«Shtrafbattyń» komandıri

Maıdangerlermen meılin­she resmı sóılesip, syr sýyrt­paqtap talaı syrlastyq qoı, olar qan-qasap soǵystyń qııa­met aýyrt­palyqtarynan bólek, musylman qaýymyna ja­salatyn qııanattardy tam-tumdap aıtyp qalatyn. Son­da da ózderiniń ójet­tiligi, saýattylyǵy, alǵyr­lyǵy, ba­tyrlyǵy arqasynda áske­rı bólimderdiń basshylyq qu­ramynda bolǵandar kóp-aq. Solardyń biri burynǵy Shym­kent oblysy, Bógen aýdany, «Qaraaspan» keńshary, Lenın bólimshesinde dúnıege kelgen Ábdirash Nazarbekov edi.

Ábdirash Qyzylorda mem­lekettik pedagogıkalyq ınstı­týtyn bitirip, Amangeldi atyn­daǵy mektepte qazaq tili men ádebıeti páninen dáris berip júrgen ke­zinde soǵys órti burq etti. Jas ustaz ózi suranyp Otan qorǵaýǵa attandy. Sol­tús­tik-Batys maıdanynda 161-gvar­­dııasynyń atqyshtar vzvo­dyna kelip tústi. Erligimen kózge túsken ol osy vzvodqa ko­man­dır bolyp bekitiledi. Kóp uzamaı Soltústik-Batys Prı­bal­tıka maıdanynda ekpindi Ke­ńes Armııasynyń «aıyptylar batalonynyń» komandıri bolyp joǵarylaıdy. Ábdi­rash­ty «shtrafbattyń» koman­dırligine taǵaıyndaǵanǵa deıin ony jan-jaqty tekseý­den ót­kizgen edi. Árı­ne birinshi ke­zek­te Otanǵa, par­tııaǵa adal­dyǵy sy­­naq­tan ótti. Sondaı-aq Áb­dirash­tyń pedagog bolǵany da eskerilgen edi. Al batalon bir­­yń­ǵaı sottalǵandardan qu­raldy. Aıyptylar­dy soǵys ke­zinde únemi aldyńǵy lekte us­tady. Qashanda jeldiń ótinde, jaýmen betpe-bet júretin, soǵysý tásili de anaǵurlym aýyr, quramy tipti kúrdeli batalondy basqarý anaý-mynaý komandırge tapsyrylmaıtyny da belgili. Mine, osyn­daı bitimi bólekteý batalondy qaz­aq ulany basqardy.Basqaryp qana qoımaı, nebir keskilesken urysta shyǵynsyz jeńisterge jetip otyrdy. Bas­qynshylardyń nebir tegeýrindi shabýyldaryna toıtarys berildi. Aıypty bolsa da asyl is tyndyryp júrgen jaýyngerler qaıtpas qaısarlyǵy, órshil ójettiligi, temirdeı tó­zimdiligi bar komandırlerine sendi. Sondyqtan da talaı temir qor­shaýlardy talqandap shyǵyp, Keńes Armııasyna qaıta qosylyp otyrdy. Mine, sondyqtan oǵan Aleksandr Nev­skıı ordeni be­rildi. Qa­zaq jaýyngerleri arasynda mundaı marapatqa ıe bol­ǵandar neken-saıaq. Mundaı marapat qolbasshylarǵa ǵana beriledi. Ábdirash Nazarbekov munan soń da Qyzyl Juldyz ordenin omyraýyna taqty.

Komandır túptep kelgende jaýyngerlerdiń ustazy. Ol jaýyngerlerge tárbıe ju­mysyn tııanaqty júrgize bilgendiginen de shyǵar, únemi alǵy shepte jú­retin jaýyngerler bir adym da keri sheginbedi. Olarǵa sheginýge ruqsat joq ta edi. Tek qana «Alǵa!» degen uranmen atoı salǵan aıyptylar ólimnen qo­ryqqan joq. Bálkim, boılarynda kinámizdi qanmen jýamyz degen bir senim bolǵan shyǵar.

Birde orman ishinde keski­lesken urys júrip jatty. Sol shaıqasta Ábdirash ishinen jaralanyp, búk túsip jatyp qaldy. Nemister bolsa ók­she­lep qalǵan edi. Alaıda jaraly komandırin kórgen eki jaýyngeri ony ózderimen birge ala ketti. Odan ári jaýyngerlerge tamaq ákelgen arbaǵa tıep jatqany esinde. Al kózin ash­qanda Perm (burynǵy Mo­lotov) qalasyndaǵy 1324-shi áskerı gos­pıtalda jatqa­nyn bir-aq bildi. Áskerı hırýrgter onyń ishine ota jasapty. Ábdirashty olar qaıtadan maı­danǵa jiber­medi. Soǵystyń bi­týine nebá­ri tórt aı qalǵanda elge qaıta­ryl­dy.

Maıdanger elge oralysymen mektebine jol tartty. Arys qalasynda S.M.Kırov atyn­­daǵy orta mektepte qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵa­limi,mektep-pansıonat, mektep-ınternat meńgerýshisi qyz­metterin abyroımen atqardy. Halyq aǵartý isiniń damýyna eleýli úles qo­syp, bilim salasynda uzaq ta sapaly qyzmet atqarǵany úshin Qazaq KSR Oqý mınıstrliginiń «Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri» tósbelgisimen marapattaldy. Á.Nazarbekovtyń erligi men eren eńbegin memleket beıbit zamanda da umytqan joq. Jeńistiń 20,30 jyldyǵy kezinde shyǵarylǵan medaldarmen marapattaldy. Sondaı-aq «KSRO Qarýly Kúshterine 60 jyl» medaliniń ıegeri, «Eńbek ardageri»  atandy.

Ábdirash Nazarbekov 1982 jyl­dyń 2 shildesinde Baıyr­qum eldi mekeninde ómirden ótti. Jaryqtyq kózi tirisinde soǵys týraly sheshilip kóp sóı­le­meýshi edi. Maıdan dala­synda únemi eń jaýapty da aýyr aımaqtar men shepterge jiberiletinin ǵana tam-tumdap aıtatyn. «Aıyptylar ba­talo­ny» degen tańbasy bar olar­dyń qanshama kózsiz erlik­teri elenbeı qaldy. Al sonyń ózinde Ábdirash Nazarbekovke Aleksandr Nevskıı ordenin ta­bystamaýǵa basqa shara qal­maǵanyn batyrdyń jankeshti jaý­júrektiliginen izdegenimiz abzal.

Sabyrbek OLJABAI,

jýrnalıst