2013 jylǵy 29 naýryz, Astana, Úkimet Úıi
Júıelik operatordyń qyzmet kórsetý, júıelik jáne qosalqy qyzmet kórsetý naryǵyn uıymdastyrý jáne onyń jumys isteýi qaǵıdalaryn bekitý týraly
«Elektr energetıkasy týraly» 2004 jylǵy 9 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańy 4-babynyń 20) tarmaqshasyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti qaýly etedi:1. Qosa berilip otyrǵan Júıelik operatordyń qyzmet kórsetý, júıelik jáne qosalqy qyzmet kórsetý naryǵyn uıymdastyrý jáne onyń jumys isteýi qaǵıdalary bekitilsin.2. Osy qaýly alǵashqy resmı jarııalanǵanynan keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.Qazaqstan Respýblıkasynyń Premer-Mınıstri C.AHMETOV.
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2013 jylǵy 29 naýryzdaǵy №300 qaýlysymen bekitilgen
Júıelik operatordyń qyzmet kórsetý, júıelik jáne qosalqy qyzmet kórsetý naryǵyn uıymdastyrý jáne onyń jumys isteýi qaǵıdalary
1. Jalpy erejeler 1. Osy Júıelik operatordyń qyzmet kórsetý, júıelik jáne qosalqy qyzmet kórsetý naryǵyn uıymdastyrý jáne onyń jumys isteý qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıdalar) «Elektr energetıkasy týraly» 2004 jylǵy 9 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna (budan ári – Zań) sáıkes ázirlendi jáne júıelik operatordyń qyzmet kórsetý, júıelik jáne qosalqy qyzmet kórsetý naryǵyn uıymdastyrý jáne onyń jumys isteýi tártibin aıqyndaıdy. 2. Qaǵıdalar olardyń menshik nysanyna jáne vedomstvolyq tıesililigine qaramastan, elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynyń barlyq sýbektilerine qoldanylady. 3. Qaǵıdalarda mynadaı negizgi uǵymdar men anyqtamalar paıdalanylady: 1) avarııalyq buzylys – elektr ondyrǵysy nemese onyń elementteri jumysynyń tehnologııalyq parametrleriniń olardyń isten shyǵýyn nemese paıdalaný kezinde zaqymdanýyn týyndatqan, jol berýge bolmaıtyn aýytqýlary;2) kommersııalyq esepke alýdyń avtomattandyrylǵan júıesi – ólshem quraldarynyń jáne elektr energııasyn ólsheýge, jınaqtaýǵa, óńdeýge, saqtaýǵa jáne esepke alý derekterin berýge arnalǵan apparattyq-baǵdarlamalyq keshenniń jıyntyǵy;3) dıspetcher – tómen turǵan dıspetcherlik ortalyqtyń dıspetcherine nemese elektr energetıkasy sýbektileriniń jedel personalyna tıisti dıspetcherlik ortalyqtyń operasııalyq aımaǵynda elektr energetıkasynyń rejımi men elektr jabdyǵyn, qurylǵylary men elektr jelilerin paıdalanýdyń jaı-kúıin basqarý jóninde dıspetcherlik ortalyqtyń atynan komandalar men ókimder berýge ýákiletti qyzmetker;4) dıspetcherlik komanda – joǵary turǵan dıspetcherlik ortalyqtyń dıspetcheri baılanys arnalary arqyly tómen turǵan dıspetcherlik ortalyqtyń dıspetcherine nemese elektr energetıkasy sýbektileriniń jedel personalyna tehnologııalyq jumys rejımderi men elektr jabdyǵyn, qurylǵylary men elektr jelilerin paıdalaný jaı-kúıin basqarý jóninde naqty is-qımyl (is-qımyldar) jasaýǵa (jasaýdan qalys qalýǵa) nusqaý; 5) elektr energııasyn satyp alý/satý sharty – elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektileriniń arasynda belgilengen kezeńde olardy tabıǵı jetkizýmen elektr energııasyn satyp alýǵa/satýǵa jasalatyn kelisim; 6) Qazaqstan Respýblıkasynyń birtutas elektr energetıkalyq júıesi – Qazaqstan Respýblıkasynyń tutynýshylaryn senimdi jáne sapaly energııamen jabdyqtaýdy qamtamasyz etetin elektr stansııalarynyń, elektr berý jelileri men shaǵyn stansııalardyń jıyntyǵy (budan