Qazaqtyń «Jaqsy áke – balaǵa qyryq jyl azyq» degen dana sózi bar. Balalaryna ǵana emes, el-jurtqa, aınalasyna qamqor bolyp, abyroı-qurmetke bólengen batyr ákemniń ónegeli ómiri – urpaǵyna máńgilik mura. Jyl saıyn Jeńis kúni kelgende el basyna kún týǵan qasiretti jyldardyń núktesin jaýdyń uıasy Berlınde qoıǵan ákem Qadan Bekenovtiń erligin eske alyp, keýdemdi maqtanysh kerneıdi.
Iá, meniń ákem qan maıdannyń qaq ortasynda júrip, Jeńisti qasqaıyp qarsy alǵan. Soǵystyń sońy kórine bastaǵanda fashıstik Germanııanyń astanasyndaǵy Reıhstagqa jáne taǵy basqa úkimet úıi sııaqty mańyzdy nysandarǵa shabýyldaǵan Keńes áskeriniń sapynda qazaq jaýyngerleri kóp bolǵan. Solardyń biri meniń ákem edi. Varshava, Trıaspol qalalaryn azat etýge atsalysqan ákem 1945 jyly sáýirde maıdandastarymen birge Berlınge basyp kirgen. Sodan kóp uzamaı birjola beti qaıtqan Germanııa ásker basshylyǵy kapıtýlıasııa aktisine qol qoıyp, jeńilgenin tolyq moıyndaǵan. Reıhstag qabyrǵasyna «Qazaqstan, Aqmola, Bekenov Qadan» dep qashap jazyp ketipti.
Qadan Bekenov – Aqmola oblysy, Astrahan aýdany Jarsýat aýylynyń týmasy. Dúnıege 1924 jyly kelgen. 1942 jyly Almatynyń jaıaý áskerler ýchılıshesinde kýrsant bolyp júrgende Keńes armııasynyń qatarynda maıdanǵa attanǵan. Ońtústik-Batys baǵytta soǵysyp, odan 1-nshi Belarýs maıdanynyń 5-inshi armııasyna jiberilip, avtomatshylar rotasynyń komandıri bolǵan. Buǵan qosa ol 11 áskerı orden-medalmen marapattalǵan. Joǵarǵy Bas qolbasshy Stalınnen úsh ret Alǵyshat alǵan.
Soǵystan keıin ákem 1949 jyldyń qarashasynda anam Qazıza Janturqyzymen shańyraq kóteredi. Sodan 68 jyl otasqan ekeýi tórt ul, úsh qyzdy tárbıelep ósirdi, olardan 13 nemere, 21 shóbere kórdi. Ekeýi de bir jylda dúnıeden ozdy.
Qadan Bekenov elge oralǵan soń da abyroıly qyzmet etti. 1956 jyly 18 qazanda Aqmola oblysy Novocherkasski okrýginiń ýchaskelik ókiletti ókili bolyp taǵaıyndaldy. 1957 jyly Astrahan aýdandyq atqarý komıtetiniń mılısııa bólimshesinde ýchaskelik ókiletti ókil, 1969 jyly Astrahan aýdandyq atqarý komıtetiniń ishki ister bóliminiń mılısııa ınspektory, 1971 jyly Selınograd oblystyq Ishki ister basqarmasynyń buıryǵymen 24-saptyq dıvızııanyń 168-atqyshtar polki vzvod komandıriniń kómekshisi bolyp taǵaıyndalǵan. 1972 jyly qurmetti demalysqa shyqty.
Osylaısha ákem beıbit ómirdiń tynyshtyǵyn qoryp, zań buzýshylyqqa jol bermeý, qylmystyń aldyn alý, qoǵamdyq tártipti qamtamasyz etý sııaqty jaýapty mindetterdi atqarýǵa atsalysty.
Zeınet jasynda qoǵamdyq jumystarǵa belsene qatysty. Túrli ıgi is-sharalarda boı kórsetip, jas urpaqqa úlgi-ónegesin kórsetti. 2015 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaev Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda Aqordada «Qurmet» ordenimen marapattady. Sondaı-aq ár jyldary ákeme soǵysqa qatysqany úshin Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın, Máskeýdiń meri Sergeı Sobıanın, buǵan qosa Belarýs prezıdenti Aleksandr Lýkashenko quttyqtaý hattaryn joldady. Ákem qaıtys bolǵannan keıin de qanshama alǵys hattar kelip jatyr. Jaqynda ǵana Belarýs elshiliginen Jeńistiń 75 jyldyǵyna oraı taǵy hat aldyq.
Beıbit zaman úshin janyn aıamaı úles qosqan ardager ákemdi qashanda maqtan tutamyn. Osydan eki jyl buryn balalary men nemereleri bolyp, ákem týraly estelik jazbalar, gazetterde jarııalanǵan maqalalar, sýretter, marapattar sııaqty barlyq materıaldyń basyn qosyp arnaıy kitap shyǵardyq. Kópten beri jınaqtap, baspaǵa ázirlep júrgen dúnıeni áke-sheshem kórip úlgermedi. Bul kitap endi bizden keıingi urpaqtaryna ardager atalary týraly biraz maǵlumat beretin úlken mura bolyp qalmaq.
Roza BEKENOVA
NUR-SULTAN