Etnografııalyq áńgime
Bul áńgimeni birneshe jyl buryn temirtaýlyq jýrnalıst, arǵy tegi Mońǵolııa qazaǵy marqum Amanjol Aqynulynyń aýzynan estip edim. Shamamen ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldary bolýy kerek. El jaılaýǵa kóship, Ekiasha saıyn aıaǵynan órlete aqboz úılerin tigip, basy sonaý máńgi muzdaqtan qulaıtyn jińishke sýdy jaǵalaı qonys alǵan. Salqyn tóske qoı-eshkisin qaptatyp, jelige qulyn baılap jaıǵasqan elde aıta qoıar ermek te joq. Qarııalar top-top bolyp qydyrady, qystan qalǵan sybaǵalaryn jeıdi, jelpintip áńgime aıtady. Olardyń eteginde bıtteı jabysyp bir-bir nemeresi júredi. Eresekteri qoı-qozynyń qamymen álek. Keshki saýynnan keıin aǵytqan bıelerdi tań bozymen jıyp kelýge tisqaqty bozbala bolmasa bolbyrlar shydamaıdy. Keıbir jaýyndy kúnderi saqa aıǵyrlar úıirdi yqtata aıdap ketip, tabylmaı qınaryn qaıtesiz...
Keshke bıeni aǵytyp, qoı men qozyny jamyratyp el orynǵa otyrǵan soń tiri jannyń bári radıodan «toǵyzdyń habaryn» tyńdaıdy. Jaılaýdaǵy eldi syrtqy dúnıemen baılanystyryp turǵan osy ǵana. Syǵyraıǵan maı shamynyń jaryǵy... tórde otyrǵan tóbedeı qarttar... oń jaqta jambastap jatqan jigitter... keshki sútti qazanǵa asyp onysy tasyp ketpesin dep telmirgen jeńgeler... jantaıyp jatqan aǵalaryn jastanyp qalǵyǵan balalar... bári saǵat keshki 9-da ǵalam jańalyǵyn aıtyp, arasynda án-kúı tyńdatatyn radıoǵa telmiredi.
Bir kúni radıodan qobyzshy Yqylas Dúkenuly jaıly shaǵyn sıýjet berildi. Sońynda Jappas Qalambaev bolýy kerek qobyzshynyń «Qasqyr» kúıin oınady. Júrgizýshi «bul kúıdi oınaǵanda ıtter úredi» dep aıtyp ta úlgergen joq, kúıdiń bóri bop ulıtyn ekinshi qaıyrymyna kelgende kúlli aýyldyń ıti shýlap qoıa berdi. Tipti kúıdiń úıirli qasqyrdy ulytatyn tusyna kelgende qanshyqtar shebelenip, kúshikterdiń qumyǵa qyńsylaǵany men mań tóbetterdiń qoraǵa qasqyr shapqandaı arpyldaǵynan kórseńiz ǵoı... Saıdyń ishi azan-qazan. Tipti kúı toqtasa da, ıtterdiń toqtaıtyn túri joq. «Aýyl ıti ala bolsa da, bóri kórse birigedi» degendeı ata jaýy qasqyrdyń dál qulaq túbinen ulyǵany olardy úreılendirse kerek. Itter tań atqansha tynym tappady. Saıdy quldaı qonǵan el de sol túni uıyqtaǵan joq. Kórdińiz be kúıdiń qudiretin.