ári – Qazaqstan BEJ-i);7) Qazaqstan BEJ-niń qalypty jumys rejımi – rejımdi josparlaý kezinde kózdelgen elektr energetıkasy júıesiniń barlyq elementteri jumys isteıtin jáne jasalǵan sharttardyń talaptaryna sáıkes elektr energııasynyń barlyq tutynýshylaryn elektrmen jabdyqtaýdy qamtamasyz etetin qalyptasqan jumys rejımi;8) elektrmen jabdyqtaýdy shekteý – tutynýshyǵa elektr energııasyn berýdi tolyq nemese ishinara toqtatý; 9) oralymdy basqarý – kórsetilgen jabdyqtyń, qurylǵylar men elektr jelileriniń paıdalanylý jaı-kúıi tıisti dıspetcherlik ortalyq dıspetcheriniń komandasy boıynsha ǵana ózgertiletin elektr jabdyǵyn, qurylǵylar men elektr jelileriniń paıdalanylý jaı-kúıin basqarýdy uıymdastyrý;10) jedel júrgizý – kórsetilgen jabdyqpen, qurylǵylarmen jáne elektr jelilerimen operasııalardy oryndaý qaramaǵynda kórsetilgen jabdyq pen qurylǵy bar jedel-dıspetcherlik basqarýdyń joǵary turǵan dıspetcheriniń ruqsatymen júrgiziletin elektr jabdyǵynyń, qurylǵylar men elektr jelileriniń paıdalanylý jaı-kúıin basqarýdy uıymdastyrý;11) Qazaqstan BEJ-niń avarııadan keıingi jumys rejımi – elektr energetıkasy júıesiniń zaqymdanǵan elementin avarııalyq ajyratýdan keıin týyndaıtyn jáne qalypty jumys rejımin qalpyna keltirgenge deıin jalǵasatyn qalyptasqan rejım;12) Qazaqstannyń BEJ-i elektr qýatynyń rezervi – shartta kózdelgen talaptarǵa sáıkes keletin qajetti qurylymy, shamasy, sondaı-aq dıspetcherlendirýge daıyndyq dárejesi bar energııa óndirýshi uıymdar agregattarynyń elektr qýaty;13) josparlaý júıesi – elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektileriniń elektr energııasyn óndirý-tutyný jónindegi ótinimderin bir kún buryn berý, elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń táýliktik kestesin qalyptastyrý, sondaı-aq kúnbe-kún ótinimderin (bekitilgen táýliktik kestesin túzetý) berýge arnalǵan baǵdarlamalyq-tehnıkalyq quraldar jıyntyǵy;14) júıelik operator – ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarýdy, basqa memleketterdiń energııa júıelerimen qatarlas jumys isteýdi qamtamasyz etýdi, energııa júıesindegi teńgerimdi ustap turýdy, júıelik qyzmettep kórsetýdi jáne elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektilerinen qosalqy kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýdy, sondaı-aq elektr energııasyn ulttyq elektr jelisi boıynsha berýdi, oǵan tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi jáne ony paıdalaný ázirliginde ustap turýdy júzege asyratyn ulttyq kompanııa;15) júıelik shekteýler – Qazaqstan BEJ-niń tehnologııalyq jumys isteý parametrleriniń shekti ruqsat etiletin mánderi;16) elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń táýliktik kestesi – elektr energııasyn ortalyqsyzdandyrylǵan satyp alý-satý jáne elektr energııasynyń ortalyqtandyrylǵan saýda naryqtaryndaǵy kóterme saýda naryǵyna qatysýshylar jasasqan elektr energııasyn satyp alý-satý sharttaryna sáıkes kúntizbelik árbir táýlikte elektr energııasyn óndirý men tutynýdyń saǵat saıynǵy shamalaryn reglamentteıtin, júıelik operator bekitken qujat;17) tehnologııalyq parametrler – tehnıkalyq qurylǵynyń, júıeniń, qubylystyń nemese prosestiń qandaı da bir qasıetterin sıpattaıtyn fızıkalyq shamalar;18) Qazaqstan Respýblıkasy elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynda elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń naqty balansy (budan ári – naqty