Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalyp, Jeńis kúnin toılaý – ártúrli urpaq, kózqaras, din men mádenıet ókilderiniń basyn biriktiretin mereke. Jeńis kúni – sol bir joıqyn soǵystyń qatysýshylary – ardaqty ardagerlerimizge, onyń aýyrtpalyǵyn kótergen tyl eńbekkerlerine alǵysymyz ben qurmetimizdi kórsetetin aıtýly kún!
Qazaqstan halqy fashıstik Germanııany kúırete talqandaýǵa zor úles qosty. Elimiz maıdanǵa oq-dári men azyq-túlik jetkizýmen aınalysyp, talaı taýqymet kótergen aımaqtardyń birine aınaldy. Respýblıkanyń ekonomıkasy áskerı qajettilikti óteýge baǵyttaldy.
Qazaqstan jaýyngerleri barlyq maıdanda erliktiń tamasha úlgisin kórsetti. Olar Brest qamalyn qorǵaýda, Lenıngradty qorǵaý men jaý blokadasyn buzýda, Stalıngradty basqynshylardan azat etýde, ásirese Máskeý túbindegi shaıqastarda óshpes dańqqa bólendi. Jaý basyp alǵan eldi mekenderdi azat etý jolyndaǵy keskilesken urystarda jan aıamaı shaıqasty.
Jeńiske meniń ákem Qaıyrbek Esimtaev da úles qosty. Ol Qostanaı oblysynyń Semıozer (qazirgi Áýlıekól) aýdanynyń Kondratevka selosynda 1925 jylǵy 15 qazanda dúnıege keldi. Meńdiqara pedagogıkalyq ýchılıshesin, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń janyndaǵy Joǵary partııa mektebin, Selınograd aýylsharýashylyq ınstıtýtynyń janyndaǵy Sovhoz dırektorlarynyń ınstıtýtyn támamdady.
Azamat retinde qalyptasýy KSRO-ny qurý jolyndaǵy tarıhı oqıǵalarmen bite qaınasyp jatty. Onyń balalyq shaǵy asharshylyq, adamdardyń juttan jappaı qyrylýy sekildi azapty kezeńge tap kelip, jaýtańdatqan ashtyqty da, búrseńdetken aıazdy da basynan ótkerdi. Aıaýsyz qýǵyn-súrginniń, kúshtep ujymdastyrýdyń, jer aýdarýdyń, jazyqsyz jandardy jazalaýdyń ashy dámin de az tatpady. Jas balanyń zerdesinde sol bir qaskóı jyldar taspadaǵydaı jazylyp qalǵan. Biraq kórgen qıynshylyqtar artta qalyp, tabıǵatyna tán tabandylyqpen jáne batyldyǵymen eshteńege moıyǵan joq.
Eńbek jolyn soǵys qarsańynda 1940 jyly Kondratevkadaǵy mektepte bastaýysh synyptyń muǵalimi retinde bastaıdy. Áıtse de, ákeme balalardyń saýatyn ashýdy jazbaǵan eken. Kóp uzamaı soǵys bastalyp, er-azamat jappaı maıdanǵa attanady.
Sol sátti ákemiz bylaı eske alady: «Men on jeti jasymda maıdanǵa attandym. Qyryq ekinshi jyl edi. Serjanttyq mektepten sońǵy áskerı-tehnıkalyq ýchılısheni bitirip te úlgermedik. Kýrsk – Belgorod baǵytynda óte kúrdeli jaǵdaı qalyptasqan eken. Bizdi sonda jiberdi. Men 204-shi atqyshtar dıvızııasynyń 657-shi polkiniń qataryna qosyldym.
Bizdiń ásker jaýdyń Belgorod, Smolensk, Vıtebsk baǵyttaryndaǵy úzdiksiz shabýyldarynyń betin qaıtara otyryp, jankeshtilikpen alǵa umtyldyq. Qolbasshymyz 204-shi atqyshtar dıvızııasynyń komandıri, polkovnık Baıdoktyń týǵan jeri osy Vıtebsk qalasy eken. Shaharda onyń anasy, áıeli men eki qyzy qalypty.
