Tilge kózqaras – elge kózqaras

Til barlyq kezeńde ulttyq ıdeıanyń basty dińgegi men memlekettik ıdeologııanyń negizgi irgetasy sanaldy. Til arqyly tildese de, birlese de alamyz.

Qazirgi ýaqytta respýblıka kóleminde memlekettik til saıasatyn damytý máselesine zor kóńil bólinip keledi. Prezıdentimiz óziniń jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýlarynda memlekettik til saıasatyna, onyń ishinde memlekettik tilge zor mańyz berip, Úkimetke 2014 jylǵa qaraı memlekettik tildi meńgergen qazaqstandyqtardyń sanyn 20 paıyzǵa, 2017 jylǵa qaraı 80 paıyzǵa, 2020 jyly kem degende 95 paıyzǵa jetkizýdi tapsyrdy. Bul baǵytta Tilderdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldanyp, júzege asyrylýda.

Til barlyq kezeńde ulttyq ıdeıanyń basty dińgegi men memlekettik ıdeologııanyń negizgi irgetasy sanaldy. Til arqyly tildese de, birlese de alamyz.

Qazirgi ýaqytta respýblıka kóleminde memlekettik til saıasatyn damytý máselesine zor kóńil bólinip keledi. Prezıdentimiz óziniń jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýlarynda memlekettik til saıasatyna, onyń ishinde memlekettik tilge zor mańyz berip, Úkimetke 2014 jylǵa qaraı memlekettik tildi meńgergen qazaqstandyqtardyń sanyn 20 paıyzǵa, 2017 jylǵa qaraı 80 paıyzǵa, 2020 jyly kem degende 95 paıyzǵa jetkizýdi tapsyrdy. Bul baǵytta Tilderdi damytý men qoldanýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldanyp, júzege asyrylýda.

Búginde elimizde ultty uıys­tyrý men halyqty biriktirýdiń basty faktoryna aınalyp otyr­ǵan memlekettik til ekendigi barshamyzǵa belgili. Eń bastysy – búgingi jańa qoǵam, jańa dáýirde qazaq tiliniń qajettiligi aıqyn biline bastady. Memlekettik tildi bilý, ony meńgerý ýaqyt talabyna aınaldy.

Memlekettik baǵdarlamany iske asyrýda oblystyq, aýdandyq is-sharalar jospary bekitilip, oblys aýmaǵynda til salasynda birqatar júıeli jumystar júrgizilýde.

2001 jyly oblysymyz respýblıkada alǵashqy bolyp is qaǵaz­daryn memlekettik tilde júrgizýge kóshkeni belgili. Aımaqta barlyq jıyn-jınalystar, kópshilik-mádenı sharalar qazaq tilinde ótedi. Qyzylorda qalasy men barlyq aýdandarda is qujattary qazaq tilinde júrgiziledi. Oqý­shy­lardyń 92 paıyzy qazaq mektebinde, stýdentterdiń 93 paıyzy memlekettik tilde bilim alýda.

2013 jylǵy 6 aıdyń qory­tyn­dysy boıynsha oblys, qala, aýdan ákimi apparattarynyń shyǵys qujat aınalymyndaǵy memlekettik tildiń úlesi 100 paıyzdy, oblystyq basqarmalarda 99,5 paıyzdy, al aýmaqtyq basqarmalar men departamentterde 98,6 paıyzdy qurady.

Oblys kóleminde til týraly zańnamalardyń saqtalýyn qada­ǵalaý maqsatynda oblystyq til­derdi damytý basqarmasy tarapynan memlekettik mekemelerde, prokýratýra organdarymen bir­lesip, basqa da salalarda tekserý ju­mystary turaqty júrgizilip keledi.

Jyl basynan beri 41 mem­lekettik mekemede jáne Qyzylorda garnızony áskerı prokýratýrasymen birigip, aımaqta ornalasqan Qa­zaq­stan Respýblıkasy Qarýly Kúshterinde, basqa da áskerler men áskerı quralymdarda tekserý jumystary júrgizildi. Tekserý qorytyndysymen til týraly zań­nama talaptary oryndalmaǵan áske­rı qurylymdarǵa áskerı prokýratýra arqyly eskertýler berildi.

Til saıasatynyń baıypty júr­gizilýi negizinen buqaralyq sı­pat ala otyryp, halyqty qam­­­tıtyn mádenı-kópshilik ju­mys­tardyń yqpaldy da áserli uıym­das­ty­rylýyna tikeleı baılanysty ekeni sózsiz.

Osy oraıda jastardyń qazaq tiline degen súıispenshiligin arttyrý jáne til shuraıyn meńgerip, onyń qudiretin tereń túsine bi­lýine bastaıtyn «Marjan sóz» ıntellektýaldyq teleoıyny já­ne fılolog-ǵalymdar men til jana­shyrlarynyń qatysýymen «Til-tanym» telebaǵdarlamasy aı saıyn oblystyq telearnadan berilse, qazaq tilin úırenýge ynta bildirgen ózge etnos ókilderi men qazaq tilin bilmeıtin basqa da azamattar úshin «Qazaq tilin úıreneıik!» atty telesabaqtar Qyzylorda qalalyq «Qoǵam TV» telearnasy arqyly aıyna 2 ret júrgizilýde.

Memlekettik til saıasatyn oblys jastarynyń arasyn­da nasıhattaý, memlekettik til­diń qol­danys aıasyn keńeıtý, jas­tar­dyń shyǵarmashylyq qabi­letterin shyńdaý jáne «Tilderdiń úshtuǵyrlylyǵy» mádenı jobasyn iske asyrý maqsatynda túr­li baıqaýlar, aksııalar, orys, qa­zaq jáne aǵylshyn tilderinde olım­pıadalar ótkizilip, jeńimpaz dep tanylǵan jastarymyz res­pýblıkalyq baıqaýl