balans) – júıelik operator esepti kezeńde jasaǵan elektr energııasynyń ortalyqsyzdandyrylǵan jáne ortalyqtandyrylǵan saýda naryqtarynda, teńgerimdeýshi naryǵynda óndirilgen, berilgen jáne tutynylǵan elektr energııasynyń kólemin ataýly bólýdi belgileıtin qujat. Naqty balans Qazaqstan Respýblıkasy elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektileriniń arasynda ózara esep aıyrysý júrgizý úshin negiz bolyp tabylady;19) ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarý – júıelik operator júzege asyratyn, Qazaqstan Respýblıkasynyń birtutas elektr energetıkalyq júıesi senimdiliginiń normatıvtik deńgeıin jáne elektr energııasynyń normatıvtik sapasynyń saqtalýyn qamtamasyz etetin energııa óndirýshi, energııa berýshi, energııamen jabdyqtaýshy uıymdar men elektr energııasyn tutynýshylardyń tehnıkalyq kelisilgen jumysyn úzdiksiz basqarý prosesi.4. Júıelik operator elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynyń sýbektilerine shart negizinde júıelik qyzmetterdiń mynadaı túrlerin kórsetedi:1) tehnıkalyq qyzmet kórsetý men ony paıdalaný ázirliginde ustap turýdy qamtamasyz ete otyryp, ulttyq elektr jelisi boıynsha elektr energııasyn berý jónindegi qyzmet kórsetý; 2) elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń naqty teńgerimderin jasaý men táýliktik kestesin qalyptastyrýdy qosa alǵanda, Qazaqstan BEJ-niń jumys rejımderin ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarýdy júzege asyra otyryp, elektr energııasyn jelige bosatý men ony tutynýdy tehnıkalyq dıspetcherlendirý jónindegi qyzmet kórsetý; 3) elektr qýatyn rezervteý jónindegi qyzmet kórsetý; 4) Qazaqstan BEJ-niń elektr energııasyn óndirý/tutyný teńgerimin uıymdastyrý jónindegi qyzmet kórsetý. 5. Júıelik operator shart negizinde elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektilerinen qosalqy qyzmet kórsetýdiń mynadaı túrlerin satyp alady:1) elektr qýaty rezervterin ázirlikte ustap turý jónindegi qyzmet kórsetý;2) qýatty (jıilikti) retteý jónindegi qyzmet kórsetý.6. Júıelik operator júıelik qyzmet kórsetýdi elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynyń sýbektilerimen jasasqan sharttar negizinde kórsetedi. Júıelik operator kórsetetin júıelik qyzmetterge arnalǵan tarıfter tabıǵı monopolııalar jáne retteletin naryqtar salalaryndaǵy basshylyqty júzege asyratyn memlekettik organ belgil egen tártippen aıqyndalady.
2. Júıelik operatordyń qyzmet kórsetý, júıelik qyzmet kórsetý naryǵyn uıymdastyrý men onyń jumys isteýi tártibi7. Ulttyq elektr jelisi boıynsha elektr energııasyn berý jónindegi qyzmetter elektr energııasyn belgili bir ýaqyt kezeńinde (apta, aı, toqsan, jyl) jetkizýmen, ekijaqty satyp alý-satý mámilelerin jasasqan kóterme saýda naryǵynyń sýbektilerine kórsetiledi.8. Ulttyq elektr jelisi boıynsha elektr energııasyn berý jónindegi qyzmetterdi kórsetý kezinde júıelik operator: 1) belgilengen tártippen bekitilgen Elektr jelilik qaǵıdalarǵa sáıkes jalǵanýǵa tehnıkalyq talaptardy oryndaǵan elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektileriniń elektr qondyrǵylaryn ulttyq elektr jelisine qosýdy qamtamasyz etedi;2) shartta kelisilgen teńgerimdi tıesililik esepke alý núktelerindegi bólý shekaralarynda, kólemde jáne merzimde sýbektiniń elektr energııasyn ulttyq elektr jelisine qabyldaýdy júzege asyrady; 3) shartta kelisilgen teńgerimdi tıesililik esepke alý núktelerindegi bólý