıandady. Bul týraly Premer-Mınıstrdiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Memlekettik bıýdjettiń kiristeri (transfertterdi esepke almaǵanda) eseptilik kezeńniń josparyna qaraǵanda 97,3%-ǵa, olardyń ishinde respýblıkalyq kirister – 83%-ǵa, jergilikti bıýdjetter – 145,3%-ǵa oryndaldy.
Á. Smaıylovtyń aıtýynsha, respýblıkalyq bıýdjet kiristeriniń tolyq oryndalmaýyna syrtqy faktorlar áser etti.
Birinshiden, 2019 jyldyń sońynda QHR-da paıda bolǵan koronavırýs indetine qatysty jaǵdaı ımportqa QQS túsimine keri áser etýde.
Atap aıtqanda, osy jyldyń aqpan aıynda 2019 jyldyń aqpanymen salystyrǵanda Qytaıdan kelgen ımport 11%-ǵa tómendedi, al onyń naqty kólemi 20%-ǵa tómendedi.
Sonyń saldarynan Qytaıdan taýar ımportynan keden bajdary men salyqtarynyń túsýi 12%-ǵa azaıdy.
Jalpy, osy jyldyń 2 aıynda avtokólik sanynyń 24%-ǵa jáne QHR-dan temir jol kóliginiń 14%-ǵa tómendeýi baıqalady.
Budan ózge, osy jyldyń aqpan aıynda EAEO elderinen taýarlardy ımporttaıtyn avtokólik quraldary sanynyń 20%-ǵa tómendeýi tirkeldi.
Ekinshiden, syrtqy naryqtarda baǵanyń tómendeýi.
«Mys baǵasynyń 6%-ǵa, alıýmınıı baǵasynyń 5%-ǵa, myrysh baǵasynyń 10%-ǵa, qorǵasynnyń 3%-ǵa tómendeýi korporatıvtik tabys salyǵyn tóleýshilerdiń shamamen 50%-nyń avanstyq tólemderdi tóleýiniń tómendeýine áser etti», — dep habarlady Á. Smaıylov.
Budan ózge, ekinshi deńgeıdegi 18 bank boıynsha túsimder 56%-dan astamǵa azaıdy.
Jalpy, syrtqy faktordyń teris áserine qaramastan 2019 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda QQS boıynsha ósý qarqynyn 110,5%-ǵa qamtamasyz etýge qol jetkizildi.
Premer-Mınıstrdiń Birinshi orynbasary – qarjy mınıstri jergilikti bıýdjetterdiń menshikti kiristeri 559 mlrd teńgeni qurap, 174 mlrd teńgege artyǵymen oryndalǵanyn habarlady. Barlyq óńirlerde kiris jospary artyǵymen oryndaldy.
Memlekettik bıýdjet shyǵystary 96,5%-ǵa, respýblıkalyq bıýdjet — 97,1%-ǵa, jergilikti bıýdjet 96,9%-ǵa oryndaldy.
Respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndary 2 trln 102 mlrd teńgeni, jergilikti bıýdjet shyǵyndary 721 mlrd teńgeni qurady.
Osy jyly respýblıkalyq bıýdjette 1,5 trln teńge somasynda nysanaly transfertter qarastyrylǵan. Esepti kezeńde óńirlerge 97,7 mlrd teńge bólindi. Jedel derekter boıynsha 92,3% ıgerildi.
Esep berý kezeńinde memlekettik aýdıt jáne kameraldyq baqylaý boıynsha 334 aýdıtorlyq is-shara ótkizildi. Aýdıtpen 187 mlrd teńge bıýdjet qarajaty qamtyldy. 44 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyqtar anyqtaldy.
Memlekettik aktıvterdi basqarý boıynsha 2020 jylǵa 68 nysandy iske asyrý josparlanýda. 34-i satýǵa qoıyldy. Esepti kezeńde 3,2 mlrd teńgege 6 nysan satyldy. 28 nysan saýda-sattyqqa shyǵaryldy.
Á. Smaıylov syrtqy faktorlarǵa baılanysty qalyptasqan ekonomıkalyq jaǵdaılarda memlekettik bıýdjettiń teńgerimdiligi men turaqty damýyn qamtamasyz etý úshin tıisti sharalar qabyldanatynyn atap ótti.
Aldymen respýblıkalyq bıýdjettiń shyǵystary ońtaılandyrylatyn bolady. Ońtaılandyrý baǵyttary anyqtalǵan.
Birinshiden, bul qymbat jıhaz ben kólik satyp alý, semınarlar, forýmdar jáne basqa da ımıdjdik is-sharalar ótkizý.
Atalǵan shyǵystar boıynsha aldyn ala jumystar júrgizildi. Memlekettik organdardyń, óńirlerdiń jáne kvazısektor sýbektileriniń qadamdyq is-qımyldarymen jol kartasy bekitildi.
Ekinshiden, aǵymdaǵy jaǵdaılar úshin basym emes shyǵystar, neǵurlym keıinge qaldyrýǵa bolatyn jobalar men is-sharalar, sondaı-aq keıinge qaldyrý sharttary bar, bıýdjetke engizilgenderdi qosa alǵandaǵy jańa jobalar.
Sonymen qatar barlyq áleýmettik mindetterdiń tolyq oryndalýy qamtamasyz etiledi.
Budan ózge, ınflıasııa dáliziniń qaıta qarastyrylýyn eskere otyryp – zeınetaqy, járdemaqy jáne ataýly áleýmettik kómekterdi ındeksasııalaý boıynsha sharalar qabyldanady.
Sondaı-aq, teńge baǵamyna baılanysty birqatar shyǵyndardy ındeksteý talap etiledi. Bul úkimettik boryshqa qyzmet kórsetý, tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi aıasynda halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý, Qazaqstan azamattaryn shetelde emdeý, «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha oqytý jáne t. b.
Úshinshiden, bıýdjettiń teńgerimdiligin qamtamasyz etý aıasyndaǵy taǵy bir baǵyt — kvazımemlekettik sektor kompanııalarynyń dıvıdendtik saıasatyn qaıta qaraý.
Qorytyndylaı kele, Á. Smaıylov áreket etýdiń barlyq sharalaryn iske asyrýdy qamtamasyz etý úshin sáýir aıynda respýblıkalyq bıýdjetti naqtylaý jobasyn daıyndaý usynylǵanyn atap ótti.