Jylý júıelerindegi jumys

Oblys ortalyǵyndaǵy «Jy­lýjúıeleri» JShS kompanııasy qalatutynýshylary úshin kommýnaldyq tólem tarıfterin ósirýsiz-aq ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júıesine qosylǵysy keletin turǵyndar úshin jylý jelilerin qalaı mo­dernızasııalaýǵa bolady de­gen máseleniń túıinin tap­qan­­daı. Iаǵnı bul jylý jeli­le­rin qaıta jańartýǵa da múm­kin­dik týdyrdy. Mundaı ju­mys­­tardy júrgizýge arnalǵan qara­jat oblys ortalyǵyndaǵy «Jylý jú­ıeleri»» JShS-nyń ha­­lyq­aralyq qarjylyq damý ıns­­tıtýttarynan alǵan qaryz­da­ry­nyń arqasynda paıda boldy.

Oblys ortalyǵyndaǵy «Jy­lýjúıeleri» JShS kompanııasy qalatutynýshylary úshin kommýnaldyq tólem tarıfterin ósirýsiz-aq ortalyqtandyrylǵan jylýmen jabdyqtaý júıesine qosylǵysy keletin turǵyndar úshin jylý jelilerin qalaı mo­dernızasııalaýǵa bolady de­gen máseleniń túıinin tap­qan­­daı. Iаǵnı bul jylý jeli­le­rin qaıta jańartýǵa da múm­kin­dik týdyrdy. Mundaı ju­mys­­tardy júrgizýge arnalǵan qara­jat oblys ortalyǵyndaǵy «Jylý jú­ıeleri»» JShS-nyń ha­­lyq­aralyq qarjylyq damý ıns­­tıtýttarynan alǵan qaryz­da­ry­nyń arqasynda paıda boldy.

2011 jyly Eýropa Qaıta qurý jáne damý banki qalanyń jylý jelilerin jańartýǵa jáne modernızasııalaýǵa 2 mlrd. 997 mıllıon teńge nesıe berdi, deıdi seriktestik ınjeneri Aleksandr Zaharıan. Qubyrlar aýystyrylyp, jylý beriletin ýaqytty baqylaıtyn avtomatty qondyrǵylar ornatylýda. Qoldanystaǵy magıstraldarda qubyrlardy oraǵan mıneral maqta jylý ótkizgishtigi tómen penopolıýretanǵa aýystyrylýda. Alda №1 jylý elektr ortalyǵy qamtıtyn aýmaq boıynsha jumystar kútip tur. Nátıjesinde, jylý berý kezinde shyǵyndar deńgeıi 20 paıyzǵa deıin azaıatyn bolady.

Shilde aıynda oblys ortaly­ǵynda seriktestik ótkizgen synaqtar kezinde kóshe boıynda eki jerden asfalt opyryldy. Birinshi jaǵdaıda opyrylǵan shuńqyrǵa er adam qulady, ekinshisinde, shuńqyrǵa jeńil kólik túsip ketti.

Jalpy, jylý júıelerine jaz aılarynda synaq júrgizý qysqy aıazda apatty jaǵdaılarǵa keltirýi múmkin jelilerdiń eń osal jerlerin anyqtaý úshin jasalady ǵoı, dep túsindirdi muny seriktestiktiń bas ınje­neri Vadım Kovalchýk. Eger qubyr temir-beton naýaǵa orna­lastyrylǵan bolsa, onda tipti ol jarylǵan jaǵdaıda da sý topyraqty shaımaı jáne opyrylý qaýpin týǵyzbaı, jeliden jylý kameralaryna qaraı aǵady. Al, biz búginde arnasyz aralyq qabat tósemderin paıdalanamyz, ol da topyraqtyń shaıylyp ketýin boldyrmaıdy. Jylý jelilerin jańartý boıynsha jumystar jospar boıynsha júrgizilýde. Jumys kóp. Oblys ortalyǵyndaǵy jylý magıs­tral­darynda áli kúnge deıin ótken ǵasyrdyń 60-70-jyldaryn­da salynǵan bóliksheler jet­kilikti. Bul toraptar synaq ke­zinde shydamaıdy, sondyq­tan, to­pyraq shaıylady. Qalanyń kez kelgen bóliginde bolýy múmkin, sondyqtan «Jylý jelileri» JShS aqparat quraldary ar­qy­ly qalalyqtardy únemi es­kertip otyrady, olardy sy­naq bólikterinde saq bolýǵa shaqyrady. Jylý jelilerin ustap turý úshin jyl saıyn jylý jelileriniń 15-16 sha­qyrymyn jóndeý qajet. Búgingi kúni tarıftik smetalyq ólshem 9,6 shaqyrymǵa ǵana múmkindik beredi. Sonymen qatar, jylý jelilerine jaýapty adam qubyr­dyń keleside qaı jerde jarylatynyn aldyn ala bilýdiń jáne onyń saldaryn azaıtýdyń barlyq múmkindikterin paıdalanady. Árbir torap boıynsha júıeli túrde aqaýdy anyqtaý dep atalatyn kýá­landyrý júrgizilip otyrady. Eger jylý trassasynyń belgili bir ýchaskesinde jylý maýsymy ishinde 5-6 zaqymdaný bolsa, sol ýchaskede kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Eger zaqymdaný jergilikti bolsa, onda ony joıyp, keıin tekserip, qaıtadan jumysqa qosady, deıdi «Jylý júıeleri» JShS bas dırektory Vıtalıı Matveev.

Qysqa daıyndyq qyzý júrip jatyr. Byltyrǵy jylý maýsymynda Ekibastuzda úılerge jylý berý kezinde kúrdeli úzilister bolǵany belgili. Sóıtip, bıyl jóndeý jumystaryna 1 mlrd. 250 mıllıon 417 myń teńge bólindi. Qarjylandyrý josparlanǵan jumystardy belgilengen merzimde aıaqtaýǵa jáne ekibastuzdyqtardy jylýmen qamtamasyz etýde alda turǵan qysty apatsyz ótkizýge jasalǵan múmkindik. Ekibastuzda qalypty temperatýra boıynsha retteýdiń jolǵa qoıylǵan júıesi joq, sondyqtan jylý jelileri úılerdiń bir bóligine temperatýralyq kestege sáıkes keletin temperatýrany bere almaıdy, dep túsindirdi bas ınjener Vadım Kovalchýk. Jylý toraptarynyń, shyǵyndardy rettegishterdiń jáne taǵy bas­qa­lardyń bolmaýy jylý energııasynyń normadan tys tu­ty­nylýyna alyp keledi. Júıeni jo lǵa qoıý úshin PIK-terdiń belsendi qatysýy óte qajet. Biraq kooperatıvterdiń barlyǵy birdeı kómekke kele bermeıdi. О́tken jyly quny 9, 5 mlrd. teńge bolatyn ishki jelilerdi qaıta jańartý boıynsha usynystarǵa saı birneshe jobalar iske asyrylýda. Sonymen qatar, «Jylý júıeleri» JShS memlekettik qurylymdarmen ózara birlesý nátıjesinde monoqalalardy damytý já­ne memleket-jeke menshik serik­testigi baǵdarlamalary aıasyn­daǵy jumysty bastaýdy jos­parlap otyr.

Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan». Pavlodar oblysy.