shekaralarynda, kólemde jáne merzimde sýbektiniń elektr energııasyn ulttyq elektr jelilerinen berýdi júzege asyrady;4) ulttyq elektr jelisin jumysqa jaramdy kúıde ustap turady;5) ulttyq elektr jelisiniń aǵymdaǵy damýyn, paıdalanylýy men qyzmet kórsetýin, ulttyq elektr jelisine ınvestısııalar josparlaýdy júzege asyrady;6) relelik qorǵaý jáne avarııaǵa qarsy avtomatıka júıelerine tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi, olardy paıdalaný ázirliginde ustap turý jáne damytýdy júzege asyrady;7) Qazaqstan BEJ-degi elektr energııasynyń standartty jıiligin ustap turýǵa baǵyttalǵan sharalardy oryndaıdy;8) ulttyq elektr jelisi sheginde elektr energııasyn kommersııalyq esepke alýdy qamtamasyz etedi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń kóterme saýda naryǵynda elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń naqty teńgerimin jasaıdy;9) elektr energııasyn kommersııalyq esepke alý aspaptaryna kedergisiz qoljetimdilikti usynady;10) elektr energııasyn óndirý-tutyný rejıminiń táýliktik kestesin qalyptastyrý úshin satyp alynatyn elektr energııasynyń sharttyq kólemderi boıynsha elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynyń sýbektilerinen ótinimder qabyldaıdy;11) elektr energııasyn berý jáne tutyný rejımderin júrgizý boıynsha ókimder beredi. 9. Júıelik operatordan elektr energııasyn berý jónindegi qyzmet kórsetýdi satyp alatyn elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynyń sýbektileri:1) júıelik operatorǵa elektr energııasyn kommersııalyq esepke alý aspaptaryna kedergisiz qoljetimdilikti usynady;2) Qazaqstan BEJ-inde elektr energııasynyń standarttyq jıiligin ustap turýǵa baǵyttalǵan normatıvtik talaptardy oryndaıdy;3) tok qabyldaǵyshtardyń jáne elektr energııasyn kommersııalyq esepke alý aspaptarynyń tıisti jaı-kúıin ustap turady;4) júıelik operatordyń elektr energııasyn berý jáne tutyný rejımin júrgizý jónindegi nusqaýlaryn oryndaıdy;5) osy Qaǵıdalardyń 32-tarmaǵyna sáıkes bekitiletin nusqaýlyqtardyń erejelerin oryndaıdy;6) júıelik operatorǵa elektr energııasyn berýge arnalǵan boljamdy aılyq (aı bastalǵanǵa deıin kúntizbelik 10 kún buryn), toqsandyq (toqsan bastalǵanǵa deıin kúntizbelik 60 kún buryn), jyldyq (jyl bastalǵanǵa deıin kúntizbelik 150 kún buryn) ótinimderdi beredi;7) shektes elderdiń elektr jelileri arqyly elektr energııasynyń ımporty, eksporty jáne/nemese tranzıti jaǵdaıynda qajetti kedendik rásimderdi oryndaıdy;8) energııa berýshi uıymdarmen kommersııalyq esepke alýdyń biryńǵaı ólshemin saqtaý, elektr jelileriniń teńgerimdi tıesiligi shekarasynda kommersııalyq esepke alýdyń júıelik operatordyń avtomattandyrylǵan kommersııalyq esepke alý júıesimen úılesimdigi máselelerin kelisedi. 10. Júıelik operator elektr energııasyn berý jónindegi qyzmet kórsetýdi tolyq nemese ishinara toqtatýdy mynadaı: 1) elektr energııasyn berý jónindegi qyzmet kórsetýdi toqtatqanǵa deıin keminde 72 saǵat buryn aldyn ala jazbasha túrde habardar ete otyryp, kóterme saýda naryǵynyń sýbektisi ulttyq elektr jelisi boıynsha elektr energııasyn berý boıynsha qyzmet kórsetýge aqy tóleý jónindegi shart talaptaryn buzǵan;2) ulttyq elektr jelisinde jóndeý jumystary júrgizilgen jáne basqa baǵyttar boıynsha elektr energııasyn berý múmkin bolmaǵan;3) ulttyq elektr jelisi boıynsha elektr energııasyn berýdi júzege asyrýǵa kedergi keltiretin tehnologııalyq buzylys týyndaǵan jaǵdaılarda júrgizedi. 