Islam áleminde ǵylym-bilim jolynda bar ǵumyryn arnaǵan ǵulamalar kóp. Sonyń biri – Ata ıbn Rabah. Bul adam Mekkede bir áıeldiń ıeliginde qul bolatyn. О́zi qulaqkesti qul bolsa tura paıdasyz isten aýlaq bolý úshin kúndelikti tirligin úshke bóledi. Bir bóligin ıesine arnady, onyń tapsyrǵan isin oryndady. Ekinshi bóligin Allaǵa qulshylyq etýge, úshinshi bóligin ilim úırenýge jumsady.
Mekkelik áıel qulynyń ilimge degen yntasyna qyzyǵyp, «sen budan bylaı ilim úırenip ıslam jolynda qyzmet qyl!» dep quldyqtan bosatyp jiberedi.
Osy kúnnen bastap Ata ýaqytyn paıdasyz ótkizýden saqtandy. Ári ol paıdasyz sóz aıtýdy qatty jek kórdi. Ol únemi «Adamdy Alla Taǵalaǵa jaqyndatpaıtyn istiń bári bos áýreshilik jáne aýyzdan shyqqan árbir sóz jazýly, demek qııamette osy jazba ashylǵanda, osy sózder úshin Allanyń quzyrynda uıalǵannan jaman nárse joq» deıdi eken.
Sol kezdegi halıfa Omar ıbn Hattab qajylyqqa kelgende onyń aldyna musylmandar baryp pátýa suraıdy. Sonda Omar: «Senderdiń irgelerińde Ata turǵanda meniń pátýa aıtqanym jaramas» dep bas tartqan eken.
Taǵy birde asa bilimdar adam qajylyq úshin Mekkege keledi. Barlyq paryzdaryn ótep bolyp, sońǵy úkim shashyn aldyrýǵa otyrady. Shashtaraz:
-Qubylaǵa qarap otyryńyz?-deıdi. Ǵalym uıalyp úndemeı qubylaǵa burylady. Sodan keıin basynyń sol jaq bóligin yńǵaılap usynady, shashtaraz bolsa: «Basyńyzdyń oń jaǵyn yńǵaılańyz?» deıdi. Shashtaraz ǵalymnyń shashyn alýǵa kirisedi. Ǵalym únsiz otyrady. Shashtaraz aıtady: «Nege únsiz otyrsyz, tákbir aıtyp otyryńyz?». Ǵalym uıalǵannan tákbir aıta bastaıdy. Shashyn aldyryp bolyp ketpekke yńǵaılanady. Shashtaraz: «Aldymen eki rakaǵat namaz oqyńyz da, qalaǵan jaǵyńyzǵa kete berińiz!» deıdi.
Úlken ǵalym qarapaıym shashtarazdyń myna isine qatty tańdanady. Mundaı ádepterdi bilmegenine ókinedi. Aqyry shashtarazdan suraıdy.
-Baýyrym, siz mundaı jaqsy ádepterdi qaıdan úırendińiz?
-Ustazymyz Ata ıbn Rabah osylaı jasaıdy.
Taqýalyǵymen aty shyqqan Ata ıbn Rabah baılyq ıelenýge múmkindigi bola tura, ústine 5 derham turatyn jalǵyz kóılek kıip ómirden ótken. Iri baılar bul adamdy ózine jaqyn tartyp, birge júrýge asa yntaly bolǵan. Biraq Ata qashyp jolamaǵan. Bulardyń usynysyn qabyldasam olar maǵan dúnıe-mal beredi, ol meniń dinime zııan deıdi eken.
Horasandyq ataqty ǵalym Ospan ál-Horasanıdyń esteliginde bylaı delinedi:
-Meniń bala kezim edi. Ákem ekeýmiz Damaskige saparlap kele jatyp, jolaı qara esek mingen jupyny suryqsyz adamǵa jolyqtyq. Men onyń túrine qarap kúle bastadym. Ákeı, «balam kúlme, bul kúlli Hıjazǵa áıgili ataqty ǵulama Ata ıbn Rabah» dedi. Ekeýi qushaqtasyp amandasty. Patsha saraıynyń syrtyna kelip úsheýmiz jaıǵasyp otyrdyq.
Úlken ǵalymnyń kelgeni jaıly patshaǵa habar jetip, bizdi saraıǵa alyp kirdi. Patsha ǵalymnan «nendeı buıymtaıyńyz bar?» dep surady. Ǵalym úsh ótinishin aıtyp bolyp sońynda: «Ýa, patsha siz mynany eskergeısiz, qazir siz myna qaptaǵan ýázirlerdiń alqaýyna otyrsyz, barlyǵy qolpashtaýda, biraq qııamette bulardan qaıyr bolmaıdy, tek jalǵyz ózińiz jaýap beresiz. Osyny umytpa!». Bul sózdi estigen patsha eńkildep jylapty.
Jaqsy isimen kúlli jamaǵatqa úlgi bolǵan Ata ıbn Rabah uzaq ómir súrip, 100 jasqa jetip, osy baıandy ǵumyrynda 70 dúrkin qajylyq jasap, ómirden ótken eken.