Qazirgi kezde elimizdiń qalalarynda da, aýyldarynda da balabaqshalardyń sany kóbeıgeni, sonyń nátıjesinde mektepke deıingi tárbıe-bilim berý nysandarymen qamtylý kórsetkishi 90-95, tipti keıbir jekelegen óńirlerde 100 paıyzǵa deıin jetkeni úlken jetistik retinde aıtylyp júr.
Bir qaraǵanda, munyń ózi jeldirte aıtýǵa da, jelpine aıtýǵa da turaralyqtaı kórinis ekenimen kelisýge bolatyn sekildi. О́ıtkeni shamamen budan segiz-on jyl buryn ata-analardyń balalaryn balabaqshaǵa ornalastyrýy kúrmeýi qıyn, sheshilmesteı is sekildi kórinetin. Bul máselede tamyr-tanystyq pen sybaılas jemqorlyq sıpatyndaǵy kórinister de oryn alǵany jasyryn emes.
Búginde turǵyndar tarapynan balabaqshaǵa suranys ájeptáýir kemigeni, tipti joqqa tán ekeni aıan. Mundaı jaǵymdy jaıt sońǵy jyldarda respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinde jaýynnan keıingi sańyraýqulaqtaı qaptap, sany kúrt kóbeıgen jekemenshik balabaqshalardyń esebinen bolǵanyn eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Talas joq, qandaı jaǵdaıda da mektepke deıingi balalar mekemeleriniń kóbeıgeni, jetkilikti bolǵany jaqsy-aq. Áıtse de sol jekemenshik balabaqshalardaǵy tárbıe men bilim sapasynyń deńgeıi qandaı degen saýal eriksiz týyndaıdy.
Osy oraıda búginde jekemenshik balabaqsha ashý bıznestiń eń ońaı túrine aınalyp ketkendeı áser bıleıdi. Belgili bir orny men ǵımaraty bolsa jetkilikti, ata-analardyń tıisti tólemin tólep, balalaryn ornalastyrýdyń túk te qıyndyǵy bolmaı qalǵan sekildi. Buǵan eshqandaı kedergi de, tosqaýyl da joq. О́ıtkeni jeke kásipkerler balabaqsha ashý úshin memlekettik oryndardan lısenzııa almaı-aq, óz qyzmetterin bastap ketedi.
Elimizde mektepke deıingi uıymdardy lısenzııalaý tártibi 2011 jyldan bastap toqtatylǵan. Bul ózgeris óz kezeginde jekemenshik balabaqshalar sanynyń kúrt ósýine áser etkeni de anyq. Onyń bári birdeı mektepke deıingi tárbıe-bilim berý standarttaryn belden basty desek, shyndyqqa qııanat bolar. Desek te, onyń ishinde ózderine qabyldanǵan balalardyń jas erekshelikterin saqtamaı, úlkeni men kishisin birge toptastyrýdy ádetke aınaldyrǵan jekemenshik balabaqsha ıeleri de kezdeskeni belgili bolyp otyr. Sonymen birge osy sanattaǵy uıymdarda tárbıelenýshilerdiń damýyna septigi tıetin oıynshyq túrleri de alynbaǵan eken. Sondaı-aq sanıtarlyq-gıgıenalyq talaptarǵa sáıkes kelmeıtin jekemenshik balabaqsha oryndary da anyqtaldy.
Bul jóninde oblystyq bilim salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý departamentiniń basshysy B.Kúzembaeva málimdedi. Memlekettik mekeme mamandary ata-analardan túsken aryz-shaǵymdarǵa oraı oblys aýmaǵyndaǵy jeti jekemenshik balabaqshaǵa tıisti tekserýler júrgizgen kezde, joǵaryda aıtyp ótken kórinisterdiń oryn alǵanyn anyqtaǵan. Soǵan sáıkes olar mektepke deıingi jekemenshik uıymdardyń belgilengen normatıvter men standarttarǵa sáıkes kelmeıtinin sala-sala boıynsha kórsetip, tıisti organdarǵa nusqaý-hat joldaǵan.
Bulbul Bısenbaıqyzynyń aıtýynsha, bilim salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý jónindegi departament jetekshisi men mamandary ózdiginen jekemenshik balabaqsha qyzmetin teksere almaıdy eken. О́ıtkeni olarǵa mundaı quqyq berilmegen. Tek tıisti negiz ben aryz-shaǵym túsken jaǵdaıda ǵana óz ókilettiligin paıdalanyp, máseleniń mán-jaıyn anyqtaýǵa qam jasaıdy. Onyń aıtýynsha, 2019 jyly óńirden departamentke tárbıe men bilim berý máselelerine qatysty 63 shaǵym túsipti. Sonymen qatar basqa da qoǵamdyq qabyldaýlar, senim telefondary men basshy blogy arqyly 123 suraq kelip túsken. Sonyń ishinde eń kóp aryz-shaǵymdardyń úlesi jeke balabaqshalardyń enshisine tıedi.
Árıne buǵan qarap elimizdegi jekemenshik balabaqshalardyń sanyn qysqartý nemese qyzmetterin toqtatý jóninde oı-pikir týyndamasa kerek. Nazardyń jekemenshik balabaqshalar qyzmetiniń sapalyq deńgeıin kóterýge baǵyttalǵany jón sekildi. Qazirgi kezde lısenzııalaý tártibin qaıtadan qalpyna keltirý kerektigi de aıqyn baıqalady.
Qalaı degende de, búginde jeke balabaqshalar lısenzııa alýǵa tıis ekeni esh talas týǵyzbaıdy. Mundaı jaǵdaıda atalǵan tárbıe men bilim berý nysandaryn kásibı deńgeıi jáne biliktiligi joǵary kadrlarmen tolyqtyrýdyń tyń arnalary ashylmaq. Sonymen birge balalar mekemelerin materıaldyq-tehnıkalyq turǵydan jaqsartý men jabdyqtaýdyń jańa múmkindikteri týmaq. Eń bastysy, jeke balabaqshalar elimizde qabyldanǵan barlyq standarttar boıynsha tárbıe men bilim berýge laıyqty bolǵany jón.
– Dál osyndaı jaǵdaıda ǵana olarǵa lısenzııa berilse, san men sapa úılesim tabatyny talassyz. Bul eń aldymen bolashaq urpaqtyń jan-jaqty ósip-jetilýine óte qajetti. «Besikti túzeý» degen maǵynasy keń uǵymnyń bir mánisi osynda, – degen bolatyn pikirimen bólisken esimi Aqtóbe aımaǵyna keńinen tanymal aqsaqal, bilim berý isiniń ardageri Kamalhan Qýanov.
AQTО́BE