11. Júıelik operator elektr energııasyn berý jónindegi qyzmet kórsetýdi toqtatýdy elekt r energııasyn berý jóninde qyzmet kórsetýge arnalǵan shartta, sondaı-aq zańda kózdelgen jaǵdaılarda, elektr energııasyn tolyq nemese ishinara tutyný rejımin shekteý jolymen júrgizedi.12. Tutyný rejımin tolyǵymen shekteý kóterme saýda naryǵynyń sýbektisine elektr energııasyn berýdi toqtatý jolymen júzege asyrylady. Kóterme saýda naryǵynyń sýbektisine elektr energııasyn berýdi toqtatý júıelik operatordyń obektilerinde ajyratyp-qosýdy júzege asyrý ne kóterme saýda naryǵy sýbektisiniń elektr qondyrǵylaryn ulttyq elektr jelisinen ne energııa berýshi uıymnyń jelilerinen ajyratý jolymen júrgiziledi.13. Tutyný rejımin ishinara shekteý kóterme saýda naryǵynyń sýbektisine táýliktik kestede aıqyndalǵan kólemmen salystyrǵanda, elektr energııasynyń kólemin azaıtý ne táýlik, apta nemese aı ishinde aıqyndalǵan kezeńde kóterme saýda naryǵynyń sýbektisine elektr energııasyn berýdi toqtatý jolymen júzege asyrylady. 14. Júıelik operator elektr energııasyn jelige berý men tutynýdy tehnıkalyq dıspetcherlendirý jónindegi qyzmet kórsetýdi energııa óndirýshi uıymdarǵa, sondaı-aq energııamen jabdyqtaýshy, energııany berýshi uıymdarǵa jáne Qazaqstan Respýblıkasynan tys jerlerden elektr energııasyn jetkizýdi (ımport) júzege asyratyn tutynýshylarǵa kórsetedi. 15. Tehnıkalyq dıspetcherlendirý jónindegi qyzmetterdi kórsetý kezinde júıelik operator:1) zańǵa jáne osy Qaǵıdalarǵa sáıkes Qazaqstan BEJ-niń quramynda elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy sýbektileriniń elektr qondyrǵylarynyń jumys rejımderin úzdiksiz ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarýdy;2) oralymdy-dıspetcherlik basqarý, telemehanıka jáne baılanys jabdyqtary men qurylǵylaryna, jedel-aqparattyq keshenge tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne olardy paıdalaný ázirliginde ustaýdy;3) Qazaqstan BEJ-inde elektr energııasy sapasynyń standartarymen belgilengen kórsetkishterin qoldaýǵa baǵyttalǵan normatıvtik talaptardy oryndaýdy;4) Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasynda belgilengen talaptarǵa jaýap beretin elektr energııasynyń kommersııalyq esepke alynýyn qamtamasyz etýdi júzege asyrady.16. Júıelik operator Qazaqstan BEJ-in ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarý prosesinde:1) elektr energııasyn satyp alý-satý, berý, elektr qýatyn retteý, elektr energııasyn óndirýdi-tutynýdy teńgerimdeý sharttarynyń talaptaryn iske asyratyn Qazaqstan BEJ-inde elektr energııasyn óndirý, berý jáne tutyný rejımderin basqarýdy; 2) elektr energııasynyń memleketaralyq aǵyndarynyń rejımderin basqarýdy;3) Qazaqstan Respýblıkasynyń birtutas elektr energetıkalyq júıesinde tehnologııalyq buzylýdy boldyrmaýdy, oqshaýlaý men joıýdy qamtamasyz etýdi;4) Qazaqstan Respýblıkasynyń birtutas elektr energetıkalyq júıesinde qýat rezervterin oralymdy basqarýdy;5) Qazaqstan Respýblıkasynyń birtutas elektr energetıkalyq júıesiniń senimdi jáne ornyqty jumysyn qamtamasyz etetin relelik qorǵaý, avarııaǵa qarsy jáne rejımdik avtomatıka júıeleriniń qurylymyn, qaǵıdattaryn, ornalasý oryndaryn, kólemderi men ornatylýyn aıqyndaýdy;6) Qazaqstan Respýblıkasynyń birtutas elektr energetıkalyq júıesinde elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń táýliktik kestelerin qalyptastyrýdy jáne