Karantın kedergi emes

– О́tken jyldyń qorytyn­dysyn jasaǵan kezde óńir basshysy Ǵalı Esqalıev 2020 jyly óńirdegi basty ekonomıkalyq baǵyt – ınvestısııa tartý bolatynyn aıtqan bolatyn. Árıne álemdik pandemııa men koronavırýske baılanysty engizilgen tótenshe jaǵdaıdyń ózindik áseri bar. Biraq memlekettik baǵ­dar­lamalardy iske asyrý aıa­syn­da negizgi nazar Prezıdent tap­syrmasy – ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartý, ınvestısııa tartý, ımport almastyrýdy da­mytý, básekege qabilettilikti art­­tyrý jáne jańa jumys oryn­­daryn qurý máselesine baǵyt­talǵan, – deıdi ákimniń orynbasary.

Ákimdik janynda ınvestı­sııa tartý, ınvestısııalyq ahýal­­dy jaqsartý jáne eksport­ty jyljytý jónindegi óńirlik keńes jumys isteıdi. Bul keńes 2019 jyly 5 otyrys ótkizse, bıyl jyl basynan beri 2 otyrysyn ótkizdi. Osy kezeńde barlyǵy 18 joba qoldaýǵa ıe bolǵan. О́ńirde sońǵy 3 jylda negizgi kapıtalǵa salynǵan ın­ves­tısııa kólemi 401,6-dan 584 mlrd teńgege deıin ósti, ıaǵnı 1,5 ese artty. Árıne ınves­tısııanyń negizgi úlesi – 70%-y taý-ken óndirisine keledi.

– Biz 2020 jyldy qarqyn­dy bastadyq, 2 aıdyń qorytyn­dysy boıynsha negizgi kapıtal­ǵa sa­lynǵan ınvestısııa kólemi 3 ese artyp, 102,6 mlrd teńgeni qu­rady. Karantın áseri shaǵyn bızneske tıgenimen, oblys­taǵy iri jáne orta jobalar toqta­ǵan joq. Bári jospardaǵydaı damý­da. Ákimdik tarapynan kásip­kerlerge barynsha kómek jasalyp jatyr, – deıdi M.Mankeev.

О́ńir ekonomıkasyna qu­ıylǵan ınvestısııa ishinde negiz­gi kapıtalǵa salynǵan sheteldik ınvestısııanyń úlesi 91,3%-dy quraıdy. Batys Qazaqstan oblysy negizgi kapıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemindegi sheteldik ınvestısııa úlesi boıynsha respýblıkada 1-oryn alady.

Jasyratyny joq, ákimdik óńirdegi iri jobalarǵa kóbirek kóńil bóledi. О́ıtkeni ár iri jobanyń aınalasyna klasterlik orta paıda bolady. Iаǵnı iri jobalarda jumys orny sany kóp ári ol jobanyń qasynda janama jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznes nysany kóbe­ıedi. Sondyqtan ákim­dik­tiń aptalyq keńesinde iri joba­lardyń oryndalý barysy únemi talqylanyp, bólek qarastyrylyp otyrady. Osy­nyń nátıjesinde 2019 jy­ly óńirde quny 354,2 mlrd teń­gege baǵalanǵan 10 iri joba paı­dalanýǵa berilgen.

Jalpy, búginde oblysta jalpy quny 2,4 trln teńge bolatyn 126 jańa ınvestısııalyq joba júzege asyrylyp jatyr. Bul jańadan 2 myńnan astam jumys ornyn qurýǵa múmkindik ber­di. Sonyń ishinde bıyl 370 mlrd teńge ıgerilip, 1600 adamǵa jumys beretin 102 joba iske qosylmaq.

– Bul jobalardyń ishinde «Kúbileı» kompanııasynyń quny 700 mln teńge bolatyn teri óńdeý sehy, Oral jylyjaı kombınatynyń quny 7 mlrd teńge bolatyn jylyjaı kesheni jaqynda jumysyn bastaıdy, – deıdi M.Mankeev.

Buǵan qosa Oral transformator zaýyty transformatorlar úshin paneldik radıatorlar óndirisin bıyl iske qosady. Bul jobaǵa 4 mlrd teńge ınvestısııa quıylǵan. «Kvant» JShS-nyń 2 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa salǵan jıhaz fabrıkasy da bıyl kirisedi. Al Ulybrıtanııa, AQSh, Nıderland 425 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa quıǵan Qarashyǵanaq qaıta óńdeý kesheniniń gazyna óndiris shekteýlerin joıý jobasy 2021 jyly júzege asady. Munyń bári óńirdiń ekinshi tynysyn ashyp, ekonomıkany jańa beleske shyǵarady degen senim bar.

Oblysqa ınvestısııa tartý jáne iri jobalardy júzege asyrý úshin Terekti aýdanyndaǵy Aqsýat stansasynda 281 ga jer bólinip, ındýstrııalyq aımaq qurý josparlanǵan. Aımaq­tyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negiz­demesi, jobalyq-smeta­lyq qujattamasy ázir. Joba­ǵa memlekettik saraptama júr­gizildi. Sonymen qatar bıyl bul jerde 1,7 mıllıard teńge­ge ınf­ra­qurylym júrgizý maquldandy.

Indýstrııalandyrý kartasy óńirde óńdeý ónerkásibin da­mytýǵa baǵyttalǵan. «Bız­nes­tiń jol kartasy-2025» baǵ­dar­­lamasy aıasynda 947 ká­sip­ker­diń jobasyna memle­kettik qol­daý sharalary jasalyp, jalpy kólemi 124,2 mlrd teńgege nesıe men ınfraqurylym qam­tyl­ǵan. Búgingi tańda nesıe somasy 1 713 mln teńge bolatyn 55 jańa jobanyń paıyzdyq mól­­sher­lemesin sýbsıdııalaý ma­qul­­­dandy, tólemder 220,6 mln teń­geni qurady. Bul – úlken kómek.

– О́tken jyly «qarapaıym zattar ekonomıkasyn» damytý jónindegi joba iske qosyldy, bul baǵdarlamany iske asyrý­daǵy kedergilerdi jedel anyq­taý jáne joıý maqsatynda joba­­­lyq keńse quryldy. Onyń qura­myna jergilikti atqa­rý oryndary, «Damý» AQ, kásip­ker­lik qaýym­dastyq ókil­deri kirdi. Jo­ba­lyq keńse bıznes-jos­par­dy ázirleýden bas­tap qar­jylan­dyrýǵa deıin súıe­mel­deýdi júzege asyrady, joba­lardyń turaqty monı­torıngin júrgizedi, – deıdi ákim orynbasary.

Jobalyq keńse búginde jalpy quny 27,7 mlrd teńge bolatyn 196 jobany qadaǵalap otyr. Sonyń ishinde 8,8 mlrd teńgelik 139 joba maquldandy. Taǵy 3,7 mlrd teńge kólemindegi 37 joba qaralý ústinde.

Ádette kez kelgen ekono­mıka­lyq daǵdarystyń «jatyrynda» jańa órleý, tyń serpi­listiń «uryǵy» damı bastaıdy. Bul úshin ekonomıkanyń alǵy­sharttary durys jasalýy, damýdyń irgetasy durys qala­nýy kerek. Batys Qazaqstan óńirinde osyǵan kóńil bólinip jatyr.

Batys Qazaqstan oblysy