Budan birneshe jyl buryn Áıteke bı aýdany biryńǵaı aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn edi. Aýdannyń ústimen «Hromtaý – Altynsarın» temir jolynyń jáne qatty jamylǵyly kúre joldyń ótýi óńir ómirine biraz ózgerister ákeldi. Sondaı-aq, jańa ken oryndary ashylyp, iri kásiporyndar salyna bastady. Shaǵyn jáne orta bıznestiń damýy da aýdan ekonomıkasynyń nyǵaıýyna yqpal etýde.
Investısııalar tartylýy – ilgerileý kepili
Aýdanǵa 2013 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 1650,6 mıllıon teńge qurady. Bul – ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 2,8 paıyzǵa artyq degen sóz.
Budan birneshe jyl buryn Áıteke bı aýdany biryńǵaı aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn edi. Aýdannyń ústimen «Hromtaý – Altynsarın» temir jolynyń jáne qatty jamylǵyly kúre joldyń ótýi óńir ómirine biraz ózgerister ákeldi. Sondaı-aq, jańa ken oryndary ashylyp, iri kásiporyndar salyna bastady. Shaǵyn jáne orta bıznestiń damýy da aýdan ekonomıkasynyń nyǵaıýyna yqpal etýde.
Investısııalar tartylýy – ilgerileý kepili
Aýdanǵa 2013 jyldyń qańtar-tamyz aılarynda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 1650,6 mıllıon teńge qurady. Bul – ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 2,8 paıyzǵa artyq degen sóz.
Aýdan aýmaǵynda jumys isteýge iri ınvestorlar kele bastady. Olardyń arasynda «KazKýper» JShS Benqala mys ken ornyn ıgerýge qulshyna kiristi. Kompanııa osy ken ornynda qaıtalama mys kenin óńdeıtin jáne katodtyq mys óndiretin keshendi jobalaýǵa kirisip, onyń qurylysyn 2011 jyly bastady. Qazir kásiporyn jumys istep tur. 2012 jyly tamyz-qarasha aılarynda 694 tonna katodtyq mys óndirse, bıylǵy mamyr-shilde aılarynda bul kórsetkish 652 tonnany qurady. Keshenniń jobalyq qýaty alǵashqy kezeńinde jylyna 7 myń tonna katodtyq mys shyǵarýǵa múmkindik beredi. Jalpy, bul jobanyń qýatyn jylyna 25 myń tonna katodtyq mys shyǵarýǵa deıin arttyrýǵa baǵyt ustalýda. Benqala ken ornyn damytý jobasy boıynsha ınvestısııalar 90,8 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Joba 4 jylda ózin ózi óteıdi dep kútilýde. Sondaı-aq, aýdan aýmaǵynda jumys isteıtin «Tekshetas» JShS jylyna 1 mıllıon tonna alty markaly qıyrshyq tas shyǵarady. Bul kásiporyn óz óńirimizden basqa Atyraý, Mańǵystaý jáne Batys Qazaqstan oblystaryna ónimderin ótkizedi. Kásiporynǵa kirme temirjoldy, karerge baratyn joldy saldy, jergilikti birtalaı adamdy jumyspen qamtyp otyr. «Vertıks Holdıng» kompanııasy Sulýkól aýyldyq okrýgi aýmaǵynda temir kenin óndirýmen aınalyspaqshy. Osynda jumysshylar qalashyǵyn, ken arshý kareri qurylysyn bastaǵan, usatý qondyrǵysyn ornatýdy qolǵa alǵan. Bolashaqta Qarashataýdan nıkel-kobalt, Soıýznyıdan kaolın keni ashylady. Qazir jumystaryn bastaǵan kompanııalardyń esebinen aýdan bıýdjetine túsetin salyq eki esege deıin ósip otyrǵan kórinedi. Al, bolashaqta ashylatyn kásiporyndar paıdalanýǵa berilgende onyń kólemi budan da arta túsedi. Bul áleýmettik máselelerdi sheshýge de yqpal etetin bolady. Sondyqtan da osy kásiporyndarǵa qatysty qujattardy jasaqtaýdy aýdan ákimdigi aıryqsha nazarda ustap, múmkindiginshe tezdetýdiń jolyn qarastyryp keledi eken. Bul aýdan ákimi Amanǵalı Berdalınmen bolǵan kezdesýde keńinen áńgime bolyp, bolashaǵy zor jobalardyń kóbeıe túsetinine dálel retinde keltirildi. Kóp jyldar «Qarabutaq» JShS-in basqarǵan azamatqa óńirdiń erteńin aıqyndaıtyn jobalar burynnan belgili ekeni sózsiz. Sondyqtan da erteńgi kúnderdiń enshisindegi sharýalardyń qaıtarymdylyǵyna bek senimdi.