bekitýdi;7) elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynda elektr energııasyn óndirýdiń-tutynýdyń naqty teńgerimderin jasaýdy júzege asyrady.17. Júıelik operator Qazaqstan BEJ-inde elektr energııasyn óndirý, berý men tutyný rejımderin basqarýdy: 1) elektr shemalary men rejımderi, relelik qorǵaý, avarııaǵa qarsy avtomatıka jáne avtomattandyrylǵan dıspetcherlik basqarý júıesi bóliginde Qazaqstan BEJ-in damytý shemalary, iri elektr stansııalary men júıe quraýshy jelilik obektiler boıynsha tehnıkalyq tapsyrmalar men jobalyq ázirlemelerdi kelisý, jobalardy saraptaýǵa qatysý;2) elektr stansııalary men elektr jelilerde, tehnologııalyq basqarý, relelik qorǵaý jáne avtomatıka júıeleriniń negizgi jabdyqtaryn jóndeý jumystaryn júrgizý úshin jaǵdaılardy josparlaý jáne daıyndaý;3) elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynda jasalǵan sharttardyń talaptaryn buzatyn elektr energııasy kóterme saýda naryǵynyń sýbektilerine shekteýlerdi engizý jónindegi sharalardy ázirleý; 4) shektes memleketterdiń dıspetcherlik ortalyqtarymen, elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵynyń sýbektilerimen ózara is-qımyl jasaý jónindegi jedel-dıspetcherlik qujattardy ázirleý;5) oralymdy-dıspetcherlik basqarý aımaǵyna kiretin Qazaqstan Respýblıkasyny ń sharýashylyq-ekonomıkalyq jáne áleýmettik keshenin elektrmen jabdyqtaý jaı-kúıi týraly elektr energetıkasy jáne memlekettik energetıkalyq qadaǵalaý salasyndaǵy memlekettik organdardy aqparattyq-taldamalyq qamtamasyz etý;6) oralymdy-dıspetcherlik basqarý aımaǵyna kiretin sý elektr stansııalary men sý qoımalaryn paıdalaný rejımderiniń monıtorıngileý;7) júıelik operatordyń quzyretine kiretin nusqaýlyq materıaldardy ázirleý jáne olarmen ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarý júıesiniń barlyq qurylymdaryn qamtamasyz etý arqyly júzege asyrady. 18. Júıelik operator memleketaralyq elektr energııasynyń aǵyndaryn basqarýdy:1) shektes memleketterdiń energııa júıelerimen qatar jumysty qamtamasyz etýge baılanysty jasalǵan sharttar men kelisimder talaptarynyń monıtorıngin júrgizý jáne olardy oryndaý;2) memleketaralyq elektr berý jelileri boıynsha elektr energııasyn jetkizýge jáne berýge arnalǵan sharttarǵa tehnıkalyq saraptama júrgizý jáne olardyń talaptarynyń oryndalýyn baqylaý; 3) memleketaralyq elektr energııasy aǵyndarynyń kelisilgen mánderinen aýytqýyn retteý arqyly júzege asyrady.19. Ortalyqtandyrylǵan dıspetcherlik basqarý mynadaı tásilmen jasaqtalǵan kóp deńgeıli qurylym negizinde júzege asyrylady:1) Qazaqstan BEJ-inde ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarýdyń biryńǵaı júıesindegi eń joǵarǵy basqarý deńgeıi bolyp tabylatyn júıelik operatordyń ulttyq dıspetcherlik ortalyǵy;2) ortalyqtandyrylǵan dıspetcherlik basqarý prosesinde Qazaqstannyń júıelik operatorynyń ulttyq dıspetcherlik ortalyǵynan baǵynatyn júıelik operatordyń óńirlik dıspetcherlik ortalyqtary;3) ortalyqtandyrylǵan dıspetcherlik basqarý prosesinde Qazaqstannyń júıelik operatorynyń ulttyq dıspetcherlik ortalyǵyna, júıelik operatordyń óńirlik dıspetcherlik ortalyqtaryna baǵynatyn óńirlik elektrjelilik kompanııalardyń, energııa óndirýshi uıymdardyń, elektr energııasynyń kóterme saýda naryǵy tutynýshylarynyń dıspetcherlik bólimsheleri.20. Júıelik operator ortalyqtandyrylǵan oralymdy-dıspetcherlik basqarýdy júzege asyrý kezinde tehnologııalyq baılanys, relelik qorǵaý jáne avtomatıka quraldaryn, telemehanıka men obektilerdi basqarýdyń avtomattandyrylǵan júıelerin qurý, damytý jáne uıymdastyrý qurylymyn, olardyń jumys rejımderin, elektr energııasyn esepke alý men elektr energııasyn tutynýdy basqarýdy anyqtaıdy. 