Ol bir saǵattyq artıllerııalyq daıyndyqtan keıin qalany qaıtarý úshin maıdan qolbasshysy Eremenkodan tankter men ózi qozǵalatyn zeńbirekter bólýdi surady. Sonyń arqasynda on bes shaqyrym alǵa jyljydyq. Biraq 1943 jylǵy 7 qarashada qorǵanysqa kóshýimizge týra keldi. Bul asa bir qantógisti operasııa edi. Artıllerııalyq shabýyldan keıin urys alańynda nemistiń órtengen tankileriniń qańqasy men áskerleriniń múrdesi qaptap jatty.
Árıne soǵys shyǵynsyz bolmaıdy. Biz de qımas qarýlas dostarymyzdan aıyryldyq. Baılanysshylar vzvodynyń komandıri leıtenant Chernov aýyr jaralandy, pavlodarlyq qazaq Nurmuhanbetov aıaǵynan jaraqat aldy, týra tıgen oqtan belorýs Paradovıch pen qazaq Jementev qaza tapty.
Vıtebsk aýmaǵynda jaýdyń úlken qarýly toby qorshaýǵa alyndy. Olar óz áskerlerine qosylý úshin birneshe márte qarsy shabýylǵa shyqqandarymen, ońbaı soqqy jep keri serpilip otyrdy. Aqyry eriksiz qarýyn tastaýyna týra keldi. Qalany azat etkeni úshin bizdiń dıvızııaǵa 204-shi Vıtebsk atqyshtar dıvızııasy ataǵy berildi. Dál osyndaı ólim úshin bolǵan qandy shaıqastar Belorýssııada, Latvııa men Lıtvada, Polshanyń shyǵys bóliginde de az bolǵan joq. Soǵysty Shyǵys Prýssııada 1945 jylǵy 9 mamyrda aıaqtadym.
Tarıhqa tankter shaıqasy retinde kirgen Kýrsk doǵasyndaǵy alǵashqy áskerı shynyǵýym kúni búginge deıin esimde. Tankter urys dalasynda jáshikten tógilgen sirińke qoraptary sııaqty shashylyp jatty. Otandy qorǵaý túrli ulttan shyqqan jaýyngerler men komandırlerdi týystastyryp jiberdi. 1943 jyly bizdiń zeńbirek raschetynda jaýmen shaıqasqan: komandır Anatolıı Chernıaev – orys, kózdeýshi Sharıpov – tatar, qulypshy Pondın – mordvın, oqtaýshy Nıkolaı Laptev – orys, túzetýshi Ostapenko – ýkraın, ekinshi túzetýshi Kotov – orys, ornatýshy men – qazaq, jáshikshi Anaev – túrikmen edik. Eldiń ár aımaǵynan basymyz qosylǵan bizder erekshe tatý boldyq», dep eske alady ákem.
Keıin 657-shi polktegi artıllerııa raschetynyń komandıri bola júrip ákemizdiń ajal tóndire júıtkigen jaý tankilerimen, jyljymaly zeńbirekterimen talaı márte betpe-bet kelýine týra keledi. Osyndaı aýyr urystardyń birinde olardyń gaýbısasy jaý nysanasyna ilinedi, ıyǵynan jaraqat alady. Budan keıin ol barlaýshy bolady. Tabandylyǵy, jigeri men batyldyǵynyń arqasynda jańa orynda da erliktiń ónegesin kórsetedi.
Qaıyrbek ákemizdiń sol bir qyrǵyn soǵys týraly tosyn estiletin, tabıǵatyna tán emes myna bir sózder de erekshe saqtalyp qalypty: «qarýymyz árqashan alǵy shepte týra nysanada boldy». Soǵystan keıingi jyldary da ol «alǵy shepte týra nysanada», ıaǵnı týǵan Qostanaıyndaǵy sharýashylyqty qalpyna keltirý men jerlesteriniń beıbit ómirin ornyqtyrý jolyndaǵy jasampaz isterdiń bel ortasynda eńbek etti. Qaıda jumys jasasa da ýaqytpen sanaspaı, densaýlyǵyn kúıttemeı, aıanbaı eńbek etip, ózine kórsetilgen senim bıiginen kórinip otyrdy.