Halyq kásipkerlikke bet burýda
Aýdandyq kásipkerlik bóliminiń jetekshisi Altyngúl Dodanova shaǵyn jáne orta bıznestiń damýy eldi mekenderdiń syrtqy sáýletine de, kelbetine de ózgerister ákelgenin alǵa tarta sóıledi. Jańa kásipkerlik nysandary kóptep salynyp jatqanyn tilge tıek ete kelip birqataryn kózbe-kóz kórip, tanysýǵa usynys jasady. Alǵashqy bolyp jeke kásipker Lıza Idirisovanyń «Móldir» meıramhanasyna atbasyn tiredik. 300 oryndyq meıramhanany keńeıtýge «Jumyspen qamtý jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda 30,0 mıllıon teńge qarjylaı nesıe alǵan. Qazir jumystyń 90 paıyzy atqarylǵan. Mundaǵy saýda ortalyǵynda da 50 adam eńbek etedi. Jazdaı kıiz úı tigip, qymyzhana ashqan. Osy ǵımarattyń janynan shashtaraz ashýdy sheshken Bıbigúl Kókkózova ǵa jáne 300 oryndyq meıramhana salyp jatqan A.Dabylovqa 3,0 mıllıon teńge bólingen. Elektr, sý jáne káriz júrgizilip, qoldaý kórsetilgen. Buǵan qosymsha 50,0 mıllıon teńge óz qarajattary jumsalýda.
Áıteke bı aýdanynyń ortalyǵy Komsomol aýylynda buryndary alqa-salqa bolyp turatyn ǵımarattardy jeke kásipkerler alyp, kádege jaratýda. Jańadan salyp jatqandary da jeterlik. Solardyń biri Aqtóbe qalasynan kelip osy zamanǵy azyq-túlik sýpermarketin turǵyzyp jatqan jeke kásipker Rysty Aıtmaǵambetova deý oryndy. Eki qabatty zamanaýı sýpermarkettiń qurylysyna 60 mıllıon teńge óz qarajatyn salypty. Baǵdarlama boıynsha 3 mıllıon teńgege kommýnıkasııalyq ınfraqurylym júrgizilip berilgen. 3 mıllıon teńgege qondyrǵylar ákelinip, ornatylýda. Munda 30 adam jumys isteıtin bolady. Kásipkerler «Jumyspen qamtý jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasyna belsendi qatysýda. Olar áli aýdan ortalyǵyna gaz kele qoımaǵanyna qaramastan, qyzmet kórsetý nysandaryn salýǵa jer telimderin alyp, zaman talabyna saı meıramhanalar, dámhanalar, qonaqúıler, shashtarazdar salýǵa qazirdiń ózinde kirisip ketken. Tek bıyl paıdalanýǵa beriletin kásipkerlik nysandarynda 160 jańa jumys orny ashylatyn bolady. 2012-2013 jyldary ǵana jergilikti kásipkerler aýdan ekonomıkasyna 188 mıllıon teńge ınvestısııa salypty. Aýdan ortalyǵyndaǵy kásipkerlerdiń bastamalary aýyldyq jerlerde de qoldaýǵa ıe bolýda. «Qumqudyq» JShS sharýashylyq ortalyǵynda dámhana jáne qonaqúı salyp jatsa, Áıke aýylynda jeke kásipkerler sýpermarket, kir jýatyn oryn, dúken qurylysyn qolǵa alǵan. Aýdanda kásipkerliktiń damýyna «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik kólik dáliziniń de yqpaly zor. Halyqaralyq kúre jolda servıstik nysandar salý qolǵa alynyp jatyr. Oǵan Qarabutaq aýyly mańynda salynatyn «Gelıos» janarmaı beketin, Baltyq mańy elderinen kelip, servıstik nysan salýǵa jer telimin alǵan «Legıon-Transservıs» kompanııasyn qosýǵa bolady.