21. Oralymdy-dıspetcherlik basqarýdyń árbir deńgeıi úshin elektr berý jelilerin, jabdyq pen qurylǵylardy basqarýdyń eki sanaty: oralymdy basqarý men oralymdy júrgizý belgilenedi. 22. Oralymdy-dıspetcherlik basqarýdyń tıisti deńgeıindegi dıspetcherdiń jedel basqarýynda olarmen operasııalar júrgizý baǵynystaǵy oralymdy-dıspetcherlik personaldyń is-qımyldary men oralymdy baǵynystyń túrli deńgeıindegi birneshe obektilerde kelisilgen ózgeristerdi úılestirýdi talap etetin jabdyq, elektr berý jelisi, relelik qorǵaý qurylǵysy, avarııaǵa qarsy jáne rejımdik avtomatıka júıeleriniń apparatýralary, dıspetcherlik jáne tehnologııalyq basqarý quraldary bolady. 23. Dıspetcherdiń jedel ıeliginde jaı-kúıi men rejımi elektr stansııalary men energııa júıeleriniń qýaty men rezervine, jelilerdiń rejımi men senimdiligine, sondaı-aq avarııaǵa qarsy avtomatıkany retke keltirýge áser etetin jabdyq, elektr berý jelileri, relelik qorǵaý qurylǵylary, avarııaǵa qarsy jáne rejımdik avtomatıka júıeleriniń apparatýrasy, dıspetcherlik jáne tehnologııalyq basqarý quraldary, jedel-aqparattyq keshender bolady. 24. Barlyq elektr berý jelileri, elektr stansııalary men jelilerdiń jabdyqtary men qurylǵylary dıspetcherlik basqarý deńgeıleri boıynsha bólinedi. 25. Kezekshi dıspetcherdiń jedel basqarýyndaǵy jáne ıeligindegi elektr berý jelileriniń, elektr stansııalary men jelilerdiń jabdyǵy men qurylǵylarynyń tizbesi menshik túrine qaramastan, joǵary turǵan jedel-dıspetcherlik uıymnyń nemese bólimsheniń sheshimine sáıkes jasalady jáne ony osy uıymnyń tehnıkalyq basshysy bekitedi.26. Júıelik operatordyń jedel ıeliginde jaı-kúıi men rejımi óńirlik kóterme saýda tutynýshylaryna ulttyq elektr jelisi boıynsha qýatty berýge jáne aýmaqtarmen yqpaldastyrylǵan elektr stansııalarynan qýatty berýge áser etetin elektr berý jelileri, jabdyq, relelik qorǵaý jáne avtomatıka men avarııaǵa qarsy avtomatıka qurylǵylary, dıspetcherlik jáne tehnologııalyq basqarý quraldary bolady. 27. Jabdyq, relelik qorǵaý jáne avtomatıka, avarııaǵa qarsy avtomatıka qurylǵylary atalǵan oralymdy býynda ne jedel ba sqarýda, ne jedel ıelikte ǵana bolady. Jeliniń qandaı da bir elementin ajyratý úshin jumys istep turǵan (sóndirý faktisi boıynsha) relelik qorǵaý jáne avtomatıka men avarııaǵa qarsy avtomatıka qurylǵylarynyń jedel basqarý shekarasy atalǵan elementti jedel basqarýdyń shekaralarymen sáıkes keledi.28. Elektr berý jelileri, olardy iske qosý, qorǵaý, avarııaǵa qarsy avtomatıka júıelik operatordyń, óńirlik elektr jelilik kompanııanyń jedel basqarýynda bolady, bul rette jelilerdiń jalǵanymdary energııa obektilerindegi kezekshi personaldyń jedel basqarýynda bolady. 29. Árbir energııa obektisinde (elektr stansııalary, elektr jelileri) jabdyqtardy táýlik boıy jedel basqarý uıymdastyrylady:1) jumystyń talap etiletin rejımin júzege asyrý;2) aýystyryp qosýlardy, iske qosýlar men toqtatýlardy júrgizý; 3) tehnologııalyq buzylystardy oqshaýlaý men jumystyń berilgen rejımin qalpyna keltirý;4) jóndeý jumystaryn júrgizýge daıyndaý. 30. Oralymdy-dıspetcherlik basqarý jedel shemalarmen jınaqtalǵan dıspetcherlik jáne tehnologııalyq basqarý quraldarymen jáne baqylaý júıelerimen jabdyqtalǵan dıspetcherlik pýnktter men basqarý qalqandarynan júzege asyrylady. 