Adamgershilik jáne uıymdastyrýshylyq qabiletterin eskere otyryp ákemizge aýyl sharýashylyǵynyń eń qıyn ýchaskelerin tapsyratyn. Ol jaýapty partııalyq-sharýashylyq laýazymdardy abyroımen atqaryp, uzaq jyl Qostanaı oblysyndaǵy Semıozer aýdanynyń Moskalev sovhozynda partııa uıymynyń hatshysy boldy.
Qaıyrbek ákemiz Qostanaı oblysyndaǵy Naýryzym aýdanynyń Birinshi besjyldyq (qazir Shıli) sovhozynyń uıymdastyrýǵa aralasyp, keıin sovhoz dırektory qyzmetin atqardy. Ol qıyndyqtan eshqashan taısalǵan emes, kerisinshe eselengen qaırat tanytyp, shyńdala berdi. Muny eńbek adamdary da kóre bilip, áriptesteriniń zor qurmetine bólendi. Aýyldastary, jalpy ony biletinder áli kúnge deıin ákemizdi tájirıbeli de isker basshy, qarapaıym jetekshi, adamgershiligi mol, jany názik adam retinde úlgi etip otyrady. Kózi kórgenderdiń estelikterine qaraǵanda, ol meıirimdiligi men sergektigi óz aldyna, asa ádiletti ári qatal basshy bolǵan kórinedi.
Tyń jerlerdi ıgerýde de ákemizdiń qaldyrǵan izi saırap jatyr. Máselen, onyń basshylyǵymen ólkede birneshe astyq ósiretin sharýashylyqtardyń qurylyp, tyńdy ıgerýge mańyzdy úles qosty.
Aýyl sharýashylyǵynda da minezinen aınymaı, egis alqaptaryn aralap, kún-tún demeı, astyqty ólkeni damytý jónindegi beıbit maıdannyń qatysýshysy ári basshysy retinde bolashaq qazaqstandyq mıllıardqa úles qosý maqsatynda demalyssyz jumys jasady. Birneshe márte aýdandyq jáne oblystyq keńesiniń depýtaty bolyp saılandy. Aýyl sharýashylyǵynyń joǵary bilikti mamandaryn daıarlaýǵa úlken úles qosty.
Ákemizdiń qajyrly eńbegi laıyqty baǵalanyp, áldeneshe ret qurmetti marapattarǵa ıe boldy. Biraq onyń óz basy sonyń bárinen Alla taǵala bergen urpaǵyn taǵdyrdyń erekshe tartýy dep sanady. Ákemiz ben anamyz Sálıma Ańsaǵanqyzy 3 qyz, 7 ul tárbıelep ósirdi. Qazirgi tańda Esimtaevtar áýletiniń ónegeli jolyn 20 nemeresi, 26 shóberesi men shópshegi jalǵastyrýda.
Búginde bizdiń ortamyzdan osy bir aıaýly da tamasha jannyń kelmeske ketkenine de kóp ýaqyt boldy. Biraq qansha jyl ótse de ákemizdiń aıaýly beınesi júregimizde máńgi saqtalady. Ákemmen qoıan-qoltyq qyzmet etken zamandastarynyń aıtqan jyly lebizderi bizdi maqtanysh sezimine bóleıdi. О́negeli áke men ata joly bizdi urpaqtardyń rýhanı sabaqtastyǵyn tereń sezine otyryp, onyń atyna laıyqty bolýǵa mindetteıdi. Adamnyń etken eńbeginiń urpaqtan-urpaqqa jalǵasýy azamattyń ǵumyrly ekenin kórsetedi jáne biz úshin bul úlken baqyt.
Baqytjamal Ospanova (Esimtaeva),
maıdangerdiń qyzy
Qostanaı oblysy