– Bıyl aýdandaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń jaǵdaıyn taldaı kele keıbir kásipkerlik nysandarynyń qaǵaz júzinde ǵana ekenine kóz jetkizdik. Olarǵa berilgen jer telimderi qaıtarylyp alyndy. Alaıda, shaǵyn jáne orta bıznes nysandary kemı qoıǵan joq, jumysshylar sany da qysqarǵan emes. Aýdanda ústimizdegi jyldyń jeti aıynda tirkelgen orta jáne shaǵyn kásipkerlik sany 834-ke jetti. Olar aýdan boıynsha 2169 mıllıon teńgeniń ónimderin óndirdi. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 115,0 paıyz quraıdy, –deıdi Altyngúl Dodanova.
«Bıznestiń jol kartasy – 2020» memlekettik baǵdarlamasyna bes joba usynylǵan. Sonyń úsheýi qoldaýǵa ıe bolyp, qarjylandyrylǵan. Onyń biri katodtyq mys óndiretin «KazKýper» JShS «Jınaq bankinen» 4 mıllıard teńge nesıege qol jetkizgen. Al jeke kásipker Nurjanov óz bıznesin damytýǵa «BTA» banki arqyly berilgen 9,0 mıllıon teńge nesıege avtobýs satyp alyp, Qarabutaq aýylynyń turǵyndaryn tasymaldaýmen aınalysatyn boldy. «Aıman» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi K. Dilmuhambetova mal ósirýge «Halyq banki» AQ arqyly 5,0 mıllıon teńge nesıe alǵan.
Kásipkerlerdiń barlyq bastamalary aýdandyq ákimdikten qoldaý taýyp keledi. «Bıznestiń jol kartasy – 2020» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jańa nysandarǵa tıisti ınfraqurylymdar tartylýda. Anaǵurlym jaýapty kásipkerlerge aýdandyq ákimdik jeńildetilgen nesıe alýǵa kómektesedi.
– О́ńirde shaǵyn jáne orta bıznestiń qarqyndy damýy naryqty turǵyndarǵa qajetti taýarlarmen jáne turmystyq qyzmettermen toltyrýǵa, básekelestik ortany qalyptastyrýǵa, jumyssyzdyq deńgeıin tómendetýge, bıýdjetke salyqtyq túsimderdiń molyraq túsýine alǵyshart jasaýda. Jumyssyzdyq deńgeıi 0,2 paıyzǵa deıin kemidi, – deıdi Áıteke bı aýdanynyń ákimi Amanǵalı Berdalın.
Jataqhana qaıta jaraqtandyrylýda
Komsomol aýylynda toqsanynshy jyldary ashylǵan kásiptik-tehnıkalyq ýchılıshe mehanızator kadrlaryn daıarlap, sol kezdegi keńsharlardy kadrlarmen qamtamasyz etip kelgen bolatyn. Keıin kásiptik mektep, lıseı atandy, qazir kolledj boldy. Byltyrǵa deıin kópsalaly kolledjde on eki mamandyqqa oqytylyp kelse, bıyl oqý jylynda gaz slesarlyǵyna 50 bala qabyldandy. Jalpy, kolledj túlekteriniń 90 paıyzy jumysqa ornalasypty.
Kezinde osy oqý ornyna qaraǵan jataqhana ıesiz azyp-tozyp turǵan-dy. Kolledj basshylyǵy men aýdandyq ákimdik eski jataqhanany qaıta jaraqtandyrýdy «Jumyspen qa