31. Oralymdy-dıspetcherlik basqarýdyń árbir deńgeıinde Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańnamasynda kózdelgen Qazaqstannyń birtutas elektr energetıkasy júıesinde avarııalyq buzylystardy boldyrmaý jáne ony joıý jónindegi qaǵıdalardyń negizinde elektr energııasy naryǵyn uıymdastyrý ereksheligi eskerile otyryp, oralymdy-dıspetcherlik basqarý, jedel kelissózder men jazbalardy júrgizý, aýystyryp qosý jáne avarııalyq rejımderdi joıý jónindegi nusqaýlyqtar ázirlenedi. 32. Oralymdy-dıspetcherlik basqarýdyń túrli deńgeıleriniń ózara is-qımyl jasaýy oralymdy-dıspetcherlik basqarýdyń joǵary turǵan bólimshesi bekitken oryndalýy mindetti tıisti nusqaýlyqtarmen retteledi. Nusqaýlyqtarda mynalar:1) elektr berý jelileri men jabdyqtardy dıspetcherlik basqarý tásilimen bólý;2) elektr stansııalardyń, elektr berý jelileri jumysynyń berilgen rejımderin júrgizý;3) elektr energııasy naryǵyndaǵy oralymdy-dıspetcherlik basqarý; 4) baılanys pen teleólsheýlerdi jetkizýdi uıymdastyrý;5) jedel jáne tehnologııalyq aqparattardy berý;6) elektr jelileri jumysynyń ornyqtylyǵyn jáne qalypty rejımderin esepteý ádisnamasy;7) avarııaǵa qarsy avtomatıka jáne relelik qorǵaý men avtomatıka qurylǵylaryn retke keltirýdiń negizgi ólshemderin esepteý ádisnamasy; 8) jelilerdi, jabdyqtar men avarııaǵa qarsy avtomatıka jáne relelik qorǵaý men avtomatıka qurylǵylaryn jóndeýge kelisý; 9) qatar jumysty uıymdastyrý, aýystyryp qosýlardy júrgizý, tehnologııalyq buzylystardy joıý men relelik qorǵaý jáne avarııaǵa qarsy avtomatıka qurylǵylaryn tehnıkalyq paıdalaný máseleleri boıynsha qujattar ázirleý jáne kelisý;10) táýliktik kestede berilgen rejımdi jasaý jáne oryndaý;11) jıilik pen kerneýdi retteý; 12) jedel ajyratyp qosýlardy júrgizý, synaqtar ótkizý; 13) jedel ótinimderdi berý;14) tehnologııalyq buzylystardy joıý;15) tehnologııalyq buzylystar, jazataıym oqıǵalar týraly aqparattar berý; 16) dıspetcherlik basqarý boıynsha ózderiniń negizgi mindetterin oryndaý kezindegi quqyqtar men jaýapkershilikterdi bólý belgilenedi. 33. Barlyq deńgeılerdegi jedel kelissózder biryńǵaı termınologııany, úlgilik ókimderdi, habarlamalardy qoldana otyryp júrgiziledi jáne jedel-dıspetcherlik qujattamaǵa, sondaı-aq magnıtofondyq taspaǵa, kompıýterge jazbalarmen tirkeledi. 34. Oralymdy dıspetcherlik basqarý sýbektileri ortalyqtandyrylǵan dıspetcherlik basqarý prosesinde:1) ortalyqtandyrylǵan-dıspetcherlik basqarý júıesi normalarynyń saqtalýyn;2) elektrmen jabdyqtaýǵa jasalǵan sharttar boıynsha júıelik operator belgilegen rejımderdiń saqtalýyn;3) júıelik operatordy elektr energııasynyń naqty teńgerimderin jasaý úshin qajetti durys jáne ýaqtyly aqparatpen;4) júıelik operatordyń jedel basqarýyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń elektr stansııalary jabdyqtaryn jóndeý kesteleriniń saqtalýyn; 5) júıelik operatordyń jedel basqarýyndaǵy, ıeligindegi relelik qorǵaý, avtomatıka jáne avarııaǵa qarsy avtomatıka qurylǵylary jumys rejımderiniń jáne shemalarynyń saqtalýyn;6) Qazaqstan Respýblıkasy Sý resýrstary komıteti belgilegen sý qoımalarynan sýdy jiberý, Gıdroqurylystardy paıdalaný qaǵıdalarynyń oryndalýyn; 7) avarııaǵa qarsy avtomatıka júıeleri men aspaptaryn, avtomattandyrylǵan dıspetcherlik basqarý júıesi, relelik qorǵaý jáne avt